Από τη βάση της Σούδας μέχρι την Αλεξανδρούπολη και τη Λάρισα, η χώρα λειτουργεί ως κρίσιμος κόμβος για τις επιχειρησιακές ανάγκες του NATO και των Ηνωμένων Πολιτειών. Όχι ως ισότιμος εταίρος στη λήψη αποφάσεων, αλλά ως εκτελεστής σχεδιασμών που διαμορφώνονται αλλού.

Η γεωγραφία της Ελλάδας – σταυροδρόμι Βαλκανίων, ανατολικής Μεσογείου και Μέσης Ανατολής – την καθιστά πολύτιμη. Αλλά ακριβώς αυτή η αξία είναι που τη μετατρέπει σε γεωπολιτικό εργαλείο.

Και αυτή η «εργαλειοποίηση» δεν είναι αφηρημένη έννοια. Αποτυπώνεται σε συγκεκριμένες υποδομές και ρόλους που έχουν αποκτήσει κρίσιμη σημασία στο επιχειρησιακό πλέγμα της Δύσης.

Αυτή η μετατροπή της γεωγραφίας σε λειτουργία ισχύος αποτυπώνεται καθαρά στον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται οι ελληνικές υποδομές.

Οι βάσεις και τα logistics: Η αθέατη πραγματικότητα

• Η Σούδα δεν είναι απλώς μια βάση. Είναι ένας από τους πιο κρίσιμους κόμβους ανεφοδιασμού και επιχειρήσεων των ΗΠΑ στην ανατολική Μεσόγειο.
• Η Αλεξανδρούπολη εξελίχθηκε σε βασική πύλη μεταφοράς στρατιωτικού υλικού προς την Ανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία.
• Η Λάρισα φιλοξενεί κρίσιμες υποδομές επιτήρησης και μη επανδρωμένων αεροσκαφών.

Αυτό το τρίγωνο – Σούδα, Αλεξανδρούπολη, Λάρισα – συγκροτεί μια αλυσίδα logistics που εξυπηρετεί επιχειρήσεις πολύ πέρα από τα ελληνικά σύνορα. Το κρίσιμο σημείο: Η Ελλάδα δεν χρησιμοποιεί αυτές τις υποδομές για δικές της επιχειρήσεις ισχύος. Τις παραχωρεί. Και αυτή η παραχώρηση δεν είναι ουδέτερη τεχνική επιλογή, αλλά συνδέεται άμεσα με το ευρύτερο πλαίσιο στο οποίο κινείται η χώρα.

Η ευρωπαϊκή απουσία

Η «επιλογή» της Ελλάδας να εμβαθύνει τη στρατηγική της σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν προκύπτει μόνο από πολιτική βούληση, αλλά και από δομική αδυναμία της ίδιας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απουσία ουσιαστικής κοινής εξωτερικής πολιτικής και – κυρίως – ενιαίου αμυντικού δόγματος αφήνει τα κράτη – μέλη εκτεθειμένα σε ζητήματα ασφάλειας.

Σε κρίσιμες στιγμές η Ευρώπη αποδεικνύεται περισσότερο οικονομικός χώρος παρά γεωπολιτικός παίκτης. Έτσι, χώρες όπως η Ελλάδα υποχρεώνονται να αναζητήσουν εγγυήσεις εκτός ευρωπαϊκού πλαισίου. Το αποτέλεσμα είναι μια αναγκαστική προσφυγή στις ΗΠΑ, όπου η ασφάλεια «αγοράζεται» με όρους (γη και ύδωρ) εξάρτησης. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο η συμμετοχή της Ελλάδας δεν περιορίζεται στις υποδομές αλλά επεκτείνεται και στο επιχειρησιακό επίπεδο.

Η εμπλοκή χωρίς αντάλλαγμα

Στο πλαίσιο της σύγκρουσης με το Ιράν, η ελληνική συμμετοχή δεν είναι θεωρητική. Περιλαμβάνει:

• αποστολές συστημάτων Patriot εκτός επικράτειας,
• παρουσία ναυτικών μονάδων σε ζώνες υψηλού κινδύνου,
• διευκόλυνση επιχειρήσεων μέσω βάσεων.

Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι η Ελλάδα καθίσταται μέρος της επιχειρησιακής αλυσίδας, χωρίς, όμως, να λαμβάνει μέρος στη διαδικασία λήψης στρατηγικών αποφάσεων.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η βασική αντίφαση: Η χώρα εμπλέκεται σε ενέργειες για τις οποίες δεν έχει ιδέα, αναλαμβάνοντας ένα ρίσκο δίχως να έχει τον παραμικρό έλεγχο. Η αντίφαση αυτή αποτυπώνεται και στο πολιτικό αφήγημα που συνοδεύει τη συμμετοχή.

Το αφήγημα της «ανταμοιβής»

Η Ουάσιγκτον αφήνει να εννοηθεί ότι οι «πρόθυμοι σύμμαχοι» θα ανταμειφθούν. Η Ελλάδα προβάλλεται ήδη ως παράδειγμα. Το ερώτημα είναι απλό και σκληρό: Με τι; Πώς; Μέχρι στιγμής η εμπειρία δείχνει ότι πρόκειται κυρίως για υποσχέσεις χωρίς αντίκρισμα, οι οποίες μάλιστα δεν αλλάζουν τον βασικό συσχετισμό ισχύος.

Και ενώ το αφήγημα αυτό παραμένει ανοιχτό, η πραγματικότητα είναι πιο απλή: Όσο η Ελλάδα συμμετέχει επιχειρησιακά, τόσο αυξάνεται και η έκθεσή της.

Η Ελλάδα ως στόχος – όχι μόνο ως σύμμαχος

Η ένταξη της χώρας σε αυτό το δίκτυο επιχειρήσεων δεν σημαίνει μόνο συμμετοχή, αλλά και συνέπειες. Σε περίπτωση κλιμάκωσης, οι βάσεις και οι υποδομές σε ελληνικό έδαφος παύουν να είναι απλώς διευκολύνσεις και μετατρέπονται σε δυνητικούς στόχους.

Αυτό αλλάζει τη θέση της χώρας. Η Ελλάδα δεν είναι απλώς ένας σύμμαχος που υποστηρίζει από απόσταση, αλλά μέρος ενός συστήματος που μπορεί να δεχθεί πίεση ή πλήγμα.

Ταυτόχρονα η αξία που αποκτά μέσα σε αυτό το σύστημα δεν είναι πολιτική αλλά λειτουργική. Η χώρα μετριέται για το τι προσφέρει – βάσεις, διευκολύνσεις, υποδομές –, όχι για το τι αποφασίζει. Και αυτή είναι μια αξία που δεν είναι σταθερή. Είναι ανταλλάξιμη. Στο σύστημα ισχύος που διαμορφώνεται, δεν επιβραβεύεται όποιος συμμετέχει, αλλά όποιος επιβάλλει όρους. Η Ελλάδα δεν ανήκει σε αυτήν την κατηγορία.

Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στο δυτικό (αμερικανικό) σύστημα ασφαλείας, παρέχει βάσεις, διευκολύνσεις και μέσα, και αναλαμβάνει ρίσκο σε ένα περιβάλλον όπου η ένταση δεν μειώνεται αλλά ανακυκλώνεται. Το κάνει εν μέρει επειδή το επιλέγει και εν μέρει επειδή δεν διαθέτει πραγματική εναλλακτική, σε μια Ευρωπαϊκή Ένωση που εξακολουθεί να λειτουργεί περισσότερο ως οικονομικός χώρος παρά ως εγγυητής ασφάλειας.

Ωστόσο η συμμετοχή (στους αμερικανο-ισραηλινούς σχεδιασμούς) δεν μεταφράζεται αυτόματα για τη χώρα σε ισχύ ούτε σε δυνατότητα επιρροής των εξελίξεων. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον η Ελλάδα αποκτά αξία κυρίως ως κρίσιμος κόμβος ενός ευρύτερου συστήματος, όχι ως αυτόνομος παίκτης που μπορεί να διαμορφώνει τους όρους του παιχνιδιού.

Και αυτό είναι το σημείο όπου η πραγματικότητα γίνεται λιγότερο βολική από το αφήγημα. Γιατί στην πράξη, οι κόμβοι δεν καθορίζουν την πορεία των εξελίξεων, αλλά εξυπηρετούν τη ροή τους και, όταν οι συσχετισμοί αλλάζουν, η αξία τους επαναξιολογείται χωρίς οι ίδιοι να έχουν λόγο σε αυτήν τη διαδικασία.

Έτσι η Ελλάδα μπορεί να εμφανίζεται σήμερα ως χρήσιμη και αξιόπιστη, αλλά αυτή η χρησιμότητα δεν ταυτίζεται με κυριαρχία. Και εκεί βρίσκεται ο πυρήνας του προβλήματος: Η χώρα συμμετέχει σε ένα σύστημα αποφάσεων που την αφορά άμεσα, χωρίς όμως να έχει την αντίστοιχη δυνατότητα να το επηρεάσει. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα συμμετέχει – αλλά δεν αποφασίζει. Και αυτό, σε βάθος χρόνου, δεν είναι στρατηγική· είναι έκθεση σε μεγάλους κινδύνους.

Η Τουρκία παρακολουθεί και προειδοποιεί

Η δήλωση του Χακάν Φιντάν ότι η συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου με το Ισραήλ «φέρνει προβλήματα και πόλεμο» δεν αποτελεί μια συγκυριακή τοποθέτηση ή μια ακόμη διπλωματική αιχμή.

Με αυτήν τη δήλωση ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών επισημαίνει τη συνεκτική τουρκική στρατηγική που τα τελευταία χρόνια μεθοδικά και με συνέπεια επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τους όρους ασφάλειας στην ανατολική Μεσόγειο αμφισβητώντας ευθέως τα σχήματα συνεργασίας που διαμορφώνονται χωρίς τη συμμετοχή της Άγκυρας.

Η δήλωση / τοποθέτηση του Φιντάν δεν στοχεύει αποκλειστικά στην Αθήνα και τη Λευκωσία, αλλά απευθύνεται γενικότερα προς τη Δύση, κατά κύριο λόγο στην Ουάσιγκτον, υπονοώντας ότι η υφιστάμενη αρχιτεκτονική ασφάλειας στην περιοχή είναι όχι μόνο ελλιπής, αλλά και δυνητικά αποσταθεροποιητική.

Στην ουσία η τουρκική πλευρά επιχειρεί μια αντιστροφή ρόλων.

Εκεί όπου η ίδια έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα για αναθεωρητισμό και επιλογές που συντηρούν / αναπαράγουν εντάσεις, προβάλλει την τριμερή συνεργασία Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ ως πολλαπλασιαστή παγιωμένων εντάσεων.

Με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα επιδιώκει να νομιμοποιήσει τη δική της παρουσία ως αναγκαίο πυλώνα ισορροπίας, μετατοπίζοντας τη συζήτηση από τις δικές της ενέργειες στις επιλογές των άλλων.

Πρόκειται για μια στρατηγική που συνδυάζει πολιτική πίεση, διπλωματική ρητορική και γεωπολιτική στόχευση με στόχο να δημιουργήσει ρήγματα στη δυτική συνοχή.

Ταυτόχρονα, η δήλωση Φιντάν λειτουργεί και ως έμμεσο μήνυμα προς τρίτους αποδέκτες. Η σύνδεση της (ελληνο-κυπριακής) συνεργασίας με το Ισραήλ με τον κίνδυνο πολέμου εντάσσεται σε ένα ευρύτερο αφήγημα, σύμφωνα με το οποίο η αυξανόμενη στρατιωτικοποίηση της περιοχής δημιουργεί συνθήκες γενικευμένης αστάθειας. Σε ένα περιβάλλον όπου η ένταση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται, τέτοιες τοποθετήσεις πυροδοτούν (βάσιμες) ανησυχίες ή αυτοεκπληρούμενες προφητείες. Ιδίως για χώρες που δεν επιθυμούν άμεση εμπλοκή αλλά επηρεάζονται από τις εξελίξεις.

Για την Ελλάδα, η ανάγνωση αυτής της τοποθέτησης του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη. Από τη μία πλευρά η ενίσχυση των συνεργασιών με το Ισραήλ και άλλους περιφερειακούς παίκτες αποτελεί μέρος μιας στρατηγικής αναβάθμισης του ρόλου της χώρας. Από την άλλη η ίδια αυτή επιλογή εντάσσει την Ελλάδα σε ένα πλέγμα ανταγωνισμών που την υπερβαίνει.

Όσο η χώρα καθίσταται πιο χρήσιμη επιχειρησιακά (να θυμίσουμε ότι εκτός από τις αμερικανικές βάσεις η Ελλάδα έχει προφέρει συστοιχία Patriot για την προστασία της Aramco στη Σαουδική Αραβία καθώς και δύο φρεγάτες, μία για την προστασία της αεράμυνας των βρετανικών βάσεων στην Κύπρο και μια σε απόσταση αναπνοής από τα Στενά του Ορμούζ) τόσο αυξάνεται και η πιθανότητα να αντιμετωπιστεί ως μέρος ενός ευρύτερου γεωπολιτικού προβλήματος, ιδίως σε περίπτωση κλιμάκωσης των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή.

Η τοποθέτηση της Άγκυρας, επομένως, δεν είναι απλώς μια ρητορική υπερβολή. Αποτελεί ένδειξη ότι η ανατολική Μεσόγειος εισέρχεται σε μια φάση όπου οι συνεργασίες δεν αξιολογούνται μόνο με όρους ενεργειακής ή αμυντικής απόδοσης, αλλά και με βάση το πώς εντάσσονται στο συνολικό σύστημα αντιπαραθέσεων.

Σε αυτό το πλαίσιο, κάθε στρατηγική επιλογή αποκτά διπλή διάσταση: Ενισχύει τη θέση της χώρας, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και την έκθεσή της σε μεγάλους κινδύνους.

Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το κρίσιμο σημείο σύνδεσης με το βασικό ερώτημα του κειμένου: Η Ελλάδα, όσο περισσότερο ενσωματώνεται σε αυτό το πλέγμα συνεργασιών, τόσο περισσότερο μετατρέπεται από σύμμαχος σε κρίκο μιας αλυσίδας που δεν ελέγχει πλήρως. Η αξία της αυξάνεται – αλλά μαζί της αυξάνεται και το ρίσκο. Και αυτό είναι το στοιχείο που καθιστά τη συζήτηση για τον ρόλο της όχι μόνο στρατηγική, αλλά και βαθιά πολιτική.

Διαβάστε επίσης:

Γεωργιάδης για Μυρτώ: Μήνυση σε χρήστη του TikTok που είπε ότι τη «δολοφονήσαμε» – Διαψεύδω ότι οι γιατροί δεν ήταν στη θέση τους

Γεωργιάδης για ευρωπαία εισαγγελέα: «Έχω χάσει την εμπιστοσύνη μου μαζί της»

Γιώργος Μυλωνάκης – Νέο ιατρικό ανακοινωθέν: «Παραμένει διασωληνωμένος και σε σταθερή κατάσταση»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.