Η τρέχουσα κατάσταση στις αμερικανοϊρανικές σχέσεις χαρακτηρίζεται από υψηλή ένταση, προσυγκρουσιακή δυναμική και πολύπλευρους στρατηγικούς υπολογισμούς.

Το Ιράν φαίνεται να δοκιμάζει αν μπορεί να προσφέρει περιορισμένες πυρηνικές υποχωρήσεις, όπως η μείωση του εμπλουτισμένου ουρανίου, υπό τον όρο της πλήρους άρσης των κυρώσεων από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, δεν προτίθεται να δεσμευτεί για το βαλλιστικό οπλοστάσιο ή τις περιφερειακές του δραστηριότητες, διατηρώντας την αποτρεπτική του στρατηγική απέναντι σε πιθανές αμερικανοϊσραηλινές επιθετικές ενέργειες.

Την ίδια στιγμή, το καθεστώς συνεχίζει να διατηρεί σκληρή στάση στο εσωτερικό καταστέλλοντας τις μεταρρυθμιστικές δυνάμεις και συλλαμβάνοντας ηγετικά στελέχη κινητοποιήσεων, όπως ο Εμπραχίμ Ασγκαρζαντέχ, ο Μοχσέν Αμινζαντέχ και η Αζάρ Μανσουρί, επικεφαλής του «Μετώπου των Μεταρρυθμιστών». Η αύξηση της λογοκρισίας και του ελέγχου των διαδηλώσεων υποδηλώνει ότι το καθεστώς δεν σκοπεύει να αντιμετωπίσει τα κοινωνικά προβλήματα, ενώ η πιθανότητα νέων διαδηλώσεων παραμένει υψηλή.

Η στρατηγική του Ιράν συνδυάζει, επομένως, ένα διπλωματικό παιχνίδι περιορισμένων πυρηνικών παραχωρήσεων με ταυτόχρονη εσωτερική καταστολή, προκειμένου να διατηρήσει τον έλεγχο στο εσωτερικό, να αποφύγει νέες κυρώσεις και να απομακρύνει την πιθανότητα αμερικανοϊσραηλινών επιθετικών επιχειρήσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο οι αμερικανοϊρανικές διαπραγματεύσεις και οι στρατιωτικές κινήσεις στη Μέση Ανατολή εξελίσσονται σε μια αυξανόμενη προσυγκρουσιακή αλληλεπίδραση, όπου κάθε πλευρά προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ διπλωματικών παραχωρήσεων, στρατηγικής ισχύος και κοινωνικής σταθερότητας, καθιστώντας την περιοχή ιδιαίτερα ευάλωτη σε ενδεχόμενη κλιμάκωση.

Αμερικανοϊρανικές συνομιλίες στη Μασκάτ

Οι συνομιλίες, που πραγματοποιήθηκαν στις 6 Φεβρουαρίου στη Μασκάτ του Ομάν μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν, δεν είχαν στόχο μια τελική συμφωνία, αλλά να βάλουν τις βάσεις για μεταγενέστερες ουσιαστικές διαπραγματεύσεις σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα, το βαλλιστικό οπλοστάσιο και την υποστήριξη της Τεχεράνης στον σιιτικό «Άξονα Αντίστασης».

Παρά την αρχική θετική ατμόσφαιρα, οι συνομιλίες είχαν χαρακτήρα ανταλλαγής απόψεων, αιτημάτων και προτάσεων, χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία σε βασικά ζητήματα. Οι συζητήσεις επικεντρώθηκαν στη δημιουργία κατάλληλων συνθηκών για την επανέναρξη διπλωματικών και τεχνικών συνομιλιών, καθώς και στην επίτευξη δέσμευσης για τη συνέχισή τους.

Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αράγκτσι χαρακτήρισε τις συνομιλίες «καλή αρχή» και ανέφερε ότι συζήτησε τα «δικαιώματα του Ιράν» σε θετικό κλίμα.

«Πολύ καλές» χαρακτήρισε τις συνομιλίες και ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος τόνισε ότι θα συνεχιστούν. Παρόλα αυτά, υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα, που επιβάλλει προαιρετικό δασμό 25% σε χώρες που συναλλάσσονται με το Ιράν.

Σύμφωνα με το Reuters, ορισμένα στοιχεία του ιρανικού καθεστώτος δήλωσαν ότι το Ιράν μπορεί να προσφέρει κάποιες πυρηνικές παραχωρήσεις, αλλά μόνο εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρουν πλήρη άρση των κυρώσεων. Δηλαδή, η Τεχεράνη εξετάζει την προσφορά περιορισμένων πυρηνικών παραχωρήσεων, όπως η μείωση του εμπλουτισμένου ουρανίου από 60% σε 20%, μόνο σε αντάλλαγμα της πλήρους άρσης των αμερικανικών κυρώσεων. Οι παραχωρήσεις αυτές είναι λιγότερο σημαντικές από αυτές που είχε προσφέρει το 2015 στο πλαίσιο του «Κοινού Ολοκληρωμένου Σχεδίου Δράσης» (JCPOA) και δεν περιλαμβάνουν περιορισμούς στο πυραυλικό πρόγραμμα ή τις περιφερειακές δραστηριότητες της Τεχεράνης.

Πάντως, η αμερικανική πλευρά έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτή σε συμφωνία περιορισμού του πυρηνικού προγράμματος. Μάλιστα, ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς ανέφερε ότι θα καθοριστούν οι «κόκκινες γραμμές» σε θέματα εμπλουτισμού.

Οι επιδιώξεις της Ουάσιγκτον, της Τεχεράνης και του Τελ Αβίβ

Στο Ομάν η αμερικανική αντιπροσωπεία, στην οποία ηγούνταν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ και συμμετείχε ο διοικητής της «Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ» (USCENTCOM) ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, κάλεσε το Ιράν να προχωρήσει σε ουσιαστικές και συγκεκριμένες παραχωρήσεις για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Ωστόσο, η ιρανική πλευρά επέμεινε στις «κόκκινες γραμμές» της, που αφορούν τον εμπλουτισμό ουρανίου, το βαλλιστικό της πρόγραμμα και τη στήριξη του «Άξονα Αντίστασης». Μάλιστα, ο Αράγκτσι τόνισε ότι το Ιράν δεν θα σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου ούτε θα μεταφέρει τα αποθέματά του σε τρίτη χώρα, αλλά έδωσε προτεραιότητα στην άρση των κυρώσεων.

Οι συνομιλίες στη Μασκάτ αποκαλύπτουν το αδιέξοδο στις αμερικανοϊρανικές σχέσεις. Παρά τη θετική ρητορική, τα στρατηγικά τους συμφέροντα παραμένουν αλληλοσυγκρουόμενα, καθώς οι στόχοι τους στην περιοχή αλληλοαναιρούνται. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν τον περιορισμό του ιρανικού πυρηνικού και πυραυλικού οπλοστασίου στο πλαίσιο μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής περιφερειακής ασφάλειας, όπου καθοριστικό ρόλο παίζει η προστασία του Ισραήλ.

Αντίθετα το Ιράν μέσω του πυρηνικού του προγράμματος, της ανάπτυξης του πυραυλικού του οπλοστασίου και της στρατιωτικο-οικονομικής υποστήριξης των ένοπλων σιιτικών ομάδων της Μέσης Ανατολής, χτίζει την αποτρεπτική του στρατηγική απέναντι στην αμερικανοϊσραηλινή στρατιωτική υπεροχή.

Η εμμονή της Τεχεράνης στις «κόκκινες γραμμές» δεν είναι απλώς διαπραγματευτική τακτική, αλλά στρατηγική επιλογή για τη διατήρηση ισχύος και αυτονομίας σε ένα ασταθές περιφερειακό περιβάλλον. Ταυτόχρονα, η προτεραιότητα στην άρση των κυρώσεων υποδηλώνει ότι οποιαδήποτε παραχώρηση χωρίς απτό οικονομικό και πολιτικό όφελος θα ερμηνευόταν στο εσωτερικό ως ήττα.

Συνεπώς, οι συνομιλίες στη Μασκάτ λειτούργησαν περισσότερο ως μηχανισμός διαχείρισης της προσυγκρουσιακής κατάστασης, παρά ως ένδειξη ουσιαστικής σύγκλισης.

Βέβαια η διατήρηση ανοιχτών διαύλων επικοινωνίας μειώνει τον κίνδυνο άμεσης κλιμάκωσης και επιτρέπει τη σταδιακή διερεύνηση πιθανών συμβιβασμών, αλλά η σύγκρουση συμφερόντων ανάμεσα στην αμερικανοϊσραηλινή στρατηγική και στην ιρανική αντίληψη ασφάλειας προδιαγράφει μια μακρά και αβέβαιη διαπραγματευτική πορεία. Μια πορεία την οποία η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ δεν είναι διατεθειμένες να ακολουθήσουν επί μακρόν. Σύντομα, εφόσον η Τεχεράνη παραμείνει αδιάλλακτη, αναμένεται να διεξαχθούν αμερικανικές ή και αμερικανοϊσραηλινές επιθετικές ενέργειες τουλάχιστον κατά των ιρανικών πυρηνικών εγκαταστάσεων και του βαλλιστικού οπλοστασίου.

Συνάντηση Τραμπ – Νετανιάχου

Την Τετάρτη 11 Φεβρουαρίου ήταν προγραμματισμένη η συνάντηση του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου με τον Ντόναλντ Τραμπ στην Ουάσιγκτον για την προώθηση μιας ευρύτερης συμφωνίας με το Ιράν.

Από την πλευρά του το Ισραήλ ανησυχεί ότι η επιλογή του Τραμπ για το Ιράν θα είναι μια περιορισμένη επιθετική ενέργεια. Ως εκ τούτου δεν θα εξουδετερωθεί η απειλή του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν ούτε η απειλή του ιρανικού βαλλιστικού οπλοστασίου, αλλά ούτε και η απειλή του σιιτικού «Άξονα Αντίστασης» που υποστηρίζει το καθεστώς της Τεχεράνης.

Σε κάθε περίπτωση οι αποφάσεις των δύο ηγετών, τώρα και στο άμεσο μέλλον, και οι εξελίξεις που θα ακολουθήσουν θα είναι ιδιαίτερα σημαντικές για το μέλλον του Ιράν και προφανώς για την ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής.

Συγκέντρωση επιπρόσθετων αμερικανικών αεροναυτικών δυνάμεων

Πέρα από τις μόνιμες δυνάμεις των περίπου 40.000 Αμερικανών στρατιωτών της «Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ» (USCENTCOM) στη Μέση Ανατολή, έχει αναπτυχθεί και επιπρόσθετη σημαντική αμερικανική αεροναυτική δύναμη για την περίπτωση που ο Τραμπ αποφασίσει τη διεξαγωγή επιθετικών επιχειρήσεων κατά του Ιράν, εφόσον οι αμερικανοϊρανικές συνομιλίες δεν καταλήξουν σε συμφωνία.

Στα τέλη Ιανουαρίου 2026, στην Αραβική Θάλασσα κατέφθασε το αεροπλανοφόρο «USS Abraham Lincoln» μεταφέροντας μεταξύ άλλων:

● Μαχητικά αεροσκάφη F-35 και F/A-18E/F Super Hornet.

● Αεροσκάφη Ηλεκτρονικού Πολέμου (EW) EA-18G Growler.

● Αεροσκάφος Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου E-2D Advanced Hawkeye.

● Ελικόπτερα Ανθυποβρυχιακών Επιχειρήσεων, Έρευνας και Διάσωσης (SAR), αναγνώρισης και υποστήριξης MH-60 Seahawk.

Επίσης το αεροπλανοφόρο συνοδεύεται από τη Δύναμη Κρούσης (Carrier Strike Group), που την απαρτίζουν τα αντιτορπιλικά «USS Frank E. Petersen Jr», «USS Michael Murphy» και «USS Spruance», με δυνατότητες διεξαγωγής επιχειρήσεων αεράμυνας, αντιπυραυλικής και αντιπλοϊκής προστασίας, καθώς και προσβολής επίγειων στόχων με πυραύλους Tomahawk.

Τα τελευταία 24ωρα στη θαλάσσια περιοχή των Στενών του Ορμούζ περιπολούν τα αντιτορπιλικά «USS Mitscher» και «USS McFaul» και στον Περσικό Κόλπο τα πολεμικά πλοία παράκτιων επιχειρήσεων «USS Canberra», «USS Santa Barbara» και «USS Tulsa».

Στην Ερυθρά Θάλασσα, έχει αναπτυχθεί το αντιτορπιλικό «USS Delbert D. Black» και στην ανατολική Μεσόγειο τα αντιτορπιλικά «USS Roosevelt» και «USS Bulkeley», προφανώς για την προστασία του εβραϊκού κράτους σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων.

Στην Ιορδανία, στην αεροπορική βάση Μουάφακ Σάλτι έχουν μετασταθμεύσει επιπλέον 12 έως 18 μαχητικά αεροσκάφη F-15 και έως εννέα βομβαρδιστικά A-10, ενώ στην αεροπορική βάση Ακρωτήρι της Κύπρου μεταστάθμευσαν τουλάχιστον έξι βρετανικά F-35.

Στην παρούσα φάση, στην περιοχή ευθύνης της USCENTCOM επιχειρούν αναγνωριστικά drones, αεροσκάφη Έγκαιρης Προειδοποίησης και Ελέγχου AWACS, αεροσκάφη Ηλεκτρονικού Πολέμου, ενώ τα αντιπυραυλικά συστήματα των γειτονικών αραβικών χωρών και του Ισραήλ έχουν τεθεί σε υψίστη ετοιμότητα. Εν τω μεταξύ, καθώς οι ΗΠΑ και το Ιράν ετοιμάζονται για νέες διαπραγματεύσεις με στόχο την αποφυγή της σύγκρουσης, ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε ότι εξετάζει την αποστολή και δεύτερου αεροπλανοφόρου στη Μέση Ανατολή. 

Την ίδια στιγμή, το «Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης» (IRGC) διεξάγει δοκιμές εκτόξευσης πυραύλων στο κεντρικό Ιράν, εν μέσω ανησυχιών για μια πιθανή αμερικανική ή και ισραηλινή επιθετική ενέργεια. Ιρανικά ΜΜΕ, που συνδέονται με το καθεστώς της Τεχεράνης, επιβεβαίωσαν ότι το IRGC ανέπτυξε και διεξήγαγε δοκιμή εκτόξευσης του βαλλιστικού βλήματος εδάφους – εδάφους Khorramshahr-4, το οποίο έχει μέγιστη ταχύτητα 8 Mach, βεληνεκές ~2.000 km και ακρίβεια προσβολής στόχου (CEP) 30 μέτρων.

Ενίσχυση της υπόγειας πυρηνικής εγκατάστασης στην Εσφάχαν

Το Ιράν συνεχίζει να ενισχύει και να θωρακίζει τις υπόγειες εισόδους του «Κέντρου Πυρηνικής Τεχνολογίας Εσφάχαν» (ENTC), προκειμένου να προστατευθεί από πιθανές στρατιωτικές ενέργειες των ΗΠΑ ή του Ισραήλ.

Σύμφωνα με πρόσφατες δορυφορικές εικόνες, το αμερικανικό «Ινστιτούτο Επιστήμης και Διεθνούς Ασφάλειας» (ISIS), που επικεντρώνεται σε θέματα πυρηνικής ασφάλειας και διάδοσης όπλων μαζικής καταστροφής, ανέφερε ότι το Ιράν έχει καλύψει πλήρως με χώμα τις εισόδους των τούνελ του ENTC.

Η ενίσχυση των υπόγειων εισόδων του ENTC καταδεικνύει την ανησυχία του Ιράν για πιθανές επιθέσεις των ΗΠΑ ή και του Ισραήλ και υπογραμμίζει τη στρατηγική σημασία των εν λόγω εγκαταστάσεων για το πυρηνικό του πρόγραμμα.

Συνέχεια διαδηλώσεων και καταστολής

Μεταξύ 2 και 9 Φεβρουαρίου, φοιτητές σε πανεπιστήμια της επαρχίας Φαρς (νοτιοδυτικό Ιράν) και της Χορασάν Ραζάβι (βορειοανατολικό Ιράν) διοργάνωσαν διαμαρτυρίες για τον θάνατο και τις συλλήψεις συμφοιτητών τους.

Τα γεγονότα αυτά αντικατοπτρίζουν την αυξανόμενη δυσαρέσκεια απέναντι στο καθεστώς, το οποίο συνεχίζει να καταστέλλει τους διαδηλωτές και να συλλαμβάνει ηγετικά στελέχη των κινητοποιήσεων, όπως ο Εμπραχίμ Ασγκαρζαντέχ, ο Μοχσέν Αμινζαντέχ και η Αζάρ Μανσουρί, επικεφαλής του «Μετώπου των Μεταρρυθμιστών», ενισχύοντας τη λογοκρισία και τον έλεγχο των πρόσφατων κινητοποιήσεων.

Οι περιορισμένες αλλά επαναλαμβανόμενες κινητοποιήσεις υπογραμμίζουν πως η κρατική βία ενισχύει τον θυμό και τη δυσαρέσκεια, δημιουργώντας συνθήκες για πιθανή περαιτέρω αντικαθεστωτική δραστηριότητα, αλλά και μεγαλύτερη κοινωνική πίεση στο ιρανικό καθεστώς.

Διπλωματία, καταστολή και στρατηγική ισορροπία

Η σημερινή κατάσταση στο Ιράν αντικατοπτρίζει μια σύνθετη στρατηγική, όπου η χώρα προσπαθεί να ισορροπήσει μεταξύ διεθνούς πίεσης και εσωτερικής πολιτικής σταθερότητας. Οι περιορισμένες πυρηνικές παραχωρήσεις που εξετάζει η Τεχεράνη, όπως για παράδειγμα η μείωση του εμπλουτισμένου ουρανίου, υποδηλώνουν μια προσπάθεια να αποφύγει νέες κυρώσεις και να διατηρήσει την ισχύ της, χωρίς όμως να δεσμευτεί σε περιορισμούς του βαλλιστικού οπλοστασίου ή των περιφερειακών δραστηριοτήτων της.

Παράλληλα, η καταστολή των μεταρρυθμιστών και η σύλληψη ηγετικών στελεχών των κινητοποιήσεων καταδεικνύει ότι το καθεστώς επιδιώκει να ενισχύσει τον έλεγχο της κοινωνίας και να αποτρέψει την εξάπλωση των αντικαθεστωτικών κινητοποιήσεων. Η συνδυασμένη χρήση διπλωματίας και εσωτερικής καταστολής αποτελεί έναν τρόπο διαχείρισης της κρίσης, που σύμφωνα με το καθεστώς διασφαλίζει ότι η Τεχεράνη παραμένει ισχυρή τόσο στο εσωτερικό όσο και στην περιφερειακή σκακιέρα.

Η στρατηγική αυτή, αν και επιτρέπει την αποφυγή άμεσης σύγκρουσης, δεν εξαλείφει την κοινωνική δυσαρέσκεια και τις γεωπολιτικές εντάσεις. Η ισορροπία που προσπαθεί να διατηρήσει το Ιράν είναι εύθραυστη, καθώς η πίεση από τις διεθνείς κυρώσεις, η αμερικανοϊσραηλινή στρατηγική και οι εσωτερικές διαμαρτυρίες δημιουργούν ένα περιβάλλον πολλαπλών προκλήσεων και αβεβαιότητας για το μέλλον της χώρας.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Επιμένει στα ευρωομόλογα ο Μακρόν: Η μετατροπή της Ευρώπης σε «ανεξάρτητη δύναμη» η λύση απέναντι στις «οικονομικές απειλές» Κίνας και ΗΠΑ

Στον Λευκό Οίκο ο Νετανιάχου για συνάντηση με τον Τραμπ, χωρίς παρουσία δημοσιογράφων

Πυροβολισμοί σε σχολείο στη Ρωσία: Νεκρός ο φύλακας (Video)