Οι Άλπεις λιώνουν μπροστά στα μάτια μας: Χάθηκε το 20% των ελβετικών παγετώνων σε μόλις πέντε χρόνια

Υπάρχουν αριθμοί που αποτυπώνουν την κλιματική αλλαγή πολύ πιο παραστατικά από οποιαδήποτε θεωρητική συζήτηση. Σχεδόν το ένα πέμπτο του πάγου των ελβετικών παγετώνων εξαφανίστηκε μέσα σε μόλις πέντε χρόνια.

Η εικόνα που καταγράφουν οι επιστήμονες στις ελβετικές Άλπεις το 2026 είναι εντυπωσιακή και ταυτόχρονα ανησυχητική. Οι παγετώνες της χώρας έχασαν μέσα σε έναν χρόνο περισσότερο από το 5% του συνολικού όγκου τους, στη δεύτερη μεγαλύτερη ετήσια απώλεια που έχει καταγραφεί ποτέ, πίσω μόνο από το καταστροφικό 2022.

Σε επιμέρους παγετώνες, το μέσο πάχος του πάγου μειώθηκε κατά 2,5 έως 4 μέτρα, ενώ στις απολήξεις ορισμένων παγετώνων η απώλεια έφθασε ακόμη και τα 10 μέτρα μέσα σε ένα μόνο καλοκαίρι.

Και η μεγάλη εικόνα είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική: από το 2021 έως σήμερα η Ελβετία έχει χάσει σχεδόν το 20% του συνολικού όγκου των παγετώνων της. Δεν πρόκειται πλέον για μια αργή μεταβολή που θα αφορά τις επόμενες γενιές. Οι Άλπεις αλλάζουν μπροστά στα μάτια της σημερινής Ευρώπης.

Ένας χειμώνας χωρίς χιόνι και ένα καλοκαίρι με αλλεπάλληλους καύσωνες

Για να εξηγήσουν τι συνέβη το 2026, οι επιστήμονες δείχνουν έναν εξαιρετικά δυσμενή συνδυασμό. Ο χειμώνας 2025-2026 ήταν ένας από τους δέκα χειμώνες με τη μικρότερη χιονόπτωση από τότε που άρχισαν οι μετρήσεις, κυρίως εξαιτίας των περιορισμένων βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων.

Από τον Μάιο μέχρι τον Σεπτέμβριο, κάθε μήνας είχε ξηρές περιόδους και τουλάχιστον ένα κύμα καύσωνα. Το υψόμετρο στο οποίο η θερμοκρασία παρέμενε πάνω από το μηδέν ξεπέρασε τα 4.000 μέτρα επί 76 ημέρες, αριθμός υπερδιπλάσιος του συνηθισμένου και νέο ρεκόρ.

Ήδη από τον Ιούνιο, το προστατευτικό στρώμα χιονιού είχε εξαφανιστεί από τμήματα των παγετώνων, αφήνοντας τον γυμνό πάγο εκτεθειμένο στην ηλιακή ακτινοβολία. Μέχρι τον Σεπτέμβριο, δεν είχε απομείνει χιόνι ακόμη και σε υψόμετρο 3.500 μέτρων.

Μερικοί από τους μικρότερους παγετώνες εξαφανίστηκαν ήδη, ενώ στους Allalin, Clariden, Μεγάλο Aletsch και Rhône καταγράφηκε το 2026 η μεγαλύτερη τήξη που έχει μετρηθεί ποτέ.

Το συμπέρασμα των επιστημόνων είναι δύσκολο να παρερμηνευθεί: υπό τέτοιες συνθήκες, οι αλπικοί παγετώνες δεν μπορούν μακροπρόθεσμα να επιβιώσουν.

2,2 τρισ. λίτρα νερού μέσα σε τρεις μήνες

Η κλίμακα του φαινομένου γίνεται περισσότερο κατανοητή εάν ο χαμένος πάγος μετατραπεί σε νερό. Μόνο από τον Ιούλιο έως τον Σεπτέμβριο οι ελβετικοί παγετώνες έχασαν περίπου 2,2 τρισεκατομμύρια λίτρα νερού. Η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί σε περισσότερο από τέσσερις φορές την ετήσια κατανάλωση πόσιμου νερού όλων των νοικοκυριών της Ελβετίας.

Προς το παρόν, υπάρχει μάλιστα ένα παράδοξο. Η μεγάλη τήξη των πάγων βοηθά προσωρινά στην αντιμετώπιση των ελλείψεων νερού κατά τους ζεστούς καλοκαιρινούς μήνες. Μόνο που αυτό δεν μπορεί να συνεχιστεί για πάντα.

Οι παγετώνες λειτουργούν σαν τεράστιες φυσικές δεξαμενές. Αποθηκεύουν νερό επί χρόνια, δεκαετίες ή ακόμη και αιώνες και το απελευθερώνουν σταδιακά, ιδιαίτερα κατά τις θερμές και ξηρές περιόδους.

Όσο υπάρχει πάγος, υπάρχει και αυτό το απόθεμα. Όταν όμως ο πάγος εξαφανιστεί, η φυσική δεξαμενή θα έχει αδειάσει.

Γιατί το λιώσιμο των Άλπεων αφορά ολόκληρη την Ευρώπη

Οι ελβετικές Άλπεις δεν αποτελούν απλώς ένα από τα διασημότερα τοπία της Ευρώπης. Αποτελούν έναν τεράστιο φυσικό υδατικό ταμιευτήρα. Το χιόνι και οι παγετώνες συμβάλλουν στην τροφοδοσία μεγάλων ποταμών, με χαρακτηριστικότερα παραδείγματα τον Ρήνο και τον Ροδανό, ιδιαίτερα τις ζεστές και ξηρές ημέρες του καλοκαιριού.

Όσο οι παγετώνες συρρικνώνονται, αλλάζει και η ισορροπία αυτή. Σήμερα, το λιώσιμο των παγετώνων εξακολουθεί να ενισχύει προσωρινά τις καλοκαιρινές ροές. Όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι το φαινόμενο θα αντιστραφεί καθώς θα μειώνεται η διαθέσιμη μάζα πάγου.

Στους μικρούς παγετώνες αυτό συμβαίνει ήδη. Στους μεγαλύτερους αναμένεται να γίνει ιδιαίτερα αισθητό μέχρι τα μέσα του αιώνα. Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι μικρότερες καλοκαιρινές ροές ποταμών σε περιόδους κατά τις οποίες η Ευρώπη θα αντιμετωπίζει ταυτόχρονα υψηλότερες θερμοκρασίες και συχνότερες ξηρασίες.

Και τότε η συζήτηση παύει να αφορά απλώς ένα όμορφο αλπικό τοπίο. Αφορά τη γεωργία, την ύδρευση, τα οικοσυστήματα, τη ναυσιπλοΐα και την παραγωγή ενέργειας.

Από τον πάγο στην ηλεκτρική ενέργεια

Η σχέση των ελβετικών παγετώνων με την ενέργεια είναι ιδιαίτερα σημαντική. Η υδροηλεκτρική παραγωγή αποτελεί βασικό πυλώνα του ενεργειακού συστήματος της χώρας και η ποσότητα νερού που καταλήγει στα ποτάμια και στους ταμιευτήρες επηρεάζει άμεσα την παραγωγή.

Η κλιματική αλλαγή αναμένεται να μεταβάλει σταδιακά και την εποχικότητα των υδάτων: περισσότερο νερό τον χειμώνα, όταν μεγαλύτερο μέρος των κατακρημνίσεων θα πέφτει ως βροχή αντί για χιόνι, και λιγότερο το καλοκαίρι, όταν θα έχει περιοριστεί δραστικά η συνεισφορά των παγετώνων.

Χωρίς ουσιαστικό περιορισμό της κλιματικής αλλαγής, επίσημες ελβετικές εκτιμήσεις δείχνουν ότι η συνολική παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας θα μπορούσε να μειωθεί έως και κατά 7% μέχρι το τέλος του αιώνα.

Τα βουνά χάνουν το φυσικό τους «τσιμέντο»

Υπάρχει όμως και μια άλλη συνέπεια, λιγότερο γνωστή αλλά ενδεχομένως ακόμη πιο επικίνδυνη. Δεν λιώνουν μόνο οι ορατοί παγετώνες. Αυξάνεται η θερμοκρασία και στο permafrost, το μονίμως παγωμένο έδαφος που βρίσκεται στα μεγάλα υψόμετρα.

Ο παγωμένος αυτός υπεδάφιος κόσμος λειτουργεί επί αιώνες σαν ένα είδος φυσικού «τσιμέντου», συγκρατώντας βράχους και πλαγιές. Όταν αρχίζει να αποψύχεται, η σταθερότητα του βουνού αλλάζει.

Οι ελβετικές αρχές προειδοποιούν ότι η τήξη των παγετώνων και του permafrost, σε συνδυασμό με εντονότερες βροχοπτώσεις, μπορεί να αυξήσει τη διάβρωση, τις κατολισθήσεις και τις καταπτώσεις βράχων.

Τα πρόσθετα φερτά υλικά που καταλήγουν στα ποτάμια μπορούν παράλληλα να επηρεάσουν την αντιπλημμυρική προστασία, τα οικοσυστήματα αλλά ακόμη και τη λειτουργία υδροηλεκτρικών εγκαταστάσεων. Έτσι, η εξαφάνιση του πάγου δεν αλλάζει μόνο την εικόνα των Άλπεων. Αλλάζει το ίδιο το βουνό.

Άλπεις σχεδόν χωρίς παγετώνες;

Οι προβολές για το τέλος του αιώνα δείχνουν πόσο μεγάλη μπορεί να γίνει η αλλαγή. Ακόμη και σε ένα σενάριο ουσιαστικού περιορισμού της κλιματικής αλλαγής, εκτιμάται ότι μέχρι το 2100 θα έχει απομείνει περίπου το 37% του όγκου των ελβετικών παγετώνων που υπήρχε το 2017.

Χωρίς αποτελεσματική κλιματική δράση, το αντίστοιχο ποσοστό υπολογίζεται σε μόλις 5%. Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Τιτσίνο και το Ενγκαντίν θα είναι εντελώς απαλλαγμένα από παγετώνες, ενώ στη λεκάνη του Ρήνου θα έχουν απομείνει μόνο μικρά υπολείμματα πάγου στο Bernese Oberland.

Και η ταχύτητα με την οποία πλησιάζει αυτή η πραγματικότητα είναι ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της νέας έκθεσης. Η Ελβετία έχει ήδη θερμανθεί περίπου 2,9 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο, αισθητά περισσότερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, ενώ ο συνολικός όγκος των αλπικών παγετώνων της χώρας έχει μειωθεί περίπου 65% από τα μέσα του 19ου αιώνα.

Το 2026 προσθέτει ακόμη μία ακραία χρονιά σε αυτή την πορεία. Και το 20% του πάγου που χάθηκε μέσα σε μόλις πέντε χρόνια μετατρέπει κάτι που για δεκαετίες παρουσιαζόταν ως μακρινή προειδοποίηση σε μια αλλαγή που είναι ήδη ορατή με γυμνό μάτι στις πλαγιές των Άλπεων.

Διαβάστε επίσης:

Copernicus: Ρεκόρ θερμικής καταπόνησης στην Ευρώπη το καλοκαίρι του 2026

Ίος: Με τις ευλογίες του ΚΑΣ και της Μενδώνη το πεντάστερο σε αρχαιολογικό χώρο στο Μαγγανάρι

Copernicus: Παγκόσμιος συναγερμός για την ατμοσφαιρική ρύπανση από όζον

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.