Είναι πράγματι τυφλός ο οπαδισμός; Ή μήπως γνωρίζει πολύ καλά πού στοχεύει και ποια παιδιά θέλει να στρατολογήσει;

Η συζήτηση για τη βία στα γήπεδα και τον λεγόμενο χουλιγκανισμό είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Πίσω όμως από τις συμπλοκές, τα καπνογόνα και τις «οπαδικές κόντρες» κρύβεται μια πραγματικότητα πολύ πιο σκοτεινή: ένας μηχανισμός που στρατολογεί νέους ανθρώπους και τους οδηγεί, βήμα-βήμα, στη βία και την παραβατικότητα.

Το βασικό εργαλείο αυτού του μηχανισμού είναι μια λέξη που ακούγεται τόσο χαρμόσυνη και οικεία στα παιδιά, που δημιουργεί το αίσθημα της θαλπωρής, αλλά καταλήγει να λειτουργεί ως δούρειος ίππος: η «οικογένεια».

Αθώα, λογική και βαθιά οικεία ακούγεται η λέξη «οικογένεια». Ίσως γι’ αυτό τα περισσότερα παιδιά την πιστεύουν χωρίς δεύτερη σκέψη. Και ακριβώς εκεί βρίσκεται η δύναμή της ως δόλωμα: μια λέξη που υπόσχεται αποδοχή, προστασία και ένταξη, αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις χρησιμοποιείται για να παγιδεύσει νεαρούς ανθρώπους σε έναν κόσμο φανατισμού και βίας.

Έτσι παρουσιάζονται πολλές οργανωμένες οπαδικές ομάδες σε εφήβους που αναζητούν αποδοχή, στήριξη και ταυτότητα. Πρόσωπα που εμφανίζονται ως «έμπειροι» ή «παλιοί» του χώρου –και άρα αξιόπιστοι στα μάτια των νέων– χρησιμοποιούνται συχνά για να προσελκύσουν τα λεγόμενα «νεούδια».

Εκεί ακριβώς βρίσκεται το σημείο μηδέν

Όταν η επικοινωνία μέσα στην πραγματική οικογένεια αρχίζει να αιμορραγεί –ιδιαίτερα στην κρίσιμη περίοδο της εφηβείας– κάποιοι άλλοι σπεύδουν να καλύψουν το κενό. Δημιουργούν γύρω από τον έφηβο μια ψευδαίσθηση αποδοχής και δύναμης. Του υπόσχονται ότι πλέον «ανήκει κάπου», ότι έχει τη δική του «οικογένεια».

Σε αυτό το σημείο αξίζει να δούμε και έναν ακόμη παράγοντα που συχνά περνά απαρατήρητος: τον ρόλο της ίδιας της οικογένειας στη διαμόρφωση της οπαδικής ταυτότητας.

Πολλές φορές ο πατέρας, χωρίς να το αντιλαμβάνεται, μεταλαμπαδεύει στο παιδί τη δική του εφηβική ορμή και το πάθος για την αγαπημένη του ομάδα. Το ποδόσφαιρο, που θα μπορούσε να είναι απλώς μια κοινή δραστηριότητα πατέρα και παιδιού, μετατρέπεται σε στοιχείο ταυτότητας, σε «στρατόπεδο». Και όταν το πάθος αυτό συνοδεύεται από έντονες εκφράσεις φανατισμού, ο έφηβος το εσωτερικεύει ως φυσιολογική στάση.

Από την άλλη πλευρά, η μητέρα –συχνά πιο αποστασιοποιημένη από τον οπαδικό κόσμο– δυσκολεύεται να αντιληφθεί εγκαίρως τι πραγματικά συμβαίνει. Οι «παρέες» των παιδιών μοιάζουν αρχικά αθώες: φίλοι, γήπεδο, συνθήματα, κοινές έξοδοι. Πίσω όμως από αυτές μπορεί να κρύβονται δυναμικές που οδηγούν σταδιακά σε πιο σκοτεινά μονοπάτια.

Επιπρόσθετα, ο κοινωνικός περίγυρος συμβάλλει χωρίς να το αντιλαμβάνεται. Όταν ένας ενήλικας γνωρίσει ένα παιδί, η πρώτη ερώτηση είναι σχεδόν πάντα: «τι ομάδα είσαι;». Αν το παιδί υποστηρίζει την ίδια ομάδα, ακολουθεί επιβράβευση. Αν όχι, έστω και «χαριτωμένα», ακολουθεί αποδοκιμασία. Όλο αυτό δημιουργεί μια αντίρροπη ψυχολογία στον κόσμο του παιδιού, σαν να πρέπει από νωρίς να διαλέξει στρατόπεδο, να ακολουθήσει έναν ήδη χαραγμένο δρόμο, χωρίς καν να σκεφτεί ότι μπορεί να χαράξει τον δικό του.

Κάπως έτσι δημιουργείται μια επικίνδυνη συνθήκη: ο έφηβος αισθάνεται ότι ανήκει σε μια ομάδα που του προσφέρει ένταση, αποδοχή και ταυτότητα. Το πάθος για την ομάδα γίνεται σταδιακά φανατισμός και η αγάπη μετατρέπεται σε μίσος για τον αντίπαλο.

Και το παράδοξο είναι ακόμη μεγαλύτερο. Όλος αυτός ο φανατισμός ξεσπά για αγώνες που κατά καιρούς έχουν αποκαλυφθεί ή καταγγελθεί ως στημένοι — παιχνίδια εκατομμυρίων για τους ισχυρούς. Την ώρα που διακινούνται τεράστια οικονομικά συμφέροντα, οι φανατισμένοι οπαδοί μετατρέπονται σε στρατούς χωρίς κρίση και σκέψη, που ουρλιάζουν για τη δήθεν «δικαίωση» της ομάδας τους, χωρίς να αντιλαμβάνονται ότι συχνά αποτελούν απλώς το εργαλείο ενός πολύ μεγαλύτερου παιχνιδιού.

Οι νέοι οδηγούνται έτσι σε συγκρούσεις, σε «θερμά επεισόδια» μετά από αγώνες, σε μια καθημερινότητα γεμάτη ένταση, θυμό και επιθετικότητα. Σε αρκετές περιπτώσεις, το φαινόμενο δεν σταματά εκεί. Η παραβατικότητα ανοίγει την πόρτα και σε άλλες σκοτεινές διαδρομές: ουσίες, μικροκλοπές και συμπεριφορές που λειτουργούν σαν ντόμινο μέσα στις ίδιες τις παρέες.

Το πιο βαρύ όμως είναι άλλο

Σε αυτή τη διαδρομή υπάρχουν θύματα. Και τα θύματα είναι τα ίδια -τα παιδιά — που θα μπορούσαν να έχουν μια τελείως διαφορετική πορεία στη ζωή τους.

Ίσως τελικά το μεγαλύτερο ερώτημα να μην είναι γιατί οι νέοι φανατίζονται, αλλά ποιοι έχουν συμφέρον να παραμένουν φανατισμένοι. Όσο οι ισχυροί παίζουν παιχνίδια εκατομμυρίων, κάποιοι νέοι συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα με τη ζωή τους, το μέλλον τους ή την ελευθερία τους.

Η κοινωνία δεν μπορεί να το αντιμετωπίζει άλλο ως «οπαδικό πάθος». Είναι ένα κοινωνικό πρόβλημα που καταπίνει παιδιά. Και αν δεν το δούμε κατάματα, θα συνεχίσουμε να μετράμε θύματα… και, απ’ ό,τι φαίνεται, βολεύει πολύ να υπάρχει η δύναμη του όχλου χωρίς αιτία, χωρίς κριτική σκέψη.

Αλήθεια… θα τους χαρίσουμε τα παιδιά μας;

Προτείνω τη σειρά 5 επεισοδίων The Hooligan (Kibic) για να αντιληφθείτε το μέγεθος του κινδύνου που ελλοχεύει στον περίγυρο και στις παρέες των νέων παιδιών.

* Η Μαρίνα Τουτουντζή είναι Αντιπρόεδρος του Συλλόγου Ελλήνων Εξαιρετικά Διακριθέντων Αθλητών (Σ.Ε.Ε.Δ.Α.)

Διαβάστε επίσης

Η σπουδή της «καταδίκης» και η σιωπή γύρω από το σχολείο

Αθήνα, Άγκυρα και Παρίσι βαδίζουν πάνω σε ένα λεπτό στρώμα πάγου

Ποιος πληρώνει το μάρμαρο της εμπλοκής στον πόλεμο;

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.