Άλλες δύο ταινίες, οι οποίες κάνουν την εμφάνισή τους την τρέχουσα εβδομάδα, μας ταξιδεύουν από την Ινδία (με το «Σαν αδέλφια») ως την Ευρώπη του Κάφκα, με το«Frank» της Ανιέσκα Χόλαντ. Σίγουρα έχουμε να κάνουμε με δύο ενδιαφέρουσες δημιουργίες, που μας αποκαλύπτουν τις πολλαπλές εκφραστικές δυνατότητες του κινηματογράφου. Το ταξίδι ξεκινάει από την ακαδημαϊκή αφήγηση του Ινδού Νεϊράτζ Τσαϊνάν και φτάνει στην πολυπρισματική αντιμετώπιση του «σκοτεινού» συγγραφέα.

Όπου φτωχός κι η μοίρα του

Τίτλος ταινίας: «Σαν αδέλφια» («Homebound»)

Σύνοψη: Δύο νεαρά παιδιά πραγματοποιούν τα πρώτα βήματά τους στη ζωή, προσπαθώντας να ξεφύγουν από τη μοίρα στην οποία τους έταξε η κάστα τους και το θρήσκευμά τους. Τα αρχικά τους όνειρα, σιγά-σιγά, προσγειώνονται  στην πραγματικότητα

Σκηνοθεσία:  Νεϊράτζ Τσαϊβάν

Παίζουν: Ισχαάν Χάτερ, Βισάλ Τζετβά, Γιανβί Καπούρ

Με τη δεύτερη ταινία του (δέκα χρόνια πριν, η πρώτη), ο Ινδός σκηνοθέτης Νεϊράτζ Τσαϊβάν αποδεικνύει την ικανότητα του να σκηνοθετεί…τη συγκίνηση, με ό,τι καλό ή κακό συνεπάγεται. Έχοντας κερδίσει την εμπιστοσύνη του Μάρτιν Σκορσέζε, ο οποίος ανέλαβε να καθοδηγήσει την παραγωγή, συστήνει μέσω κινηματογράφου έναν κόσμο, με άγνωστες διαστάσεις για τη Δύση. Όλοι έχουμε ακούσει για τις ινδικές κάστες, τη μοιρολατρική παρακολούθηση τους από τους Ινδούς και την παράδοση που επιβιώνει, κόντρα στους νόμους. Τι κι αν ο Γκάντι έδωσε πρώτος το παράδειγμα του αγγίγματος των «ανέγγιχτων», όπως ονομάζονται, για ευνόητους λόγους. Τι κι αν συμβολικά ο πρώτος του νόμος είχε να κάνει με την κατάργηση αυτής της ακατανόητης κοινωνικής διαίρεσης. Οι παρίες, μια πέμπτη, πολυπληθής ανθρώπινη μάζα, εκτός ταξινόμησης, αποτελούν τους «εξαποδώ» της Ινδίας. Πεταμένοι, σχεδόν κυριολεκτικά, στα σκουπίδια της χώρας, σηκώνουν τον σταυρό της καταγωγής τους, περιμένοντας τη λύτρωση του θανάτου. Γι’ αυτούς κι αν ταιριάζει η ρήση  «μια φορά παρίας, για πάντα παρίας»! Απαγορεύεται να πατήσουν το πόδι τους πέρα πέρα από τα στενότατα κοινωνικά σύνορα της καταγωγής τους, μόνη τους ελπίδα η μετενσάρκωση, η γνωστή «σαμσάρα», ριζωμένη θρησκευτική πεποίθηση των ινδουϊστών. Δίπλα στους «ανέγγιχτους», η πολυπληθής κοινότητα των μουσουλμάνων, εξόριστη κι αυτή από τις κρίσιμες κοινωνικές διεργασίες, αποτελεί μια εύφλεκτη κοινωνική ύλη, έτοιμη να αντιδράσει στη μοίρα που τους επιφυλάσσει το ινδικό κράτος. 

Με τη σειρά της, η ταινία φέρνει κοντά δύο νέους, εκρόσωπους αυτών των τάξεων, σαν για να τους μετατρέψει σε εκρηκτικό μείγμα. Το πρώτο τόλμημά τους είναι η προσπάθειά τους να ενταχθούν στην ινδική αστυνομία, κόντρα στη μοίρα τους. Ξεκινώντας από τη διάθεσή τους να διαβούν τα κοινωνικά τους σύνορα και την κοινωνία περιρρέουσα απόρριψή τους από το περιβάλλον, ο Τσαϊβάν φέρνει τους ήρωες του απέναντι από τον μεγάλο εχθρό τους, τις προκαταλήψεις. Όσο τρέχει το φιλμ, το όπλο των ονείρων τους αποδεικνύεται νεροπίστολο. Ακόμη και η ευφυΐα τους, η ευγένεια και η αξιοπρέπειά τους αποδεικνύονται ανίσχυρες να πλήξουν τις διαμορφωμένες από αιώνες αντιλήψεις. Στη διάρκεια του αγώνα τους, περνώντας από χίλια μύρια κύματα, άλλοτε λοξοδρομούν, κάποτε συμβιβάζονται, κάποιες φορές απελπίζονται. Η αδελφική σχέση τους, η σφιχτή αγκαλιά τους, μοναδική σωσίβια λέμβος.

Όταν αυτή μπάζει νερά, ο κίνδυνος του πνιγμού μεγάλος. Ο Τσαϊβάν επιλέγει την κεντρική οδό στην αφήγησή του, παρακολουθεί τη φιλία των δύο παιδιών, τους κλυδωνισμούς της και την τελική επανασύνδεση, με τη διάθεση να αναδείξει συναισθήματα και όχι αναλύσεις. Γνωρίζει τον κινηματογραφικό τρόπο να φωτίζει διακριτικά, αλλά και σχεδόν πένθιμα την πορεία των δύο παιδιών και να επιμένει στη δραματική δομή του σεναρίου. Πάνω σε αυτές τις ράγες τρέχει η αφήγηση, χωρίς κίνδυνο εκτροχιασμού. Με επιρροές από το Μπόλιγουντ (το τρόπον τινά ινδικό Χόλιγουντ) και με σκοπό η ταινία να κερδίσει ισχυρή ανταπόκριση στη χώρα του, κρατάει στο προσκήνιο τη συγκίνηση, πατάει στην κλασική δομή, καταπίεση-αντίδραση, για να οικοδομήσει επάνω της ένα δράμα και μια τελική λύτρωση. Ένας θάνατος ίσως να σώζει πολλές ζωές, τελικά.

Αξιολόγηση: **1/2

Το γράμμα και το πνεύμα ενός «σκοτεινού» λογοτέχνη 

Τίτλος ταινίας: «Φραντς Κάφκα» («Franz»)

Σύνοψη: Ένα έργο με πολλές, παράλληλες αφηγήσεις, μέσα από τις οποίες η σκηνοθέτης εξερευνά το έργο του Φραντς Κάφκα. Δεν είναι βιογραφία, είναι μια εκκεντρική προσέγγιση μιας προσωπικότητας κι ενός έργου, κρυμμένων  στα σκοτάδια ενός αλλόκοτου, αλλά γοητευτικού, ψυχισμού

Σκηνοθεσία: Ανιέσκα Χόλαντ

Παίζουν: Καρέλ Ντομπρί, Άαρον Φρις, Πέτερσεν Κουρτ

Πολωνή στην καταγωγή η σκηνοθέτης Ανιέσκα Χόλαντ (παλιά καραβάνα του σινεμά), Τσεχία, Πολωνία, Γερμανία και Γαλλία υπογράφουν την παραγωγή, παγκόσμιος -όσο κανείς άλλος- ο Κάφκα. Με αυτή τη διάθεση, της παγκοσμιότητας του μεγαλύτερου λογοτέχνη του 20ου αιώνα, τον προσεγγίζει η Χόλαντ, ομολογώντας εμμέσως την αδυναμία της να «ερμηνεύσει» και προτιμώντας τον δρόμο της κινηματογραφικής απορίας. Δεν υπάρχει ένας Κάφκα, υπάρχει μόνον ένα σώμα, που τον…κουβαλάει. Επιμένει στα πάθη αυτού του σώματος, το περνάει από διάφορους χώρους στους οποίους δοκιμάζεται (ερωτικές σχέσεις, χορός, αθλητισμός, ασθένεια) και σχεδόν το απελευθερώνει με τον θάνατο, για να μείνει πίσω ένα μεγαλοφυές πνεύμα. Το σώμα εξαερώνεται σταδιακά, το έργο είναι αυτό που κρατάει σφιχτά στα χέρια του την αθανασία. Αυτή η πλατωνικής καταγωγής σύλληψη της Χόλαντ, δικαιώνει τα πολλά προσωπεία με τα οποία εμφανίζεται ο συγγραφέας στην ταινία, αλλά και τη θαυμαστή υπόδυση τους από τον Καρέλ Ντομπρί. 

Παρά τη γόνιμη επιμονή της να αποσπά με την εικόνα της όλες τις εκφραστικές δυνατότητες του σώματος, η σκηνοθέτης στην πραγματικότητα θέλει να πιάσει ένα αιωρούμενο πνεύμα. Ο γεννημένος στην Πράγα Φραντς Κάφκα προσφέρει με τις συγγραφικές γραμμές του το φωτιστικό και χρωματικό κλειδί για το έργο, που δεν μπορεί να είναι άλλο από…σκοτάδι, διαποτισμένο με νότες φωτός. Όταν στα πλάνα κάνει την εμφάνισή του ο έρωτας και η ιδιόρρυθμη αντιμετώπισή του από τον συγγραφέα, τότε το φως πυκνώνει, όπως και στα πλάνα του χορού, αλλά και στις δημόσιες αναγνώσεις, που πραγματοποιεί ο ίδιος ο Κάφκα. Η τέχνη και ο έρωτας, ως μόνοι ελιγμοί στην μαυρίλα της υπαρξιακής αγωνίας και του θανάτου. Ο Κάφκα, μέσα από αυτά, αφήνει πίσω το μονοσήμαντο σώμα του, διαχέεται στον καθέναν από μας, γίνεται «Φραντς». Αυτός είναι και ο αρχικός -ασφαλώς πιο εύστοχος- τίτλος.

Είναι ιδιαιτέρως πρωτότυπη -αλλά και δυσανάγνωστη- η δομή την οποία επιλέγει η Χόλαντ για την ταινία της. Χωρίς μεγάλη πρωτοτυπία στις πολλές, έως τώρα, δημιουργίες της, με κορυφαίες στιγμές το «Europa Europa» (1990) και το «In darkness» (2010), τούτη τη φορά τολμάει ένα κινηματογραφικό πείραμα. Επιλέγει τη μεθοδολογία του παζλ, στο οποίο ευφυώς λείπει το πιο κρίσιμο κομμάτι. Τα διάφορα θραύσματα της εικόνας προέρχονται από συμβατικές αναπαραστάσεις της ζωής του, διάβασμα των καφκικών αποσπασμάτων, διηγήσεις, ακόμη και κατά πρόσωπο, διαφόρων συγγενών και φίλων του συγγραφέα, αποτύπωση καλλιτεχνικών εκφράσεων, που θα μπορούσαν να εμπνέονται από τον Κάφκα, σύνδεση με τις σημερινές του αναγνώσεις. Αυτό το τελευταίο, εκπροσωπείται από το περιδιάβασμα του μουσείου του στην Πράγα, ένα έργο τέχνης από μόνο του, το οποίο η Χόλαντ λούζει στο φως. Η πολυγλωσσία της ξενάγησης και η απειροστία των καφκικών ερμηνειών αποδεικνύουν ότι ο σημαντικότερος λογοτέχνης του 20ου αιώνα αποτελεί παγκόσμιο περιουσιακό στοιχείο. Σε κάποια στιγμή ακούμε την ξεναγό του μουσείου να μας πληροφορεί πως σε κάθε γραμμή του Κάφκα, αντιστοιχούν εκατομμύρια ερμηνευτικές γραμμές. Πώς θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, αφού ο «σκοτεινός» λογοτέχνης άφησε πίσω το φως του έργου του να μας οδηγεί στον δικό μας υπαρξιακό ζόφο. Αυτή είναι η δουλειά της μεγάλης τέχνης: να κατασκευάζει ένα καλειδοσκόπιο της ζωής, όπως αυτά που έφτιαχνε ο Κάφκα. Η Χόλαντ απλώς προσπαθεί να τον μιμηθεί.

Αξιολόγηση: **1/2

Διαβάστε επίσης:

«Spider-Man: Brand New Day»: Με Punisher, Bruce Banner και Scorpion το πρώτο trailer της πολυαναμενόμενης συνέχειας (photos/video)

Οι 5 πιο ακριβοπληρωμένοι ηθοποιοί του Χόλιγουντ για το 2025 (και ο πρώτος ίσως δεν είναι αυτός που φαντάζεστε)

«As Deep as the Grave»: Ο Val Kilmer «επιστρέφει» στη μεγάλη οθόνη με τη βοήθεια της Τεχνητής Νοημοσύνης

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.