Η στρατιωτική επέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών στη Βενεζουέλα και η αιχμαλώτιση του εν ενεργεία προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, συνιστούν ένα από τα σοβαρότερα πλήγματα που έχει δεχθεί το διεθνές δίκαιο τις τελευταίες δεκαετίες. Ανεξαρτήτως της πολιτικής στάσης απέναντι στο καθεστώς του Καράκας, η συγκεκριμένη ενέργεια εγείρει θεμελιώδη ερωτήματα για το αν οι βασικοί κανόνες του διεθνούς συστήματος εξακολουθούν να ισχύουν ή αν αντικαθίστανται σταδιακά από τον νόμο του ισχυρότερου.

Στον πυρήνα του διεθνούς δικαίου βρίσκεται η απαγόρευση της χρήσης ή απειλής χρήσης βίας στις διεθνείς σχέσεις. Η αρχή αυτή, κατοχυρωμένη στον Καταστατικό Χάρτη του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, επιτρέπει στρατιωτική δράση μόνο σε δύο περιπτώσεις:

α) σε περίπτωση αυτοάμυνας έπειτα από ένοπλη επίθεση, ή

β) κατόπιν ρητής εξουσιοδότησης από το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Καμία από τις δύο προϋποθέσεις δεν πληρούται στην περίπτωση της Βενεζουέλας. Δεν υπήρξε ένοπλη επίθεση κατά των ΗΠΑ που να δικαιολογεί αυτοάμυνα, ούτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που να νομιμοποιεί στρατιωτική επέμβαση. Η χρήση βίας, συνεπώς, συνιστά ευθεία παραβίαση του θεμελιώδους κανόνα που συγκρατεί τη διεθνή αναρχία.

Κατάλυση της αρχής της κρατικής κυριαρχίας

Η απαγωγή –ή αιχμαλώτιση– του εν ενεργεία προέδρου ενός κυρίαρχου κράτους αποτελεί πράξη πρωτοφανούς θεσμικής απαξίωσης. Η κρατική κυριαρχία δεν προστατεύει κυβερνήσεις ή πρόσωπα – προστατεύει τη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος. Όταν μια στρατιωτική δύναμη αφαιρεί δια της βίας τον αρχηγό κράτους άλλης χώρας, καταλύεται στην πράξη η έννοια της πολιτικής ανεξαρτησίας.

Ακόμη και αν επικαλείται κανείς παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή αυταρχική διακυβέρνηση, το διεθνές δίκαιο δεν αναγνωρίζει το δικαίωμα μονομερούς αλλαγής καθεστώτος μέσω στρατιωτικής ισχύος.

Η επικίνδυνη κανονικοποίηση της «επιλεκτικής νομιμότητας»

Η επέμβαση στη Βενεζουέλα εντάσσεται σε ένα ευρύτερο και ιδιαίτερα ανησυχητικό μοτίβο: την επιλεκτική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου. Οι ισχυρές χώρες επικαλούνται το δίκαιο όταν τις εξυπηρετεί και το παρακάμπτουν όταν το θεωρούν εμπόδιο. Αυτή η πρακτική υπονομεύει τη βασική αρχή της ισότητας των κρατών. Αν το διεθνές δίκαιο ισχύει μόνο για τους αδύναμους, τότε παύει να είναι δίκαιο και μετατρέπεται σε εργαλείο ισχύος.

Η υπόθεση της Βενεζουέλας δεν είναι «περιφερειακό ζήτημα». Δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο: αν μια υπερδύναμη μπορεί να εισβάλει, να επιβάλει πολιτική αλλαγή και να συλλάβει αρχηγό κράτους χωρίς διεθνή νομιμοποίηση, τότε καμία χώρα δεν είναι πραγματικά ασφαλής.

Η λογική αυτή:

• ενθαρρύνει άλλες δυνάμεις να πράξουν το ίδιο,
• αυξάνει τον κίνδυνο γενικευμένων συγκρούσεων,
• αποδυναμώνει τους διεθνείς θεσμούς που υποτίθεται ότι αποτρέπουν τον πόλεμο.
• Η αντικατάσταση του διεθνούς δικαίου από την ωμή ισχύ δεν οδηγεί σε σταθερότητα, αλλά σε έναν κόσμο μόνιμης ανασφάλειας, όπου οι κανόνες αλλάζουν ανάλογα με το ποιος έχει στρατιωτικό πλεονέκτημα.

Οι πρωτοφανείς ενέργειες των ΗΠΑ δεν συνιστούν απλώς μια αμφιλεγόμενη γεωπολιτική επιλογή. Συνιστούν ρήγμα στον ίδιο τον πυρήνα του διεθνούς δικαίου. Αν αυτή η πρακτική παγιωθεί, τότε το διεθνές σύστημα επιστρέφει σε μια προ-καταστατική εποχή, όπου η ασφάλεια δεν εγγυάται από κανόνες, αλλά από όπλα.

Και αυτό είναι, μακροπρόθεσμα, πολύ πιο επικίνδυνο από οποιαδήποτε κυβέρνηση ή καθεστώς.

Οι τέσσερις παραβιάσεις του Διεθνούς Δικαίου

Ο Ντόναλντ Τραμπ παραβίασε με την στρατιωτική επέμβαση και την απαγωγή του εν ενεργεία προέδρου της χώρας, Νικολάς Μαδούρο, παραβίασε 4 θεμελιώδεις κανόνες του διεθνούς δικαίου:

1. Απαγόρευση χρήσης βίας

Το άρθρο 2(4) του Καταστατικού Χάρτη του Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών απαγορεύει τη χρήση ή απειλή χρήσης βίας στις διεθνείς σχέσεις. Στην περίπτωση της Βενεζουέλας δεν υπήρξε ένοπλη επίθεση κατά των ΗΠΑ που να θεμελιώνει δικαίωμα αυτοάμυνας (άρθρο 51), ούτε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας που να εξουσιοδοτεί στρατιωτική δράση.

2. Παραβίαση κρατικής κυριαρχίας και πολιτικής ανεξαρτησίας

Η είσοδος ξένων στρατευμάτων σε κυρίαρχο κράτος χωρίς συναίνεση ή διεθνή νομιμοποίηση παραβιάζει την αρχή της κυριαρχικής ισότητας των κρατών και την απαγόρευση επέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις.

3. Παράνομη σύλληψη αρχηγού κράτους

Η αιχμαλώτιση του εν ενεργεία προέδρου παραβιάζει το εθιμικό διεθνές δίκαιο περί ασυλίας αρχηγών κρατών και συνιστά πράξη καταναγκαστικής αλλαγής καθεστώτος, η οποία δεν αναγνωρίζεται ως νόμιμος σκοπός χρήσης βίας.

4. Απόρριψη της αρχής της αναλογικότητας και της αναγκαιότητας

Ακόμη και αν προβληθούν πολιτικά ή ανθρωπιστικά επιχειρήματα, δεν πληρούνται τα κριτήρια αναγκαιότητας και αναλογικότητας που απαιτούνται για οποιαδήποτε νόμιμη χρήση στρατιωτικής ισχύος.

Διαβάστε επίσης:

Το Δόγμα Μονρόε επιστρέφει: τι σημαίνει η επίκλησή του από τον Τραμπ μετά τη Βενεζουέλα

Κρίσιμη συνάντηση Σι Τζινπίνγκ με τον πρόεδρο της Νότιας Κορέας Λι Τζε-Μιούνγκ στο Πεκίνο

Βενεζουέλα: Αυξάνονται οι οργισμένες αντιδράσεις για την απαγωγή Μαδούρο από τις ΗΠΑ – Το Πεκίνο ζητά την απελευθέρωσή του