Η απειλή του πετρελαίου

Σημαντική αποκλιμάκωση καταγράφεται στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, με το Brent να υποχωρεί στις 10 Νοεμβρίου στα 91,88 δολάρια το βαρέλι, σημειώνοντας πτώση περίπου 22% από τα υψηλά επίπεδα της 30ής Οκτωβρίου. Στην εξέλιξη αυτή συνέβαλαν οι δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ ότι προς το παρόν δεν προτίθεται να διατάξει νέα στρατιωτικά πλήγματα κατά του Ιράν, ενισχύοντας τις προσδοκίες αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης.

Παρά την αποκλιμάκωση των τιμών, η παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια εξακολουθεί να δοκιμάζεται από τις συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και τις απειλές κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Η αβεβαιότητα γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις διατηρούν τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων και προβλημάτων στον ενεργειακό εφοδιασμό.

Η κρίση δεν περιορίζεται στην αγορά αργού πετρελαίου, αλλά επεκτείνεται στη διύλιση και τη διακίνηση καυσίμων, ιδιαίτερα του ντίζελ. Οι συνέπειες επηρεάζουν τις μεταφορές, τη βιομηχανία και τον πληθωρισμό, δημιουργώντας πρόσθετες πιέσεις στις οικονομίες της Ευρώπης και της Ελλάδας.

Τα Στενά του Ορμούζ και το κόστος της ενεργειακής ανασφάλειας

Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν ένα από τα πιο ευάλωτα σημεία του παγκόσμιου ενεργειακού εμπορίου, καθώς οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία αυξάνουν το κόστος μεταφοράς πετρελαίου και δυσχεραίνουν τον εφοδιασμό των διεθνών αγορών.

● Σύμφωνα με το Reuters, έως τις 5 Νοεμβρίου είχαν αναφερθεί τουλάχιστον πέντε περιστατικά με πλοία στον Περσικό Κόλπο, μεταξύ των οποίων πλήγματα από βλήματα και αναφορές για προσκρούσεις δεξαμενόπλοιων σε νάρκες.

● Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), το κόστος μεταφοράς αργού πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο προς την Ασία είχε ξεπεράσει στα μέσα Οκτωβρίου τα 37 δολάρια ανά βαρέλι, υπερπενταπλάσιο του προπολεμικού επιπέδου.

Η Ουάσιγκτον συνεχίζει τον ναυτικό αποκλεισμό στα Στενά του Ορμούζ, παρά τις προσδοκίες αποκλιμάκωσης της σύγκρουσης με το Ιράν. Το γεγονός αυτό δείχνει ότι η υποχώρηση της στρατιωτικής έντασης δεν συνεπάγεται αυτομάτως την αποκατάσταση της ομαλής μεταφοράς πετρελαίου. 

Οι επιθέσεις στη Σαουδική Αραβία και ο OPEC+

Στις 8 Νοεμβρίου, πυραυλική επίθεση των Χούθι στο Ριάντ προκάλεσε ζημιές σε διοικητικό κτίριο της πετρελαϊκής Aramco, χωρίς θύματα ή διακοπή της παραγωγής. Την επομένη, νέα επίθεση στον σαουδαραβικό αγωγό East-West, στην περιοχή της Μεδίνας, προκάλεσε περιορισμένη πυρκαγιά, χωρίς να διακόψει τη λειτουργία του. Ο αγωγός, που μεταφέρει περίπου 4 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως προς την Ερυθρά Θάλασσα, παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ και αποτελεί κρίσιμη εναλλακτική οδό εξαγωγών.

Την ίδια ημέρα έρευνα του Reuters έδειξε ότι η παραγωγή των χωρών του OPEC αυξήθηκε τον Οκτώβριο κατά 1,38 εκατ. βαρέλια ημερησίως, φθάνοντας τα 22,87 εκατ. βαρέλια. Η αύξηση προήλθε κυρίως από τη Σαουδική Αραβία, το Κουβέιτ και το Ιράκ. Μπορεί η ενίσχυση της παραγωγής να συμβάλλει στην αποκλιμάκωση των τιμών, αλλά οι συνεχιζόμενες απειλές κατά των ενεργειακών υποδομών εξακολουθούν να δημιουργούν κινδύνους για τον ομαλό εφοδιασμό των διεθνών αγορών.

Η κρίση του ντίζελ και ο ρόλος της Ρωσίας

Η κρίση του ντίζελ αποτελεί μια ακόμη σοβαρή διάσταση της ενεργειακής ανασφάλειας, καθώς η αύξηση της παραγωγής αργού πετρελαίου δεν αρκεί για την κάλυψη των αναγκών σε καύσιμα. Σύμφωνα με τον IEA, οι παγκόσμιες εξαγωγές ντίζελ τον Σεπτέμβριο ήταν μειωμένες κατά περίπου 700.000 βαρέλια ημερησίως σε σύγκριση με το 2025.

Η κατάσταση επιδεινώνεται από τα επαναλαμβανόμενα ουκρανικά πλήγματα σε ρωσικά διυλιστήρια. Τουλάχιστον οκτώ μεγάλα διυλιστήρια επλήγησαν μέσα σε δύο εβδομάδες, προκαλώντας σοβαρά προβλήματα στον εφοδιασμό με καύσιμα σε αρκετές ρωσικές περιφέρειες.

Εν τω μεταξύ και η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν για εξαγωγές ρωσικού ντίζελ προς τις ΗΠΑ αντιμετωπίζει σοβαρά εμπόδια. Παρότι δεξαμενόπλοια αναχώρησαν από ρωσικά λιμάνια, έως τις 10 Νοεμβρίου δεν είχε επιβεβαιωθεί παράδοση στην αμερικανική αγορά, ενώ ορισμένα πλοία άλλαξαν προορισμό. Πρόσθετες πιέσεις δημιουργούν οι προβλέψεις για περιορισμό των κινεζικών εξαγωγών ντίζελ τον Νοέμβριο.

Οι εξελίξεις αυτές συντηρούν τις πιέσεις στις τιμές του ντίζελ, επιβαρύνοντας το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων, τη λειτουργία των αγροτικών μηχανημάτων και τις δαπάνες της βιομηχανίας. Οι αυξήσεις μετακυλίονται σταδιακά στις τιμές των προϊόντων και των υπηρεσιών, ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις και περιορίζοντας την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών.

Οι επιπτώσεις στην Ευρώπη και την Ελλάδα

Η Ευρώπη παραμένει ιδιαίτερα ευάλωτη στις αναταράξεις της διεθνούς αγοράς ενέργειας, λόγω της εξάρτησής της από εισαγόμενα καύσιμα. Σύμφωνα με τον IEA, οι ευρωπαϊκές τιμές χονδρικής του ντίζελ είχαν φτάσει τον Σεπτέμβριο περίπου στα 220 δολάρια ανά βαρέλι. Για την αντιμετώπιση των ελλείψεων, δώδεκα ευρωπαϊκές χώρες, μεταξύ των οποίων η Ελλάδα, δεσμεύτηκαν να διαθέσουν 42,6 εκατ. βαρέλια από στρατηγικά αποθέματα έως τα τέλη Ιανουαρίου 2027.

Στην Ελλάδα, η κατανάλωση βενζίνης και ντίζελ μειώθηκε τον Σεπτέμβριο κατά 3,8% και 3,6% αντίστοιχα, σε ετήσια βάση, εξέλιξη που συνδέεται και με τις υψηλές τιμές. Η ισχυρή εγχώρια διυλιστική βιομηχανία περιορίζει τον κίνδυνο ελλείψεων, χωρίς όμως να προστατεύει την οικονομία από τις διεθνείς ανατιμήσεις.

Η κυβέρνηση παρέτεινε έως τις 15 Νοεμβρίου τις επιδοτήσεις καυσίμων, με συνολική ελάφρυνση 40 λεπτών ανά λίτρο στο πετρέλαιο θέρμανσης, 20 λεπτών στο ντίζελ και 10 λεπτών στη βενζίνη. Το πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος υπολογίζεται σε 35 εκατ. ευρώ.

Για την ελληνική οικονομία, συνεπώς, το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι τόσο η επάρκεια καυσίμων όσο το υψηλό κόστος τους, που επιβαρύνει νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δημόσια οικονομικά.

Γεωοικονομικές επιπτώσεις και προοπτικές

Η ενεργειακή κρίση αναδεικνύει τη στενή σχέση μεταξύ γεωπολιτικών συγκρούσεων και παγκόσμιας οικονομίας. Η ασφάλεια των θαλάσσιων διαδρομών, η λειτουργία των διυλιστηρίων και η δυνατότητα απρόσκοπτης μεταφοράς πετρελαίου επηρεάζουν πλέον καθοριστικά την ενεργειακή επάρκεια και τις τιμές των καυσίμων.

Ενδεικτικό της πίεσης που ασκεί η κρίση είναι ότι τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των ΗΠΑ υποχώρησαν στα 279,5 εκατ. βαρέλια, στο χαμηλότερο επίπεδο από το 1982, περιορίζοντας τα περιθώρια αντιμετώπισης μιας νέας σοβαρής διακοπής του ενεργειακού εφοδιασμού.

Η πρόσφατη υποχώρηση των τιμών του αργού δεν σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης. Η εξέλιξή της θα εξαρτηθεί από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο, τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν και τη συνέχιση των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία. Για την Ευρώπη και την Ελλάδα, η βασική πρόκληση παραμένει η εξασφάλιση επαρκών ποσοτήτων ενέργειας με οικονομικά ανεκτό κόστος. Η ενεργειακή ασφάλεια δεν αποτελεί πλέον μόνο ζήτημα επάρκειας καυσίμων, αλλά κρίσιμο παράγοντα οικονομικής σταθερότητας και γεωπολιτικής ισχύος.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Χωρίς δίκτυα και αποθήκευση, φθηνή ενέργεια των ΑΠΕ πηγαίνει στα «σκουπίδια» – Καμπανάκι από τον Δ.Ο.Ε.

Bloomberg: Ένας βαρύς χειμώνας απειλεί με νέο ενεργειακό σοκ την Ευρώπη – Ανησυχία για τα χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου

Ενεργειακός τρόμος στην Ευρώπη: Το φυσικό αέριο ξεπερνά τα 100 ευρώ για πρώτη φορά από το 2022 – Προειδοποίηση για νέα κρίση και δύσκολο χειμώνα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.