Ρούμπιο στην Αθήνα: Επίσκεψη για στήριξη της Γκιλφόιλ και… όπλα – Ίσες αποστάσεις για καλώδιο, ψυχρολουσία για τουρκικά F35 και Ισραήλ

Η παρουσία της Κίμπερλι Γκιλφόιλ σε πρώτο πλάνο κατά την επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα, αλλά και σε ειδικές κινήσεις του, όπως η συνέντευξή του στην «Κ», ίσως δίνει και την κύρια εξήγηση για τον κεντρικό σκοπό του διήμερου περάσματος του υπουργού Εξωτερικών από τη χώρα μας: Να στηρίξει την πρέσβειρα των ΗΠΑ στην Ελλάδα, μετά την ωμή δήλωση που είχε κάνει προ μηνών για το ανεβοκατέβασμα κυβερνήσεων – σε Ρουμανία και αλλού αν χρειαστεί, ακόμα και στην Ελλάδα!

Η επίσκεψη φάνηκε να επιδιώκει το κλείσιμο της σχετικής συζήτησης και την αντιμετώπιση των αντιδράσεων και ψιθύρων γύρω από την απρονοησία της κυρίας Γκιλφόιλ να μιλά με τέτοιο τρόπο και μάλιστα δημοσίως, μπερδεύοντας πράγματα και καταστάσεις σε φιλικές χώρες. Και την ίδια ώρα, ως αντιστάθμιση της δυσφορίας, ακόμα και κυβερνητικών στελεχών – όπως η Ντόρα Μπακογιάννη, που την άφησε την αιχμή της – να δώσει την αίσθηση μίας «θέρμανσης» των διμερών σχέσεων και μίας… αδιόρατης και μάλλον απλά ψυχολογικής «ψήφου εμπιστοσύνης» στον περίφημο «γεωστρατηγικό ρόλο» της Ελλάδας, που μοιάζει περισσότερο με πομφόλυγα, παρά με κάτι ουσιαστικό.

Και αυτό το σκοπό πιθανόν τον πέτυχε ως ένα βαθμό.

Όμως κατά τα λοιπά και επί της ουσίας, η επίσκεψή του μάλλον επιβεβαίωσε τα αδιέξοδα στην περιοχή και την πολιτική των ισορροπιών που κρατούν σε όλα τα μεγάλα ζητήματα οι ΗΠΑ έναντι των συμμάχων τους.

Πέρα από την αυτονόητη (και προφανώς χρήσιμη, αλλά έτσι κι αλλιώς πάγια) δήλωση πως θεωρεί αδιανόητη μία σύγκρουση Ελλάδας – Τουρκίας και δεν θα το επιτρέψουν οι ΗΠΑ κάτι τέτοιο, οι δηλώσεις του έκρυβαν ίσες αποστάσεις για το καλώδιο, ψυχρολουσία για τα F35 στην Τουρκία, αλλά και τις σχέσεις της Ελλάδας με το Ισραήλ – επισήμανε τη σημασία και των άλλων χωρών στην περιοχή και βεβαίως… όπλα. Στις επαφές συμφωνήθηκε η αγορά εξοπλισμών από τις ΗΠΑ ύψους 4 δισεκατομμυρίων ευρώ!

Καλώδιο: Στήριξη στο έργο, αλλά «ιδιωτική διπλωματία» με την Τουρκία

Το καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου (GSI) ήταν ίσως το σημείο στο οποίο φάνηκε καθαρότερα η προσεκτική ισορροπία που θέλησε να κρατήσει ο Ρούμπιο. Η αμερικανική πλευρά δηλώνει ότι θεωρεί σημαντική τη νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική και τις εναλλακτικές οδούς τροφοδοσίας, αλλά απέφυγε να μετατρέψει αυτή τη γενική στρατηγική στήριξη σε σαφή δημόσια τοποθέτηση απέναντι στην Τουρκία.

Στις δηλώσεις του μετά τη συνάντηση με τον Γιώργο Γεραπετρίτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ήταν χαρακτηριστικός:

«Είμαστε πολύ δεσμευμένοι σε όλους αυτούς τους διαδρόμους και σε όλες αυτές τις προσπάθειες, και η Ελλάδα είναι ένας εξαιρετικός εταίρος για να τις υλοποιήσουμε μαζί. Προφανώς, ορισμένα από τα ζητήματα που αναδείξατε, ορισμένα από αυτά για τα οποία ρωτήσατε, είναι μπλεγμένα και πρόκειται για μια πολύ λεπτή κατάσταση που εμπλέκει άλλες χώρες — δεν θα πω ποιες, αλλά άλλες χώρες που εμπλέκονται σε ορισμένα από όσα περιπλέκουν την κατάσταση. Και θα έλεγα απλώς ότι ζητήματα τέτοιας φύσης, τόσο λεπτά και τόσο κρίσιμα, πιθανότατα αντιμετωπίζονται καλύτερα μέσω ιδιωτικής διπλωματίας, έξω από το πλαίσιο των συνεντεύξεων Τύπου».

Η αναφορά στις «άλλες χώρες» που δεν θέλησε να κατονομάσει δύσκολα μπορεί να αποσυνδεθεί από την Τουρκία και τις αντιδράσεις της στο πεδίο. Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι ο Ρούμπιο δεν επέλεξε να στείλει δημόσιο μήνυμα προς την Άγκυρα ότι ένα ευρωπαϊκό έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης πρέπει να προχωρήσει απρόσκοπτα. Παρέπεμψε το θέμα στην «ιδιωτική διπλωματία».

Στη συνέντευξή του στην «Καθημερινή» έγινε ένα βήμα παραπέρα. Ερωτηθείς ευθέως εάν οι ΗΠΑ θα υποστηρίξουν τον GSI, «ειδικά στο Αιγαίο, όπου αυτό αντιμετωπίζει πολλά… εμπόδια», συνέδεσε το έργο με την ανάγκη διαφοροποίησης των ενεργειακών αλυσίδων και δήλωσε ότι τα αμερικανικά και ελληνικά συμφέροντα «αλληλεπικαλύπτονται». Αναγνώρισε, όμως, και πάλι ότι υπάρχουν «πιθανά εμπόδια» και εξήγησε ότι η Ουάσιγκτον σκοπεύει να χρησιμοποιήσει τη διπλωματία της για να υπενθυμίσει «σε όλα τα μέρη» τη σημασία του έργου.

Η διατύπωση έχει σημασία. Δεν είπε ότι οι ΗΠΑ θα απαιτήσουν από την Τουρκία να μην παρεμποδίσει την πόντιση του καλωδίου. Μίλησε για «όλα τα μέρη», για αναζήτηση λύσεων και για διπλωματικές κινήσεις που πρέπει να γίνουν «ιδιωτικά και αθόρυβα». Πρόκειται για στήριξη του έργου, αλλά ταυτόχρονα και για σαφή επιλογή μη σύγκρουσης με την Άγκυρα.

F-35: Η πόρτα για την Τουρκία δεν έκλεισε – το αντίθετο

Ακόμη πιο καθαρό ήταν το μήνυμα για τα F-35 και την Τουρκία. Και εδώ οι προσδοκίες όσων στην Αθήνα θεωρούσαν ότι η απόκτηση των αμερικανικών μαχητικών από την Ελλάδα δημιουργεί ένα μακροχρόνιο στρατηγικό πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας μάλλον προσγειώνονται στην πραγματικότητα.

Ο Ρούμπιο υπενθύμισε βεβαίως το σημερινό νομικό εμπόδιο: η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει τους ρωσικούς S-400 και η αμερικανική νομοθεσία δεν επιτρέπει υπό τις παρούσες συνθήκες την πώληση των F-35. Δεν παρουσίασε, όμως, αυτή την κατάσταση ως μόνιμη στρατηγική επιλογή των ΗΠΑ.

Το αντίθετο. Όπως είπε στην «Κ», ο πρόεδρος Τραμπ έχει εκφράσει την επιθυμία, εφόσον είναι εφικτό, να προχωρήσουν οι πωλήσεις αεροσκαφών, υπενθυμίζοντας μάλιστα ότι η Τουρκία έχει ήδη πληρώσει για ορισμένα από αυτά. Και πρόσθεσε ότι υπάρχουν διαφορετικές επιλογές για το πώς μπορεί να διευθετηθεί το ζήτημα των S-400, παρότι αυτή τη στιγμή δεν έχει βρεθεί λύση.

Με άλλα λόγια, η Ουάσιγκτον δεν λέει στην Αθήνα ότι τα F-35 δεν θα δοθούν στην Τουρκία. Λέει ότι σήμερα δεν μπορούν να δοθούν, αλλά αναζητείται τρόπος ώστε αύριο να μπορούν. Και αυτή είναι μία ουσιώδης διαφορά.

Για την ελληνική πλευρά, που έχει επενδύσει τεράστιο πολιτικό και οικονομικό κεφάλαιο στην αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ, η τοποθέτηση αυτή δύσκολα μπορεί να παρουσιαστεί ως διπλωματική επιτυχία. Αποτελεί περισσότερο υπενθύμιση μιας σταθεράς της αμερικανικής πολιτικής: η Ουάσιγκτον θέλει ισχυρή Ελλάδα στο ΝΑΤΟ, αλλά θέλει και την Τουρκία όσο το δυνατόν βαθύτερα δεμένη με τη δυτική αμυντική αρχιτεκτονική.

Ισραήλ: «Θετική» η σχέση, αλλά προσοχή και στους άλλους της περιοχής

Ανάλογα προσεκτική ήταν η τοποθέτηση Ρούμπιο και για τη στενή αμυντική σχέση Ελλάδας – Ισραήλ, την οποία χαρακτήρισε θετική. Η συνέχεια της απάντησής του, ωστόσο, έχει τουλάχιστον εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον με αυτή την αρχική επιδοκιμασία.

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών σημείωσε ότι η πρόκληση «δεν έγκειται μόνο στη σχέση με το Ισραήλ», αλλά και στο πώς διατηρεί κάποιος καλές σχέσεις με άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής, οι οποίες ενδέχεται να μην έχουν την ίδια θετική σχέση με το Τελ Αβίβ. Πρόσθεσε μάλιστα ότι και οι ίδιες οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν την ίδια πρόκληση. Υπό μία έννοια ο Ρούμπιο έδειξε πιο πολύ θιασώτης της… πολυδιάστατης εξωτερικής πολιτικής της Ελλάδας, απ’ όσο η ίδια η Ελλάδα επιλέγει!

Η τοποθέτηση δεν συνιστά αμφισβήτηση της ελληνοϊσραηλινής συνεργασίας. Είναι όμως ένα σαφές μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει έναν άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ως υποκατάστατο μιας ευρύτερης περιφερειακής πολιτικής, ούτε βεβαίως ως μηχανισμό απομόνωσης της Τουρκίας ή άλλων ισχυρών παικτών της Μέσης Ανατολής.

Άλλωστε, στις ίδιες επαφές η ελληνική πλευρά δήλωσε ότι, υπό προϋποθέσεις και εφόσον υπάρχει βιώσιμη ειρηνευτική διαδικασία, η Ελλάδα θα μπορούσε να παράσχει ναυτική συνδρομή στις ΗΠΑ ακόμη και στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ.

Κάπως έτσι συμπληρώνεται η εικόνα της επίσκεψης. Θερμά λόγια για την Ελλάδα, αναγνώριση του ρόλου της, ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας και μεγάλες ελληνικές αγορές αμερικανικών εξοπλισμών. Όταν όμως η συζήτηση έφθασε στα δύσκολα, η Ουάσιγκτον επέστρεψε στη γνώριμη πολιτική των ισορροπιών: διπλωματία «προς όλες τις πλευρές» για το καλώδιο, ανοιχτή προοπτική για τουρκικά F-35 εφόσον ξεπεραστεί το πρόβλημα των S-400 και θετική αποτίμηση της σχέσης με το Ισραήλ, συνοδευόμενη από υπενθύμιση ότι υπάρχουν και οι άλλες χώρες της περιοχής.

Η επίσκεψη Ρούμπιο, επομένως, μπορεί να πρόσφερε στην Αθήνα εικόνες, θερμές διατυπώσεις και διαβεβαιώσεις. Δεν πρόσφερε, όμως, εκείνο που θα μπορούσε πραγματικά να αλλάξει τους περιφερειακούς συσχετισμούς υπέρ της Ελλάδας: καθαρές αμερικανικές δεσμεύσεις στα δύσκολα.

Διαβάστε επίσης:

Αλέξης Τσίπρας: Περίμενα περισσότερα από την επίσκεψη Ρούμπιο, ανιστόρητη η αναφορά του στον εθνικισμό

Τσουκαλάς: Η Μαρικάρμεν δεν άντεξε την αδικία και «έφυγε» – Στεγαστικό και ιδιωτικό χρέος θα είναι τα κεντρικά ζητήματα των εκλογών

Ρούμπιο: «Πρότυπο συμμάχου η Ελλάδα» – «Όσο ισχυρότερα τα κράτη του ΝΑΤΟ, τόσο ισχυρότερη η Συμμαχία»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.