Η μόνιμη εξορία του δημιουργού

Τίτλος ταινίας: «Ο άγνωστος της Μεγάλης Αψίδας»

Σύνοψη: Το 1983 ο Φρανσουά Μιτεράν συλλαμβάνει την ιδέα της κατασκευής ενός σύγχρονου μνημείου, για των εορτασμό των διακοσίων ετών από τη Γαλλική Επανάσταση, το 1989. Το έργο, μετά από διαγωνισμό, αναλαμβάνει ο άγνωστος Δανός αρχιτέκτονας Όττο φον Σπρέκελσεν. Γρήγορα βρίσκεται αντιμέτωπος με τη γραφειοκρατία, την ίντριγκα και την υπονόμευση του έργου του

Σκηνοθεσία: Στεφάν Ντεμουσιέ

Παίζουν: Κλάες Μπονγκ, Ξαβιέ Ντολάν, Σονάν Αρλό

Πέρα από την κινηματογραφική επάρκεια της ταινίας «Ο άγνωστος της Μεγάλης Αψίδας», ο Γάλλος Στεφάν Ντεμουσιέ, με αντίστοιχη επάρκεια, μας εισάγει στον τρόπο ενός «αρχιτεκτονικού σινεμά». Δεν είναι εύκολο το εγχείρημα να μεταφέρεις τις αγωνίες της αρχιτεκτονικής στο σινεμά. Να συνδυάσεις τις εικόνες των δύο τεχνών,  χωρίς να προδίδει ή να αδικεί η μια την άλλη. Για να το πετύχει αυτό, ο σκηνοθέτης περιορίζει το κινηματογραφικό του ρίσκο, ακολουθεί μια συμβατική οδό, ώστε να διεισδύσει διακριτικά στην αφήγηση η αρχιτεκτονική. Ούτως ή άλλως, ο Ντεμουσιέ κινείται διακριτικά, σε σχέση με τους πολλούς υπαινιγμούς του: τι είναι η δημιουργία, ποιες οι αξίες και ποιος ο σκοπός της,  ποιες αρχές διατρέχουν τον «καθαρό» δημιουργό και ποια η σχέση του με τα δημιουργήματά του; Θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ανάλογα ερωτήματα για την πολιτική, τη σχέση της με το νεωτερικό και τη συγκατοίκηση του έρωτα με τη δημιουργία.

Όλα τα προηγούμενα ξεδιπλώνονται χαμηλότονα και χαμηλόφωνα στην ταινία, αφήνοντας κρίσιμο χώρο στον υπαινιγμό και στον συμβολισμό. Όλα ξεκινούν όταν  ο Γάλλος πρόεδρος Φρανσουά Μιτεράν συλλαμβάνει την ιδέα της ανέγερσης ενός επαιτειακού μνημείου, στην Πλας Ντεφανς, για τον εορτασμό των διακοσίων ετών από την Γαλλική Επανάσταση, που θα πραγματοποιούταν το 1989. Προκηρύσσει σχετικό διαγωνισμό, το οποίον κερδίζει ο άγνωστος Δανός αρχιτέκτονας Όττο φον Σπρέκελσεν. Καταθέτοντας την αναλυτική ανάπτυξη του σχεδίου του στον Μιτεράν, ο αρχιτέκτονας κερδίζει την εμπιστοσύνη του και μοιάζει να προχωρούν από κοινού στην πραγματοποίησή  του. Ουσιαστικά, με το συγκεκριμένο έργο, αποφασίζουν να διαβεί ο καθένας τους τα όρια της φιλοδοξίας, αγγίζοντας την περιοχή της ματαιοδοξίας. Γρήγορα θα αντιληφθούν αμφότεροι τον κίνδυνο της ύβρεως, ο οποίος καιροφυλακτεί. Ο ένας θα χάσει στις εκλογές την παντοδυναμία του, ο άλλος θα δει το έργο του να αλλοιώνεται από εξωγενείς παρεμβάσεις. Η γραφειοκρατία, η ανάληψη της εργολαβίας και της υλοποίησης της Αψίδας παραφθείρουν τον αρχικό σχεδιασμό, τον οδηγούν στα μονοπάτια του συμβιβασμού, των οικονομικών παραμέτρων και των πολιτικών συσχετισμών. Ο Μιτεράν , προφανώς θα ήθελε να αφήσει ένα εμβληματικό έργο στο Παρίσι, συνδεδεμένο μαζί του, όπως το «Κέντρο Πομπιντού» και η «Πυραμίδα του Λούβρου», η οποία ολοκληρώθηκε το 1989, σύλληψη κι αυτή του φιλότεχνου Μιτεράν. Γενικότερα, τα συγκεκριμένα έργα, παιδιά της μοντερνιστικής αρχιτεκτονικής, επιθυμούσαν να προσφέρουν μια νέα, σύγχρονη εικόνα στο Παρίσι, στην οποία το κλασικό συνομιλεί με το μοντέρνο. Αυτό πράττει η Πυραμίδα, στα πόδια του Λούβρου, αυτό και ο Κύβος, όπως τοποθετήθηκε τελικά απέναντι από την Αψίδα του Θριάμβου.

Από την άλλη, ο υπαρκτός Δανός αρχιτέκτονας, Όττο φον Σπρέκλεσεν (ερμηνευμένος ικανοποιητικά από τον βραβευμένο στις Κάννες,  Κλάες Μπονγκ), αντιλαμβάνεται την ευκαιρία να δώσει σάρκα και οστά στο «έργο της ζωής του», όπως συχνά-πυκνά αναφέρει. Ένας τεράστιος κύβος, με στιβαρή πυκνότητα μάρμαρου κι ένα μεγάλο κενό στο εσωτερικό του, σαν παράθυρο στον κόσμο. Από τη μία πλευρά, μέσα από τούτο το παράθυρο αντικρίζεις το ένδοξο παρελθόν (την Αψίδα του Θριάμβου), από την άλλη οδεύεις προς το ανοιχτό μέλλον. Ας μην ξεχνούμε ότι ο συνδυασμός κενών και πλήρων τμημάτων ενός αρχιτεκτονήματος αποτελούν την καταστατική αρχή του μοντερνισμού. Όσο για το ανοιχτό παράθυρο, ο Ντεμουσιέ βρίσκει προφανώς την ευκαιρία να το συνδυάσει με τον πλέον γνωστό ορισμό της έβδομης τέχνης, όπως τον συνόψισε ο Αντρέ Μπαζέν. Μόνον που σιγά-σιγά το ανοιχτό παράθυρο του Κύβου, αρχίζει να «κλείνει», από τους περιορισμούς της γραφειοκρατίας, της εργολαβίας, των οικονομικών προσκομμάτων, των πολιτικών εξελίξεων. Το ιδανικό μάρμαρο της Φεράρα, αγαπημένο υλικό του Μικελάντζελο, αντικαθίσταται από κάτι τραχύ και φθηνότερο. Οι πλευρές του Κύβου γεμίζουν γραφεία χορηγών. Δύο μικρότεροι, συνοδοί Κύβοι, κατραργούνται . Το έργο το οποίο παραδόθηκε το 1989, τελικά, πόρρω απείχε από την αρχική σύλληψη. Ο Φον Σπρέκελσεν είχε παραιτηθεί, αφήνοντας το έργο, άρα και τη ζωή του, στα χέρια των καιροσκόπων και των κερδοσκόπων. 

Αυτή η μυστήρια φιγούρα της ταινίας και της αρχιτεκτονικής, είχε οικοδομήσει μόνον τέσσερις ναούς, ως τη στιγμή ανάληψης της Αψίδας του Κύβου, όπως ονομάστηκε, και σχεδόν εγκατέλειψε τον εαυτό του, σα να μην ήθελε να αντικρίσει τη χαλκευμένη ολοκλήρωση της. Στο φιλμ αφήνει την τελευταία του πνοή, με μόνη συντροφιά του έναν σκύλο ή ένα σύμβολο της πίστης, αν θέλετε. Ακόμη και η γυναίκα του τον έχει εγκαταλείψει, αδυνατώντας να παρακολουθήσει την προσκόλλησή του και την πίστη του στο δημιούργημά του. Ο ίδιος καθηλωμένος πιστός του έργου του, αισθάνεται ότι προδόθηκε από την εγκόσμια μεταχείριση της ιδεατής σύλληψης του Απόλυτου. Συνδυάζοντας την εμμονή του με τη ναοδομία, με το τελικό πλάνο του σκύλου, μοιάζει να παραλληλίζεται με τη γενικότερη περί Δημιουργού αντίληψη -ακόμη και του Θεού. Αλλοιωμένο το κήρυγμά του, προσαρμοσμένο στη φτήνια των ανθρωπίνων αναγκών, εξόριστος ο ίδιος στους ουρανούς. Μήπως, όμως, και ο ίδιος ο σκηνοθέτης Στεφάν Ντεμουσιέ αισθάνεται κάπως ανάλογα, όταν δημιουργώντας μια ταινία, νιώθει παραγωγούς, ανθρώπινες ανεπάρκειες και εισιτηριακή πολιτική να παρεμβαίνουν και να αλλοιώνουν το έργο του, οδηγώντας το στον δρόμο της σύμβασης;

Αξιολόγηση: ***

Το άγνωστο σύνδρομο Τουρέτ

  Τίτλος ταινίας: «Δυστυχώς βρίζω» («I swear»)

Σύνοψη: Υπαρκτό πρόσωπο ο Τζον Ντέιβιντσον, στη Σκοτία, έκανε γνωστό στον κόσμο το σύνδρομο Τουρέτ, μια πάθηση που σε οδηγεί σε τικ και ανεξέλεγκτη χρήση υβρεολόγιου. Ανάμεσα στην κωμωδία και το δράμα, το φιλμ περιγράφει τη δεινή θέση του πάσχοντα πρωταγωνιστή και την προσπάθειά του να κάνει γνωστό το πρόβλημα

Σκηνοθεσία: Κερκ Τζόουνς

Παίζουν: Ρόμπερτ Αραμάγιο, Πίτερ Μούλαν, Μαξίν Πικ

Παρά το γεγονός ότι η συγκεκριμένη ταινία του Κερκ Τζόουνς αγαπήθηκε ιδιαιτέρως και βραβεύτηκε με BAFTA στη Μεγάλη Βρετανία, θα λέγαμε ότι μοιάζει περισσότερο με ντοκιμαντέρ για το σύνδρομο Τουρέτ. Όχι ότι δεν ακολουθεί με συνέπεια τους κανόνες της κινηματογραφικής αφήγησης ο σκηνοθέτης -τι διάολο, Βρετανός είναι…- , αλλά αυτό που θα κέντριζε το ενδιαφέρον του θεατή είναι η αξιόπιστη και εμπεριστατωμένη καταγραφή του άγνωστου σύνδρομου Τουρέτ. Πρόκειται για μια πάθηση, στην οποία ο πάσχων βρίζει ασύστολα και ανεξέλεγκτα, σε συνδυασμό με μια σειρά σωματικών τικ. Ο Τζον Ντέιβιντσον είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο στη Σκοτία, το οποίο μάλιστα βραβεύτηκε από τη βασίλισσα Ελισάβετ, για τον αγώνα που έδωσε προκειμένου να κάνει γνωστή την περίπτωσή του στον κόσμο. Συγκέντρωσε γύρω του ομοιοπαθείς και συστήσε κατ’ αυτόν τον τρόπο μια άτυπη κοινότητα ανταλλαγής σκέψεων, σχέσεων και εμπειριών. Κατά τη διάρκεια της βράβευσής του, ο Ντέιβιντσον βρίζει ακόμη και τη βασίλισσα -έτσι ξεκινάει η ταινία. Μόνον που η Ελισάβετ γνώριζε, πλέον, και δεν παρεξηγήθηκε.

Κατά το ξεδίπλωμα της αφήγησης, από τα πρώτα συμπτώματα της πάθησης, ως την τελική αναγνώριση του προβλήματος, ο πρωταγωνιστής έρχεται αντιμέτωπος, τόσο με την επιθετική απόρριψη, όσο και με την κατανόηση, τη συμπάθεια, την ενσυναίσθηση. Η διαδρομή είναι διάσπαρτη με ξυλοδαρμούς, κοροϊδία, χλευασμό, όσο να βρει καταφύγιο στο σπίτι μια συμπονετικής νοικοκυράς, με την οποία κτίζει μια συγκινητική φιλία. Βρίσκει δουλειά, παλεύει να ενταχθεί στην κοινωνία, εν μέσω ενθαρρύνσεων και απογοητεύσεων. Στον τοίχο που συναντάει διαρκώς μπροστά του, κατανοεί πως μόνο όπλο για να τον διαπεράσει είναι η αλληλεγγύη, η συνένωση τόσων φωνών…που βρίζουν (αυτό, άλλωστε, σημαίνει και ο αγγλικός τίτλος «I swear»). Κινηματογραφικά, ο δρόμος του Κερκ Τζόουνς είναι η πεπατημένη: εμφάνιση προβλήματος στον ήρωα-απόρριψη ως ξένο και επικίνδυνο σώμα- αγώνας για την αποδοχή-δικαίωση. Σίγουρα δεν θα μας ξάφνιαζε με την πρωτοτυπία του. Από την άλλη, θεματολογικά, μας κάνει μετόχους ενός άγνωστου προβλήματος και είναι αξιέπαινος, καθώς ενώνει τη φωνή του με αυτές των ηρώων του. Σα να μεταφράζει τις  βρισιές τους, σε αίτημα αγάπης.

Αξιολόγηση: **

Διαβάστε επίσης:

Η ζωή του θρύλου Ζωρζ Σεν-Πιερ γίνεται ταινία

«Moana»: O Dwayne Johnson επιστρέφει ως Maui στο trailer της live-action ταινίας της Disney (photos/video)

Γκουίνεθ Πάλτροου: Στο «σφυρί» η γκαρνταρόμπα της με τιμές από 47 ευρώ (Videos)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.