Δημογραφική «ωρολογιακή βόμβα» στα ταμεία: Η υπογεννητικότητα και η γήρανση απειλούν τις συντάξεις σε Ελλάδα και Ευρώπη

Ενώπιον μιας πρωτοφανούς δημογραφικής ασφυξίας βρίσκονται τα συνταξιοδοτικά συστήματα παγκοσμίως, με την Ελλάδα να καταγράφει ορισμένες από τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής σε συνδυασμό με την κατακόρυφη πτώση των γεννήσεων υποσκάπτουν τα θεμέλια των ασφαλιστικών ταμείων, αναγκάζοντας διαχειριστές κεφαλαίων και κυβερνήσεις να αναζητούν διέξοδο σε επενδύσεις υψηλού ρίσκου ή σε επώδυνες δομικές μεταρρυθμίσεις.

Σύμφωνα με τα στοιχεία του διεθνούς δείκτη Mercer CFA Institute Global Pension Index, από τα 55 συνταξιοδοτικά συστήματα που εξετάστηκαν παγκοσμίως, τα 43 βρίσκονται σε χώρες με δείκτη γονιμότητας χαμηλότερο από το όριο αναπλήρωσης του πληθυσμού (2,1 παιδιά ανά γυναίκα). Μάλιστα, σε 23 από αυτά τα κράτη, ο δείκτης υποχωρεί κάτω από το 1,5.

Την ίδια στιγμή, η ιατρική πρόοδος και οι βελτιωμένες συνθήκες διαβίωσης έχουν αυξήσει το προσδόκιμο ζωής στην ηλικία των 65 ετών στις ανεπτυγμένες οικονομίες κατά 50,9% από το 1950. Σήμερα, ένας ασφαλισμένος που συνταξιοδοτείται στα 65 αναμένεται να εισπράττει σύνταξη για περίπου 20 έτη.

Η εξέλιξη αυτή μεταφράζεται σε μια διπλή μέγγενη:

1. Διεύρυνση υποχρεώσεων: Τα ταμεία καλούνται να καταβάλλουν παροχές για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
2. Συρρίκνωση βάσης εισφορών: Η αναλογία των ενεργών εργαζομένων που χρηματοδοτούν το σύστημα προς τους συνταξιούχους μειώνεται σταθερά.

Το ελληνικό αδιέξοδο: Τρεις περιφέρειες με λιγότερη από μία γέννηση ανά γυναίκα

Η κατάσταση στην Ευρωπαϊκή Ένωση αποτυπώνεται εξίσου δραματική, καθώς ο συνολικός δείκτης γονιμότητας υποχώρησε στο 1,34 γεννήσεις ανά γυναίκα, καταγράφοντας ιστορικό χαμηλό από το 2001.

Τα πρόσφατα στοιχεία της Eurostat φέρνουν την Ελλάδα στο επίκεντρο του ευρωπαϊκού δημογραφικού προβλήματος:

Τρεις ελληνικές περιφέρειες κατέγραψαν το 2024 δείκτη γονιμότητας κάτω από 1 γέννηση ανά γυναίκα, τοποθετούμενες στη μαύρη λίστα της ΕΕ δίπλα σε περιφέρειες της Ισπανίας (16 περιφέρειες), της Πολωνίας (7) και της Ιταλίας (5).

Μόλις μία ελληνική περιφέρεια κατάφερε να διατηρήσει δείκτη γονιμότητας άνω του 1,75.

Για μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου το συνταξιοδοτικό σύστημα είναι κατά βάση διανεμητικό —δηλαδή οι εισφορές των σημερινών εργαζομένων πληρώνουν τις συντάξεις των σημερινών συνταξιούχων—, η υπογεννητικότητα απειλεί άμεσα τη δημοσιονομική ισορροπία.

Η στροφή σε επενδύσεις υψηλού ρίσκου και η εξάντληση αποθεματικών

Προκειμένου να καλύψουν τα ανοίγματα που δημιουργεί η μακροζωία, αρκετά συνταξιοδοτικά ταμεία διεθνώς εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές, ασφαλείς τοποθετήσεις (όπως τα κρατικά ομόλογα) και στρέφονται σε εναλλακτικές επενδύσεις υψηλότερης απόδοσης αλλά και μεγαλύτερου κινδύνου. Τοποθετήσεις σε private equity (ιδιωτικά επενδυτικά κεφάλαια), private credit (ιδιωτική πίστωση) και έργα υποδομών επιστρατεύονται για να ενισχύσουν τις αποδόσεις.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα ταμεία πολιτειακών κυβερνήσεων στις ΗΠΑ, τα οποία διατηρούν μόλις το 20% των περιουσιακών τους στοιχείων σε ομόλογα, έχοντας εκθέσει το υπόλοιπο 80% σε μετοχές και ιδιωτικά κεφάλαια.

Ωστόσο, η πίεση παραμένει ασφυκτική:

Στις ΗΠΑ, η τελευταία έκθεση των διαχειριστών του κύριου ταμείου συντάξεων (Old-Age and Survivors Insurance Trust Fund) προβλέπει εξάντληση των αποθεματικών έως το 4ο τρίμηνο του 2032, εξέλιξη που θα οδηγήσει σε οριζόντιες περικοπές παροχών, αν δεν υπάρξει νομοθετική παρέμβαση.

Στην Αυστραλία, το 1/3 των συνταξιοδοτικών ταμείων καταγράφει πλέον αρνητικές καθαρές ταμειακές ροές, καθώς οι εκροές προς τους δικαιούχους ξεπερνούν τις νέες εισφορές.

Είναι φανερό ότι η διατήρηση της βιωσιμότητας των συνταξιοδοτικών συστημάτων δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στις επενδυτικές αποδόσεις. Απαιτείται ένας συνδυασμός πολιτικών που περιλαμβάνει την ενίσχυση της απασχόλησης των νέων και των γυναικών, τη συγκράτηση του δημογραφικού μαρασμού μέσω κινήτρων για τις οικογένειες, αλλά και την αξιοποίηση της τεχνολογίας για την αύξηση της παραγωγικότητας της εργασίας.

Χωρίς γενναίες παρεμβάσεις, η δημογραφική γήρανση θα συνεχίσει να λειτουργεί ως μια αθόρυβη «ωρολογιακή βόμβα» στα θεμέλια της οικονομίας.

Διαβάστε επίσης:

ΟΠΕΚΑ: Ώρα πληρωμών για τα προνοιακά επιδόματα Οκτωβρίου – Πότε θα εμφανιστούν τα χρήματα (video)

ΕΛΣΤΑΤ: Τα ελληνικά νοικοκυριά ξοδεύουν περισσότερα από όσα εισπράττουν – Στο -3,9% η αποταμίευση το 2025

Καύσιμα: 220 εκατ. ευρώ ΦΠΑ πλήρωσαν οι πολίτες περισσότερα από πέρυσι – Το κράτος θησαυρίζει από την ακρίβεια

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.