Οι παραλλαγές της αλήθειας

Nina Allan
Επικράτηση
Μετάφραση: Άλκηστις Τριμπέρη
Εκδόσεις: Πόλις
Σελ.: 364

Οι εκδόσεις Πόλις πραγματοποίησαν την έναρξη της φθινοπωρινής περιόδου και της νέας τους εκδοτικής σοδειάς με ένα ευρηματικό και αξιανάγνωστο μυθιστόρημα, ανεβάζοντας ψηλότερα τον εκδοτικό τους πήχη και δίνοντας υπόσχεση για τον πολύ ενδιαφέροντα χειμερινό εκδοτικό τους ορίζοντα. Το μυθιστόρημα έχει τίτλο «Επικράτηση», είναι γραμμένο και ενορχηστρωμένο επιδέξια από την – για πρώτη φορά μεταφρασμένη στη γλώσσα μας – Βρετανίδα Νίνα Άλαν, η οποία είναι βραβευμένη συγγραφέας, δοκιμιογράφος και κριτικός λογοτεχνίας στην εφημερίδα «Tbe Guardian». Η «Επικράτηση» κυκλοφόρησε στη Βρετανία το 2023 και θεωρήθηκε ως μυθιστόρημα – κορύφωση των καλλιτεχνικών εξερευνήσεων της Άλαν, με την πένα της και τη συγγραφική φωνή της να ενώνονται με πολυάριθμες φωνές, πρόσωπα και χαρακτήρες, με ένα μεγάλο τμήμα ενός φανταστικού κλασικού μυθιστορήματος επιστημονικής φαντασίας, με μια κριτική συναυλίας, με ένα εκτεταμένο άρθρο για μια ταινία.

Το μυθιστόρημα «Επικράτηση» διαθέτει μουσικές αναφορές, μουσικότητα, θεωρία μουσικολογίας, διακειμενικές αναφορές, υπαινιγμούς, μπόλικο σασπένς και ανατροπές, αντλεί από τις αφηγηματικές παραδόσεις τόσο της επιστημονικής φαντασίας όσο και της εκλεκτής αστυνομικής λογοτεχνίας χωρίς να κατατάσσεται σε καμία από τις δύο κατηγορίες. Τι είναι τελικά η «Επικράτηση»; Είναι ένα ευφυές, σαγηνευτικό, παιγνιώδες μυθιστόρημα, πολυφωνικό και πολυεπίπεδο, συναρπαστικό και τολμηρό, μια εξερεύνηση της εσωτερικής ζωής των κεντρικών χαρακτήρων και των δυσλειτουργικών δεσμών τους, μια έρευνα για την παράνοια και την παραπληροφόρηση που μαστίζουν την εποχή μας, για τους παραπλανητικούς τρόπους με τους οποίους αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα, για τη διττή φύση της αλήθειας, για την αναζήτηση νοήματος μέσα στο χάος και στο παράλογο του κόσμου.

Ο πρωταγωνιστής Φρανκ είναι ένας νεαρός άντρας, διαφορετικός από τους συνομηλίκους του, είναι μια ψυχή ευαίσθητη, φύση εύθραυστη, ένας λαμπρός προγραμματιστής υπολογιστών, με το μυαλό του μονίμως ενεργοποιημένο, λάτρης του Μπαχ και εμμονικά αφοσιωμένος στις μουσικές του. Οι αστερισμοί, οι αριθμοί, η λογική, η μουσική, η ακολουθία Φιμπονάτσι, η ατομική δομή, η γεωλογική χρονολογική κλίμακα και ο προγραμματισμός τον κάνουν ευτυχισμένο, του δίνουν δύναμη και αυτοπεποίθηση. Αν κάτι τον αναστατώνει είναι η ανθρώπινη υποκρισία και τα ψέματα. Κι υπάρχει κι ένα βιβλίο (προϊόν επινόησης), «Ο Πύργος» του Τζον Τσαρλς Σιλβέστερ (κατά τον Φρανκ είναι ένα βιβλίο με κείμενο ιερό) που κυκλοφόρησε αρχές της δεκαετίας ’50, μιλάει για έναν επερχόμενο πόλεμο που διεξάγεται από εξωγήινους και η ανάγνωσή του προκαλεί στον Φρανκ αναστάτωση και εφιάλτες. Αυτό το συγκεκριμένο βιβλίο επιστημονικής φαντασίας μέσα από την ιστορία του, στέλνει ένα κωδικοποιημένο μήνυμα στον κόσμο. Ο Φρανκ κατά τη διάρκεια της εφηβείας του νοσηλεύτηκε σε ψυχιατρική κλινική. Και ξανά αργότερα, στο τέλος της εφηβείας του όταν σπούδαζε. Στο αφηγηματικό παρόν δείχνει πιο ισορροπημένος ψυχικά, αν και εξακολουθεί να μην εμπιστεύεται πολύ τους ανθρώπους παρά τους πολύ κοντινούς του, όπως η μητέρα του, αλλά και ένα κορίτσι, τη Ρέιτσελ. Η Ρέιτσελ τον αγαπά πολύ ακριβώς για την ευαίσθητη ιδιοσυγκρασία του, για την ευφυία του και τη διαφορετικότητά του. Ο Φρανκ ψάχνει για κρυφά μοτίβα και κρυφές πλευρές πίσω από το καθετί και οδηγείται στον κόσμο των διαδικτυακών θεωριών συνωμοσίας, μπαίνει σε συνωμοσιολογικούς κύκλους που πιστεύουν ότι ένας αόρατος πόλεμος έχει αρχίσει να διεξάγεται για λογαριασμό της Γης, για το μέλλον και την τύχη της. Η Ρέιτσελ είναι ανήσυχη παρατηρώντας τη νέα εμμονή του και παρά τις προσπάθειές της να τον αποτρέψει, ο Φρανκ αποφασίζει να φύγει για το Παρίσι όπου θα συναντήσει τους «φίλους» (κι έναν καθοδηγητή ανάμεσά τους) που απέκτησε από τα φόρουμ συνωμοσίας. Τελικά φεύγει και τα ίχνη του χάνονται εντελώς.

Η Ρέιτσελ βρίσκεται σε πανικό μη μπορώντας να εντοπίσει με κανένα τρόπο τον αγαπημένο της και ζητά τη βοήθεια της Ρόμπιν, πρώην αστυνομικού και νυν ιδιωτικής ντετέκτιβ, προκειμένου να τον βρουν και να καταλάβει τι ακριβώς έχει συμβεί. Η Ρόμπιν, όπως και ο Φρανκ, είναι επίσης παθιασμένη με τον Μπαχ (οι μουσικές του Μπαχ έχουν στον πυρήνα τους πολύ πόνο, κατά την άποψη της Ρέιτσελ) και έχει ένα σκοτεινό οικογενειακό μυστικό που συνδέεται άρρηκτα με τους θετούς γονείς της και τον λόγο για τον οποίο παραιτήθηκε από το αστυνομικό σώμα. Καθώς η έρευνα ξεκινά, με τα ελάχιστα χαλικάκια που άφησε πίσω του ο άφαντος Φρανκ, η Ρόμπιν συνειδητοποιεί πως η ορθολογικότητά της, η αμεροληψία της και η κοσμοθεωρία της αμφισβητούνται και κατακρημνίζονται. Όλα μοιάζουν με ένα άκρως μπερδεμένο κουβάρι και η Ρόμπιν βρίσκεται μετέωρη ανάμεσα στο τι είναι αλήθεια και τι είναι ψέμα. Ο ύποπτος θάνατος ενός δημοσιογράφου – που κάνει τη δική του έρευνα για την υπόθεση της μυστηριώδους εξαφάνισης του Φρανκ – σε ένα ξενοδοχείο στην περιοχή Σκάρμπορο βόρεια της Αγγλίας και κάτι παράξενο που βρίσκεται σε ένα μικρό δάσος στη Σκωτία, περιπλέκουν ακόμα περισσότερο τα πράγματα.

Στην κεντρική σκηνή της αφήγησης μπαίνουν πρόσωπα, μαρτυρίες, εικασίες, ερωτήσεις, σιωπές, εξομολογήσεις, ηχογραφήσεις, παρτιτούρες, γκάνγκστερ του Λονδίνου, κριτικές, αναφορές σε μουσικές συμφωνίες, ταινίες, βιβλία και στην ποίηση της Ingeborg Bachmann, υπάρχουν απόκρυφες αλήθειες, στοχασμοί και θεωρίες για μια επικείμενη οικολογική κατάρρευση, για την αστροβιολογία και μια καλλιτεχνική επανάσταση, μανιφέστα και συναισθήματα που βγαίνουν στην επιφάνεια ενώνοντας το παρελθόν με το παρόν. Όσο η Ρέιτσελ περιμένει ένα σημάδι από τον Φρανκ, η Ρόμπιν της συμπαραστέκεται κι έρχεται αρκετά κοντά της και, ταυτόχρονα και διαρκώς, σκαλίζει με τα νύχια το ξερό χώμα κάτω απ’ το οποίο κρύβονται θαμμένα γεγονότα και υποθέσεις, με φακό στα χέρια της τον «Πύργο» του Σιλβέστερ και τα μυστικά του.

 Η Νίνα Άλαν είναι μια εκπληκτική συγγραφέας που κατάφερε στην «Επικράτηση» να δημιουργήσει αριστοτεχνικά μια ατμόσφαιρα αβεβαιότητας και ανησυχίας όπου κάθε στοιχείο, κάθε γεγονός και κάθε κατάσταση μοιάζουν να κουβαλάνε έναν αινιγματικό δυσοίωνο συμβολισμό. Κατάφερε κυρίως να παίξει με τα είδη, τις εναλλαγές αφηγήσεων, την τεχνική του εγκιβωτισμού, τις εμβόλιμες σφήνες διακειμενικού υλικού εντός της κύριας αφήγησης, να παντρέψει τα ηθικά υπαρξιακά διλήμματα με τις θεωρίες συνωμοσίας, τον παραλογισμό και την απατηλή αλήθεια τους, να ενώσει τις μουσικές του Μπαχ με τις αντίστοιχες του Ντέιβιντ Μπόουι, τις «Παραλλαγές Γκόλντμπεργκ» με το «Space Oddity», να μας βάλει στη διαδικασία να σκεφτούμε πως τίποτα δεν είναι πιο φανταστικό από την αλήθεια και τίποτα πιο αληθινό από τη φαντασία, να ενώσει φωνές διαφορετικές σε τόνο και σε φανερή ή συγκαλυμμένη εσωτερική σύγκρουση. Και να μας χαρίσει τελικά ένα πρωτότυπο μυθιστόρημα, από αυτά που παραμένουν για πολύ καιρό στη μνήμη του αναγνώστη, καθώς κι ο ίδιος ο αναγνώστης γίνεται συμπρωταγωνιστής στην ιστορία της «Επικράτησης» πατώντας πάνω στη μουσική και στις «Παραλλαγές» του Μπαχ που διαποτίζουν τις σελίδες από την αρχή ώς το ανοιχτό τέλος . Η Άλκηστις Τριμπέρη μεταφραστικά είχε να αναμετρηθεί με ένα «επικίνδυνο», εξαιρετικά απαιτητικό και πολύπλοκο κείμενο σε ρυθμό, ύφος και αρχιτεκτονική και, για μια φορά ακόμα, τα κατάφερε επάξια.

Διαβάστε επίσης:

Βιβλίο – Όταν το μυθιστόρημα είναι καλύτερο ως ιδέα

Βιβλίο – «Βρίκελοι»: Τα φαντάσματα μιας χώρας που δεν ησυχάζει ποτέ

Βιβλίο – Η Τήνος μέσα στη μεγάλη Ιστορία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.