Ο πόλεμος που κήρυξαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν με στόχο την κατάρρευση και την αλλαγή του υπάρχοντος σαραντάχρονου και πλέον απάνθρωπου καθεστώτος, φουντώνουν τις συζητήσεις στα περισσότερα ευρωπαϊκά και αμερικανικά think tanks για το ενδεχόμενο διάλυσης του Ιράν σε περιφερειακές οντότητες.

Έστω και αν αυτό το σενάριο αντιμετωπίζεται σήμερα ως χαμηλής πιθανότητας, δεν παύει να είναι εξαιρετικά επικίνδυνο. Αναλυτές σε οργανισμούς όπως το International Crisis Group, το Chatham House και το Brookings Institution επισημαίνουν ότι η γεωγραφική και κοινωνική δομή του Ιράν είναι πολύ πιο συνεκτική από άλλα κράτη της Μέσης Ανατολής που διαλύθηκαν σε εμφύλιες συγκρούσεις.

Παρόλα αυτά, οι συζητήσεις αυτές γίνονται γιατί το Ιράν είναι μια πολυεθνοτική χώρα. Η πλειονότητα του πληθυσμού είναι Πέρσες, αλλά υπάρχουν επίσης σημαντικές μειονότητες, Αζέροι, Κούρδοι, Άραβες, Μπαλούχοι και άλλοι. Σε περιόδους έντονης πολιτικής κρίσης ή πολέμου, τέτοιες εθνοτικές διαφοροποιήσεις μπορούν θεωρητικά να αποκτήσουν πολιτική διάσταση.

Οι αναλυτές εξετάζουν τέσσερις περιοχές που θα μπορούσαν να αποκτήσουν ισχυρότερη αυτονομία σε ένα ακραίο σενάριο αποσταθεροποίησης.

Η πρώτη είναι το ιρανικό Κουρδιστάν στα δυτικά της χώρας. Οι Κούρδοι αποτελούν σημαντική εθνοτική κοινότητα και έχουν ιστορικά διεκδικήσει μεγαλύτερη πολιτική αυτονομία.

Οι κουρδικές περιοχές στο Ιράν είναι βαθιά ενσωματωμένες στο οικονομικό και διοικητικό σύστημα της χώρας. Σε αντίθεση με άλλες περιοχές της Μέσης Ανατολής, δεν διαθέτουν ισχυρούς ανεξάρτητους θεσμούς ή ένοπλες δυνάμεις που θα μπορούσαν να υποστηρίξουν μια απόσχιση.

Η δεύτερη περιοχή είναι το Αζερικό Ιράν, δηλαδή οι βορειοδυτικές επαρχίες όπου ζουν εκατομμύρια Αζέροι. Αν και η πολιτισμική συγγένεια με το Αζερμπαϊτζάν είναι ισχυρή, οι Αζέροι είναι πλήρως ενσωματωμένοι στο ιρανικό κράτος. Πολλοί από τους κορυφαίους πολιτικούς και στρατιωτικούς ηγέτες της χώρας προέρχονται από αυτή την κοινότητα. Για τον λόγο αυτό το σενάριο δημιουργίας ενός «Αζερικού κράτους στο Ιράν» θεωρείται  από τους αναλυτές ως ιδιαίτερα απίθανο.

Η τρίτη περιοχή που αναφέρεται συχνά είναι το Χουζεστάν, μια πετρελαιοπαραγωγική επαρχία στον νότο όπου ζει σημαντικός αραβικός πληθυσμός. Η περιοχή αυτή έχει στρατηγική σημασία λόγω των ενεργειακών πόρων της και βρίσκεται κοντά στον Περσικό Κόλπο. Σε περιόδους έντασης έχουν υπάρξει τοπικές διαμαρτυρίες, όμως οι αναλυτές επισημαίνουν ότι το ιρανικό κράτος διατηρεί ισχυρό έλεγχο στην περιοχή και δεν υπάρχει οργανωμένο αποσχιστικό κίνημα με μεγάλη λαϊκή υποστήριξη.

Η τέταρτη περιοχή είναι το Σιστάν-Μπαλουχιστάν, στα νοτιοανατολικά της χώρας. Πρόκειται για μια φτωχή και σχετικά απομονωμένη επαρχία όπου ζουν κυρίως Μπαλούχοι. Εκεί δραστηριοποιούνται μικρές ένοπλες οργανώσεις, οι ομάδες αυτές δεν έχουν την ικανότητα να δημιουργήσουν ανεξάρτητη κρατική οντότητα.

Οι δεξαμενές σκέψης τονίζουν ότι η πιθανότητα διάλυσης του Ιράν είναι μικρή για τρεις βασικούς λόγους.

Πρώτον, το ιρανικό κράτος διαθέτει ισχυρούς θεσμούς και μηχανισμούς ασφάλειας. Οι Φρουροί της Επανάστασης και οι κρατικοί θεσμοί έχουν βαθιά παρουσία σε ολόκληρη τη χώρα.

Δεύτερον, υπάρχει μια ισχυρή ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα που συνδέει τις διαφορετικές εθνοτικές ομάδες με το ιρανικό κράτος. Σε αντίθεση με άλλα κράτη της περιοχής, η έννοια του «Ιράν» ως πολιτισμικής και ιστορικής οντότητας έχει βαθιές ρίζες αιώνων.

Τρίτον, η διάλυση μιας χώρας με το μέγεθος και τη γεωπολιτική σημασία του Ιράν θα δημιουργούσε τεράστια περιφερειακή αστάθεια. Για τον λόγο αυτό ακόμη και δυνάμεις που συγκρούονται με την Τεχεράνη δεν επιθυμούν ένα τέτοιο σενάριο.

Οι περισσότεροι αναλυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το πιο πιθανό μέλλον για το Ιράν ακόμη και σε περίπτωση μεγάλης κρίσης δεν είναι η διάλυση του αλλά κάποια μορφή εσωτερικού μετασχηματισμού του πολιτικού συστήματος. Αυτό μπορεί να σημαίνει αλλαγές στην ισορροπία εξουσίας μέσα στο καθεστώς, μεταρρυθμίσεις ή ακόμη και μια νέα μορφή διακυβέρνησης, αλλά όχι απαραίτητα τη δημιουργία νέων κρατών.

Εάν λοιπόν η διάλυση του Ιράν σε περιφερειακές οντότητες είναι αυτή τη στιγμή το σενάριο με τις λιγότερες πιθανότητες για μετά το τέλος του πολέμου πως βλέπουν τα μεγαλύτερα think tanks, όπως το European Council on Foreign Relations, το Chatham House, το International Crisis Group, το Brookings Institution και το Carnegie Endowment for International Peace το μέλλον του Ιράν μετά τον πόλεμο:

Μετασχηματισμός του καθεστώτος χωρίς πλήρη κατάρρευση

Πολλοί αναλυτές θεωρούν πιθανό ένα σενάριο στο οποίο το σημερινό σύστημα εξουσίας δεν καταρρέει αλλά μετασχηματίζεται. Το Ιράν θα μπορούσε να περάσει από ένα ισχυρά θεοκρατικό μοντέλο σε μια πιο συλλογική μορφή εξουσίας, όπου το στρατιωτικό κατεστημένο και οι πολιτικοί θεσμοί θα μοιράζονται μεγαλύτερο μέρος της εξουσίας.

Ενίσχυση της επιρροής των Φρουρών της Επανάστασης

Ένα από τα πλέον συζητημένα σενάρια αφορά την πιθανότητα οι Φρουροί της Επανάστασης να αποκτήσουν ακόμη μεγαλύτερη επιρροή. Σε περίοδο πολέμου, οι στρατιωτικοί θεσμοί συνήθως ενισχύονται. Οι αναλυτές εκτιμούν ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα πιο συγκεντρωτικό και στρατιωτικοποιημένο σύστημα εξουσίας.

Σταδιακή πολιτική φιλελευθεροποίηση

Παρότι δεν θεωρείται το πιο πιθανό σενάριο, αρκετές αναλύσεις εξετάζουν την πιθανότητα μιας σταδιακής πολιτικής μεταρρύθμισης. Η οικονομική πίεση και η κοινωνική δυσαρέσκεια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ένα μοντέλο περιορισμένης φιλελευθεροποίησης, όπου θα επιτραπεί μεγαλύτερη πολιτική συμμετοχή χωρίς να καταργηθεί πλήρως το υπάρχον σύστημα.

Παρατεταμένη εσωτερική αστάθεια

Ένα άλλο σενάριο αφορά μια περίοδο πολιτικής αστάθειας μέσα στο ίδιο το Ιράν. Η οικονομική κρίση, οι κυρώσεις και οι κοινωνικές πιέσεις μπορεί να οδηγήσουν σε συνεχείς διαμαρτυρίες και πολιτικές συγκρούσεις. Σε αυτή την περίπτωση η χώρα θα μπορούσε να περάσει σε μια περίοδο αβεβαιότητας που θα επηρεάσει ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

Επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων για το πυρηνικό πρόγραμμα

Ένα σημαντικό μέρος των αναλύσεων επικεντρώνεται στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι μετά τον πόλεμο θα υπάρξει προσπάθεια επανεκκίνησης των διαπραγματεύσεων για έναν νέο περιορισμό των πυρηνικών δραστηριοτήτων της χώρας.

Στροφή του Ιράν προς την Ασία

Ένα σενάριο που συζητείται ιδιαίτερα αφορά τη γεωπολιτική στροφή του Ιράν προς την Ασία. Η ενίσχυση των σχέσεων με την Κίνα και τη Ρωσία θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια νέα γεωπολιτική ευθυγράμμιση που θα μειώσει την επιρροή της Δύσης στην περιοχή.

Αναδιάταξη των συμμαχιών στη Μέση Ανατολή

Ο πόλεμος μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στις περιφερειακές συμμαχίες. Τα κράτη του Κόλπου, το Ισραήλ και άλλες χώρες της περιοχής θα επανεξετάσουν τις στρατηγικές τους επιλογές, δημιουργώντας μια νέα ισορροπία δυνάμεων.

Ενίσχυση των ασύμμετρων στρατηγικών

Οι αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και μετά τον πόλεμο το Ιράν θα συνεχίσει να βασίζεται σε ασύμμετρες στρατηγικές ισχύος.

Αυτό σημαίνει χρήση περιφερειακών συμμάχων, στρατηγική επιρροή μέσω οργανώσεων και τεχνολογίες όπως drones και πυραυλικά συστήματα.

Μετασχηματισμός της οικονομίας

Η οικονομική πίεση μπορεί να οδηγήσει σε σημαντικές αλλαγές στο οικονομικό μοντέλο της χώρας.  Αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι το Ιράν θα επιδιώξει μεγαλύτερη οικονομική συνεργασία με χώρες της Ασίας και του Παγκόσμιου Νότου.

Δημιουργία μιας νέας περιφερειακής αρχιτεκτονικής ασφάλειας

Το πιο μακροπρόθεσμο σενάριο αφορά τη δημιουργία μιας νέας αρχιτεκτονικής ασφάλειας στη Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος μπορεί να οδηγήσει σε μια νέα ισορροπία δυνάμεων όπου οι μεγάλες περιφερειακές δυνάμεις θα επιδιώξουν μηχανισμούς συνεννόησης για να αποφύγουν μελλοντικές συγκρούσεις.

Οι περισσότερες αναλύσεις συγκλίνουν σε μια κοινή εκτίμηση: το μέλλον του Ιράν δεν θα καθοριστεί αποκλειστικά από τη στρατιωτική έκβαση του πολέμου. Θα εξαρτηθεί και από έναν συνδυασμό παραγόντων. Την εσωτερική πολιτική δυναμική της χώρας, τις διεθνείς συμμαχίες και την οικονομική ανθεκτικότητα του συστήματος.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Κριτική σε κυβέρνηση για Ιράν, στήριξη σε Κύπρο – Πρώτο «παρών» σε εκδήλωση πρωτοβουλίας «από τα κάτω»

Η Κύπρος… συσπειρώνει την κυβέρνηση, οι συζητήσεις για πρόωρες κάλπες μόλις ξεκίνησαν

Συγχαρητήρια Άδωνι σε Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο: «Η υποκρισία της Αριστεράς με τον Ισπανό ΠΘ έχει ξεπεράσει κάθε όριο»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.