Η στεγαστική κρίση των 65+

Υπάρχει ένας μύθος που η ελληνική πολιτική συστηματικά αναπαράγει, ότι όποιος έχει ιδιόκτητο σπίτι είναι, εξ ορισμού, στεγαστικά προστατευμένος. Τα στοιχεία για τους άνω των 65 ετών τον διαψεύδουν με τρόπο εκκωφαντικό.

Στην Ελλάδα, το 31,8% των ατόμων 65+ βρίσκεται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση, δηλαδή δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για τη στέγαση. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 8,5%. Δεν πρόκειται για μια μικρή απόκλιση. Είναι σχεδόν τετραπλάσια επιβάρυνση.

Και το ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι η κατάσταση δεν βελτιώνεται. Ενώ στον γενικό πληθυσμό η στεγαστική υπερεπιβάρυνση υποχωρεί, στους άνω των 65 αυξάνεται για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, από 19,3% το 2021 στο 31,8% το 2025. Άρα, δεν μιλάμε για συγκυριακή διαταραχή, αλλά για δομική επιδείνωση.

Το σπίτι μπορεί να υπάρχει, αλλά το εισόδημα δεν φτάνει

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη πολιτική παρεξήγηση. Έξι στους δέκα ηλικιωμένους που βρίσκονται σε στεγαστική υπερεπιβάρυνση είναι ιδιοκτήτες χωρίς στεγαστικό δάνειο. Ακούγεται παράδοξο μόνο αν αντιμετωπίζουμε τη στέγαση αποκλειστικά ως ενοίκιο ή δόση στεγαστικού.

Το σπίτι, όμως, έχει λειτουργικό κόστος: ρεύμα, θέρμανση, κοινόχρηστα, συντήρηση, επισκευές, ασφάλιση και φορολογικές επιβαρύνσεις. Ένα εξοφλημένο σπίτι δεν παράγει εισόδημα. Και όταν το εισόδημα είναι χαμηλό, η ιδιοκτησία δεν αρκεί για να προστατεύσει από τη στεγαστική φτώχεια. Αυτή είναι η «αόρατη» πλευρά της κρίσης που η κυβερνητική πολιτική εξακολουθεί να μην ενσωματώνει στον σχεδιασμό της.

Για όσους ζουν μόνοι, το σύστημα καταρρέει

Η εικόνα γίνεται δραματική για τους ηλικιωμένους που ζουν μόνοι. Η στεγαστική υπερεπιβάρυνση φτάνει το 62,1%. Σχεδόν δύο στους τρεις. Στην ΕΕ είναι 17,5%. Και δεν πρόκειται απλώς για υψηλό ποσοστό. Οι άνθρωποι αυτοί διαθέτουν κατά μέσο όρο 48% του εισοδήματός τους για το σπίτι.

Το μισό σχεδόν εισόδημα εξαφανίζεται πριν αρχίσει η υπόλοιπη ζωή. Και τότε η στατιστική παύει να είναι στατιστική. Γίνεται μηχανισμός φτωχοποίησης. Γιατί μετά το ενοίκιο ή το κόστος διατήρησης της κατοικίας, πρέπει να πληρωθούν τρόφιμα, φάρμακα, μετακινήσεις και λογαριασμοί. Και κάπου εκεί ο οικογενειακός προϋπολογισμός απλώς δεν κλείνει.

Η ακρίβεια τρέχει ταχύτερα από τις συντάξεις

Μεταξύ 2019 και 2025, το κόστος στέγασης για ηλικιωμένους που ζουν μόνοι αυξήθηκε κατά 38%. Το διάμεσο εισόδημα των 65+ αυξήθηκε μόλις 27%. Η διαφορά είναι ουσιαστικά η απώλεια αγοραστικής δύναμης που μεταφέρεται απευθείας στη στέγαση.

Και υπάρχει ακόμη ένας αριθμός που δεν επιτρέπει ωραιοποιήσεις. Το εισόδημα των Ελλήνων 65+ βρίσκεται μόλις στο 59% του ευρωπαϊκού επιπέδου. Άρα, έχουμε έναν πληθυσμό με χαμηλότερο εισόδημα, ταχύτερη αύξηση στεγαστικού κόστους και περιορισμένη δυνατότητα να αντιδράσει. Αυτό δεν είναι απλώς «κόστος ζωής». Είναι αρνητική εισοδηματική αναδιανομή μέσω της στέγασης.

Και όταν τα χρήματα δεν φτάνουν, οι συνέπειες είναι μετρήσιμες

Το 43,7% των ηλικιωμένων που ζουν μόνοι καθυστερεί την πληρωμή λογαριασμών – ποσοστό περίπου εννέα φορές υψηλότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Το 27,1% δηλώνει ότι δεν μπορεί να θερμάνει επαρκώς την κατοικία του. Αυτό είναι ενεργειακή φτώχεια. Και σίγουρα όχι πρόβλημα που λύνεται με ένα ακόμη εφάπαξ επίδομα.

Η κυβερνητική πολιτική έχει αφήσει ένα ολόκληρο κομμάτι εκτός κάδρου

Εδώ βρίσκεται η ουσία της πολιτικής αποτυχίας. Η στεγαστική πολιτική σχεδιάζεται συχνά γύρω από τον ενοικιαστή, τον νέο δανειολήπτη ή τον υποψήφιο αγοραστή. Όμως, υπάρχει μια ολόκληρη κατηγορία πολιτών που δεν χωράει εύκολα στα κυβερνητικά προγράμματα. Οι χαμηλοσυνταξιούχοι που έχουν σπίτι, δεν χρωστούν στεγαστικό, αλλά δεν μπορούν να πληρώσουν το κόστος για να το κρατήσουν λειτουργικό.

Το κράτος βλέπει την ιδιοκτησία. Δεν βλέπει τη ρευστότητα. Βλέπει την αντικειμενική αξία. Δεν βλέπει το διαθέσιμο εισόδημα. Βλέπει ότι υπάρχει σπίτι. Δεν βλέπει ότι μπορεί να είναι ένα σπίτι χωρίς επαρκή θέρμανση, χωρίς δυνατότητα συντήρησης και με απλήρωτους λογαριασμούς. Αυτό είναι θεμελιώδες σφάλμα σχεδιασμού πολιτικής.

Αν η κυβέρνηση θέλει πραγματικά να αντιμετωπίσει τη στεγαστική κρίση των ηλικιωμένων, πρέπει να εγκαταλείψει τη λογική των αποσπασματικών ενισχύσεων. Χρειάζεται μόνιμος, στοχευμένος μηχανισμός στήριξης του λειτουργικού κόστους κατοικίας, με εισοδηματικά και περιουσιακά κριτήρια, ώστε να κατευθύνεται σε εκείνους που πραγματικά αδυνατούν να ανταποκριθούν.

Και χρειάζεται κάτι ακόμη πιο βασικό: πλήρη και αναλυτικά δημόσια δεδομένα. Γιατί χωρίς αξιόπιστη αποτύπωση της στεγαστικής υπερεπιβάρυνσης ανά εισόδημα, ηλικία, τύπο κατοικίας, ιδιοκτησιακό καθεστώς και ενεργειακό κόστος, η πολιτική κινείται στα τυφλά.

Η Ελλάδα δεν έχει μόνο πρόβλημα έλλειψης κατοικιών, αλλά έχει πρόβλημα αδυναμίας διατήρησης μιας κατοικίας. Και αυτό είναι πολύ διαφορετικό. Ένα εξοφλημένο σπίτι θα έπρεπε να είναι δίχτυ ασφαλείας. Όταν, όμως, ο ιδιοκτήτης του πρέπει να διαθέσει σχεδόν το μισό εισόδημά του για να το κρατήσει ζεστό και λειτουργικό, το δίχτυ έχει μετατραπεί σε παγίδα.

Και τότε η ερώτηση προς την κυβέρνηση δεν είναι αν οι ηλικιωμένοι έχουν σπίτι. Είναι αν μπορούν να αντέξουν οικονομικά να ζήσουν μέσα σε αυτό. Γιατί μια χώρα που μετράει μόνο τα τετραγωνικά μέτρα και όχι το εισόδημα που απαιτείται για να κατοικούνται, δεν έχει λύσει τη στεγαστική κρίση. Απλώς έχει μάθει να μην τη βλέπει.

Διαβάστε επίσης:

Μητσοτάκης στα 52α γενέθλια της ΝΔ: Τέσσερις φορές κερδίσαμε απανωτές εκλογές με πάνω από 40% και θα το ξανακάνουμε

Παπασταύρου: Ο Κάθετος Διάδρομος αναβαθμίζει την Ελλάδα και περιορίζει το ρόλο της Τουρκίας

Προκαταρκτική εξέταση από την Εισαγγελία Πρωτοδικών για την παγίδευση του Στέλιου Κούλογλου με Pegasus

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.