Το καλώδιο στην κόψη του ξυραφιού: Η NAVTEX, το ρίσκο της κυβέρνησης, η δύσκολη εξίσωση απέναντι στην Τουρκία και οι Γάλλοι σε ρόλο Joker

Στο λιμάνι του Ηρακλείου, το γαλλικό πλοίο ABEILLE MARENGO «περιμένει». Η αποστολή του είναι τεχνική, το φορτίο της όμως είναι πολύ βαρύτερο από τον εξοπλισμό που μεταφέρει για τις έρευνες της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας–Κύπρου.

Η αναχώρησή του, μετά την έκδοση της NAVTEX, θα σηματοδοτήσει την επανεκκίνηση μιας διαδικασίας που έχει πάψει προ πολλού να αφορά μόνο την πόντιση ενός υποθαλάσσιου καλωδίου. Έχει μετατραπεί σε δοκιμασία πολιτικής βούλησης, διπλωματικών ισορροπιών και επιχειρησιακής ετοιμότητας, που μπορεί να δοκιμάσουν τις αντοχές.

Η ελληνική κυβέρνηση (που έχει ρίξει «όλα τα λεφτά» της στο project αυτό) βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη απόφαση. Η έκδοση της NAVTEX (που σύμφωνα με διαρρέουσες πληροφορίες θα γίνει εντός των προσεχών ημερών) και η επανέναρξη των ερευνών συνιστούν επιβεβαίωση της θέσης της ότι ένα έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος μπορεί να προχωρήσει χωρίς να ζητηθεί η έγγραφη ενημέρωση (και επομένως άδεια) της Άγκυρας. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργούν το ενδεχόμενο μιας νέας ελληνοτουρκικής έντασης ή και σοβαρής κρίσης, σε μια περιοχή όπου η προηγούμενη εμπειρία έχει δείξει πόσο εύκολα μια τεχνική δραστηριότητα μπορεί να εξελιχθεί σε αντιπαράθεση. Και το ρίσκο είναι πράγματι μεγάλο, είτε κάτι δεν πάει καλά, είτε υποχρεωθεί σε μία αναδίπλωση, ιδιαίτερα καθώς η Τουρκία έχει διαμηνύσει σε όλους τους τόνους ότι θα παρέμβει.

Το πρώτο ορόσημο είναι, συνεπώς, η NAVTEX. Η έκδοσή της θα ανοίξει τον δρόμο για την αποστολή του ερευνητικού πλοίου στην περιοχή. Να θυμίσουμε ότι το πλοίο αυτό είναι ναυλωμένο από τον γαλλικό ενεργειακό κολοσσό Meridiam, που έχει αναλάβει το 66% του έργου σε συνεργασία με τον ΑΔΜΗΕ (σε μία σύμβαση με πολλά άγνωστα σημεία, όπως γράφαμε προ ημερών). Δεν θα εξασφαλίσει όμως από μόνη της την απρόσκοπτη εκτέλεση των εργασιών. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν το πλοίο βρεθεί ξανά στο πεδίο της Κάσου και της Ανατολικής Μεσογείου. Πρόκειται για ένα πραγματικό θρίλερ με απρόβλεπτη εξέλιξη. Και όποιος το υποτιμά πιθανόν να βρεθεί προ εκπλήξεων. Ας δούμε το γιατί…

Η διπλωματία πριν από την αναμέτρηση

Στο παρασκήνιο, η Γαλλία έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν είναι απλώς η χώρα προέλευσης της εταιρείας αναδόχου και του πλοίου, ούτε ένας απλός ευρωπαϊκός εταίρος της Ελλάδας. Έχει αναπτύξει διαύλους επικοινωνίας με την Τουρκία και φέρεται να έχει επιδιώξει να διαμορφώσει ένα «πλαίσιο ενημέρωσης» της τουρκικής πλευράς για τις έρευνες. Η σημασία αυτής της κίνησης είναι προφανής: να περιοριστεί ο κίνδυνος αιφνιδιασμού από την Άγκυρα και να αποφευχθεί μια αντίδραση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα εμπλοκή.

Η ενημέρωση, ωστόσο, δεν είναι το ίδιο με τη συνεννόηση και ασφαλώς δεν ισοδυναμεί με αίτημα άδειας. Η ελληνική θέση, όπως έχει διατυπωθεί από τον υπουργό Εξωτερικών, είναι ότι δεν υπάρχει ελληνοτουρκική συμφωνία για το καλώδιο και ότι η ενημέρωση της Άγκυρας δεν μπορεί να εκληφθεί ως αναγνώριση δικαιώματος παρέμβασης. Αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη. Η Αθήνα επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτούς τους διπλωματικούς διαύλους, χωρίς να δημιουργήσει προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία σε βάρος των ελληνικών θέσεων.

Η Γαλλία, από την πλευρά της, βρίσκεται σε μια λεπτή ισορροπία. Θέλει να υποστηρίξει ένα έργο στο οποίο έχει ευρωπαϊκό και στρατηγικό ενδιαφέρον, αλλά δεν έχει λόγο να προχωρήσει σε μια «δική της» κρίση με την Άγκυρα. Έτσι, η διπλωματική της κινητικότητα δεν αποτελεί εγγύηση ότι η Τουρκία θα επιλέξει να μην αντιδράσει. Επομένως, τα δύο ερωτήματα που έχουν μείνει αναπάντητα είναι ποια δικαιοδοσία έχουν (αν έχουν) αναλάβει οι Γάλλοι, αλλά και μέχρι ποιο σημείο θα αντιδράσουν εάν η υπόθεση των ερευνών (πόσο δε της πόντισης) εξελιχθεί αρνητικά.

Οι Αμερικανοί, από την πλευρά τους, έχουν καταστήσει σαφές ότι ο GSI δεν περιλαμβάνεται στην πρώτη βαθμίδα του ενδιαφέροντός τους στα ενεργειακά. Οπότε και σε περίπτωση έντασης, η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αναμένει κάτι περισσότερο από μια πολιτική ίσων αποστάσεων μεταξύ των δύο συμμάχων της στο ΝΑΤΟ.

Η στρατιωτική ετοιμότητα και τα όρια της αντίδρασης

Σε αυτό το περιβάλλον, ο ρόλος των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θα είναι καθοριστικός. Η Αθήνα δεν μπορεί να στηρίξει την επανέναρξη των ερευνών αποκλειστικά στη διπλωματική προσδοκία ότι η Άγκυρα θα επιδείξει αυτοσυγκράτηση. Όπως οι αρμόδιοι επιτελείς αναφέρουν, χωρίς να αποκαλύπτουν, η ελληνική πλευρά πρέπει να έχει προετοιμαστεί για διαφορετικά επίπεδα αντίδρασης: από την αμφισβήτηση της δραστηριότητας μέσω ασυρμάτου και την παρουσία τουρκικών πλοίων στην περιοχή, μέχρι την επικίνδυνη προσέγγιση ή την απόπειρα φυσικής παρεμπόδισης του ερευνητικού σκάφους. Το δυσκολότερο σημείο βρίσκεται στα όρια της αντίδρασης. Μια παρενόχληση δεν έχει την ίδια βαρύτητα με μια απόπειρα παρεμπόδισης, ενώ μια επικίνδυνη προσέγγιση μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ατυχήματος έστω και χωρίς πρόθεση γενικευμένης σύγκρουσης.

Η Ευρώπη: πολιτική στήριξη, αλλά όχι κατ’ ανάγκη στρατιωτική εγγύηση

Το GSI δεν είναι ένα έργο που αφορά αποκλειστικά την Ελλάδα και την Κύπρο. Έχει ενταχθεί στον ευρωπαϊκό σχεδιασμό για τις ενεργειακές διασυνδέσεις και έχει λάβει ευρωπαϊκή χρηματοδοτική υποστήριξη. Αυτό προσδίδει στην Αθήνα ένα σημαντικό πολιτικό επιχείρημα: η παρεμπόδιση της υλοποίησής του δεν αφορά μόνο μια διμερή ελληνοτουρκική διαφορά, αλλά και την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής. Πολύ καλά ως εδώ εάν το καλώδιο ποντιζόταν στη Σκανδιναβία ή τη Βαλτική…

Υπάρχει, κατά συνέπεια, μια κρίσιμη απόσταση ανάμεσα στην πολιτική υποστήριξη και στην επιχειρησιακή συνδρομή. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί μπορούν να στηρίξουν διπλωματικά το έργο, να υπερασπιστούν τη χρηματοδότησή του και να καταδικάσουν ενδεχόμενη παρεμπόδιση. Αυτό δεν σημαίνει ότι τα κράτη-μέλη είναι αυτομάτως διατεθειμένα να αναλάβουν στρατιωτικό ρόλο ή να στείλουν πολεμικά πλοία για την προστασία των ερευνών. Άρα και η χρηματοδότηση δεν αποτελεί εγγύηση όπως παρουσιάζεται από την πλευρά της ελληνικής κυβέρνησης.

Η Γαλλία αποτελεί ειδική περίπτωση λόγω της συμμετοχής της στην αποστολή και της στρατηγικής σχέσης της με την Ελλάδα. Αλλά ακόμη και εδώ, η παρουσία γαλλικού ερευνητικού πλοίου δεν πρέπει να συγχέεται με μια δεδομένη στρατιωτική δέσμευση. Το ερώτημα για την Αθήνα είναι πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη όταν η πολιτική αντιπαράθεση μεταφερθεί στη θάλασσα. Για τον λόγο αυτό άλλωστε και πολλοί αναλυτές έχουν επισημάνει ότι σε περίπτωση σοβαρής κρίσης με την Τουρκία «το πρώτο διάστημα η Ελλάδα θα είναι μόνη»…

Και το Ισραήλ; Η αβεβαιότητα της περιφερειακής εξίσωσης

Το Ισραήλ έχει επίσης στρατηγικό ενδιαφέρον για την ηλεκτρική διασύνδεση, καθώς ο ευρύτερος σχεδιασμός του GSI συνδέει την Κύπρο και την Ελλάδα με την προοπτική επέκτασης προς την ισραηλινή αγορά. Η συμμετοχή του, επομένως, δεν είναι απλώς συμβολική.

Ωστόσο, άλλο το στρατηγικό ενδιαφέρον και άλλο η ανάληψη συγκεκριμένης ευθύνης σε περίπτωση κρίσης. Δεν υπάρχει δημόσια επιβεβαιωμένη δέσμευση του Ισραήλ για στρατιωτική συνδρομή στην προστασία των ερευνών. Επιπλέον, η εσωτερική πολιτική και κυβερνητική συγκυρία στο Ισραήλ αποτελεί έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας ως προς το εύρος και την ταχύτητα μιας ενδεχόμενης παρέμβασης. Κάτι που με απλά λόγια σημαίνει ότι η ελληνική κυβέρνηση δεν μπορεί να σχεδιάσει την πολιτική της θεωρώντας δεδομένη μια στήριξη που δεν έχει επιβεβαιωθεί…

Το πραγματικό ρίσκο για την κυβέρνηση

Για την κυβέρνηση Μητσοτάκη και για τον ίδιο τον πρωθυπουργό, η επανεκκίνηση των ερευνών έχει πολιτικό κόστος και στις δύο πιθανές εκβάσεις. Αν προχωρήσει και η Τουρκία αντιδράσει, η Αθήνα θα βρεθεί αντιμέτωπη με την ανάγκη να υπερασπιστεί τη θέση της χωρίς να οδηγηθεί σε μια κρίση με απρόβλεπτη κατάληξη. Αν, αντίθετα, η διαδικασία αναβληθεί ξανά υπό το βάρος των τουρκικών αντιδράσεων, θα ενισχυθεί η εντύπωση ότι η απειλή παρεμπόδισης αρκεί για να αναστέλλει ένα έργο στρατηγικής σημασίας.

Αυτό είναι το πραγματικό δίλημμα. Η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι μπορεί να υπερασπιστεί την υλοποίηση του έργου, διατηρώντας ταυτόχρονα τον έλεγχο της έντασης. Δεν αρκεί να εκδώσει μια NAVTEX. Πρέπει να έχει διαμορφώσει τις προϋποθέσεις ώστε το πλοίο να μπορέσει να εκτελέσει την αποστολή του, αλλά και να υπάρχει σχέδιο για την επόμενη ημέρα, εάν η Τουρκία επιλέξει να δοκιμάσει τα όρια της ελληνικής αντίδρασης.

Το GSI έχει πλέον μετατραπεί σε κάτι περισσότερο από μια ενεργειακή υποδομή. Είναι ένα τεστ αξιοπιστίας για την Αθήνα, για τις ευρωπαϊκές δεσμεύσεις και για την ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Η NAVTEX θα είναι το πρώτο βήμα. Η πραγματική δοκιμασία, όμως, θα αρχίσει όταν η ABEILLE MARENGO αφήσει πίσω της το λιμάνι του Ηρακλείου.

Διαβάστε επίσης:

Υπουργικό Συμβούλιο αύριο Δευτέρα υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη

Video – ντοκουμέντο από την επίθεση με γκαζάκια στο γραφείο του Πλεύρη: Μασκαρεμένοι λόγω Halloween οι δράστες  

ΕΛΑΣ: «Καταδικάζουμε την επίθεση στο γραφείο του Θάνου Πλεύρη» – «Να απαντήσει ο Χρυσοχοΐδης αν υπήρχαν μέτρα ασφαλείας»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.