Δύο μήνες μετά την έναρξη του πολέμου με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, το Ιράν δεν έχει πλέον έναν ενιαίο, αδιαμφισβήτητο κέντρο στην κορυφή της εξουσίας – μια απότομη ρήξη με το παρελθόν που μπορεί να σκληραίνει τη στάση της Τεχεράνης καθώς ζυγίζει την ανανέωση των συνομιλιών με την Ουάσινγκτον.

Από την ίδρυσή της το 1979, η Ισλαμική Δημοκρατία περιστρέφεται γύρω από έναν ανώτατο ηγέτη με τελική εξουσία σε όλα τα βασικά ζητήματα του κράτους. Αλλά η δολοφονία του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα του πολέμου και η άνοδος του τραυματισμένου γιου του, Μοτζτάμπα, έχουν εγκαινιάσει μια διαφορετική τάξη πραγμάτων που κυριαρχείται από διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) και χαρακτηρίζεται από την απουσία ενός αποφασιστικού, έγκυρου ηγέτη.

Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ παραμένει στην κορυφή του συστήματος, αλλά τρία άτομα που γνωρίζουν τις εσωτερικές διαβουλεύσεις λένε στο Reuters ότι ο ρόλος του είναι σε μεγάλο βαθμό να νομιμοποιεί τις αποφάσεις που λαμβάνουν οι στρατηγοί του και όχι να εκδίδει ο ίδιος οδηγίες.

Η πίεση του πολέμου έχει συγκεντρώσει την εξουσία σε έναν στενότερο, σκληρότερο εσωτερικό κύκλο που έχει τις ρίζες του στο Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας (SNSC), το γραφείο του Ανώτατου Ηγέτη και το IRGC, το οποίο πλέον κυριαρχεί τόσο στη στρατιωτική στρατηγική όσο και στις βασικές πολιτικές αποφάσεις, λένε Ιρανοί αξιωματούχοι και αναλυτές.

«Οι Ιρανοί είναι οδυνηρά αργοί στην αντίδρασή τους», δήλωσε ένας ανώτερος αξιωματούχος της πακιστανικής κυβέρνησης που ενημερώθηκε για τις ειρηνευτικές συνομιλίες μεταξύ Ιράν και Ηνωμένων Πολιτειών, στις οποίες μεσολαβεί το Ισλαμαμπάντ. «Προφανώς δεν υπάρχει μία δομή διοίκησης που να λαμβάνει αποφάσεις. Κατά καιρούς, τους χρειάζονται 2 έως 3 ημέρες για να απαντήσουν».

Οι αναλυτές ανέφεραν ότι το εμπόδιο για μια συμφωνία δεν είναι οι εσωτερικές διαμάχες στην Τεχεράνη, αλλά το χάσμα μεταξύ αυτού που είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσινγκτον και αυτού που οι σκληροπυρηνικοί Φρουροί του Ιράν είναι πρόθυμοι να αποδεχτούν.

Το διπλωματικό πρόσωπο του Ιράν στις συνομιλίες με τις ΗΠΑ είναι ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, πιο πρόσφατα μαζί με τον πρόεδρο του κοινοβουλίου Μοχάμεντ Μπακέρ Γκαλιμπάφ – πρώην διοικητής των Φρουρών, δήμαρχος της Τεχεράνης και υποψήφιος για την προεδρία – ο οποίος έχει αναδειχθεί κατά τη διάρκεια του πολέμου ως βασικός αγωγός μεταξύ των πολιτικών και κληρικών ελίτ του Ιράν.

Επί τόπου, ωστόσο, ο κεντρικός συνομιλητής ήταν ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, σύμφωνα με μια πακιστανική και δύο ιρανικές πηγές που τον αναγνώρισαν πριν από εβδομάδες ως κεντρική προσωπικότητα του Ιράν, συμπεριλαμβανομένης της νύχτας που ανακοινώθηκε η εκεχειρία.

Ο Μοτζτάμπα, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά στην εναρκτήρια ισραηλινο-αμερικανική επιδρομή που σκότωσε τον πατέρα του και άλλους συγγενείς και τον άφησε παραμορφωμένο με σοβαρά τραύματα στα πόδια, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και επικοινωνεί μέσω βοηθών των Φρουρών της Επανάστασης ή περιορισμένων ηχητικών συνδέσεων λόγω περιορισμών ασφαλείας, ανέφεραν δύο άτομα κοντά στον στενό του κύκλο.

Στην στρατιωτική ηγεσία η πραγματική εξουσία

Το Ιράν υπέβαλε μια νέα πρόταση στην Ουάσινγκτον τη Δευτέρα, η οποία σύμφωνα με ανώτερες ιρανικές πηγές προβλέπει σταδιακές συνομιλίες, με το πυρηνικό ζήτημα να τίθεται στην άκρη στην αρχή μέχρι να τελειώσει ο πόλεμος και να επιλυθούν οι διαφορές για τη ναυτιλία των Στενών του Ορμούζ. Η Ουάσινγκτον επιμένει ότι το πυρηνικό ζήτημα πρέπει να αντιμετωπιστεί από την αρχή.

«Καμία πλευρά δεν θέλει να διαπραγματευτεί», δήλωσε ο Άλαν Έιρ, ειδικός στο Ιράν και πρώην Αμερικανός διπλωμάτης, προσθέτοντας ότι και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι ο χρόνος θα αποδυνάμωνε την άλλη – το Ιράν μέσω της πίεσης στο Ορμούζ και την Ουάσινγκτον μέσω οικονομικής πίεσης και αποκλεισμού.

Προς το παρόν, καμία πλευρά δεν έχει την πολυτέλεια να λυγίσει, λέει ο Έιρ: Το IRGC του Ιράν είναι επιφυλακτικό να φανεί αδύναμο στην Ουάσινγκτον, ενώ ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ αντιμετωπίζει πίεση στις ενδιάμεσες εκλογές και λίγα περιθώρια ευελιξίας χωρίς πολιτικό κόστος.

«Και για τους δύο, η ευελιξία θα θεωρούνταν αδυναμία», είπε ο Έιρ.

Αυτή η προσοχή δεν αντικατοπτρίζει μόνο τις πιέσεις της στιγμής, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο ασκείται πλέον η εξουσία στο εσωτερικό του Ιράν. Ενώ ο Μοτζτάμπα είναι τυπικά η απόλυτη εξουσία του Ιράν, είναι μια φιγούρα συναίνεσης παρά διοίκησης, λένε οι πηγές, επικυρώνοντας αποτελέσματα που διαμορφώνονται μέσω θεσμικής συναίνεσης, αντί να επιβάλλουν εξουσία. Η πραγματική εξουσία, λένε, έχει μεταφερθεί σε μια ενιαία ηγεσία σε καιρό πολέμου με επίκεντρο το Εθνικό Συμβούλιο Ασφαλείας (SNSC).

«Οι σημαντικές συμφωνίες πιθανότατα περνούν από αυτόν», είπε ο Ιρανός αναλυτής Αράς Αζίζι, «αλλά δεν μπορώ να τον φανταστώ να παρακάμπτει το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας. Πώς θα μπορούσε να πάει κόντρα σε εκείνους που διευθύνουν την πολεμική προσπάθεια;»

Σκληροπυρηνικές προσωπικότητες όπως ο πρώην διαπραγματευτής για τα πυρηνικά Σαΐντ Τζαλίλι και μια ομάδα ριζοσπαστικών βουλευτών έχουν ενισχύσει το προφίλ τους χρησιμοποιώντας έντονη ρητορική κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά δεν έχουν την θεσμική επιρροή για να εκτροχιάσουν αποφάσεις ή να διαμορφώσουν τα αποτελέσματα.

Ο Μοτζτάμπα οφείλει την ανέλιξή του στους Φρουρούς, οι οποίοι παραμέρισαν τους πραγματιστές και τον υποστήριξαν ως αξιόπιστο θεματοφύλακα της σκληροπυρηνικής τους ατζέντας. Ήδη ενισχυμένη από τον πόλεμο, η αυξανόμενη κυριαρχία των Φρουρών σηματοδοτεί μια πιο επιθετική εξωτερική πολιτική και αυστηρότερη εσωτερική καταστολή, δήλωσαν στο Reuters πηγές που γνωρίζουν τους εσωτερικούς κύκλους χάραξης πολιτικής της χώρας.

Κινούμενοι από τον επαναστατικό ισλαμισμό και μια κοσμοθεωρία που θέτει την ασφάλεια ως προτεραιότητα, οι Φρουροί βλέπουν την αποστολή τους ως τη διατήρηση της Ισλαμικής Δημοκρατίας στο εσωτερικό, ενώ παράλληλα προβάλλουν αποτροπή στο εξωτερικό.

Αυτή η άποψη, που συχνά συμμερίζονται οι σκληροπυρηνικοί σε ολόκληρο το δικαστικό σώμα και το κληρικό κατεστημένο, δίνει προτεραιότητα στον άκαμπτο κεντρικό έλεγχο και την αντίσταση στις δυτικές πιέσεις, ιδίως στην πυρηνική πολιτική και την περιφερειακή εμβέλεια του Ιράν.

Η εξουσία μετατοπίζεται από τους κληρικούς στον τομέα ασφαλείας

Στην πράξη, η ιδεολογία των Φρουρών διαμορφώνει τη στρατηγική και η λήψη αποφάσεων βρίσκεται σταθερά στα χέρια τους. Με τη χώρα σε πόλεμο και τον Αλί Χαμενεΐ να έχει αποχωρήσει, κανένας παράγοντας εντός του συστήματος δεν έχει τη δύναμη ή το περιθώριο να τους αντισταθεί, ακόμα κι αν το επιθυμούσε, ανέφεραν άτομα που βρίσκονται κοντά στις εσωτερικές συζητήσεις.

Η επιλογή που αντιμετωπίζει η ηγεσία του Ιράν δεν είναι πλέον μεταξύ μετριοπαθούς και σκληρής πολιτικής, αλλά μεταξύ σκληρής και ακόμη πιο σκληρής γραμμής. Μια μικρή φατρία μπορεί να υποστηρίξει την περαιτέρω προώθηση, ανέφεραν δύο ιρανικές πηγές κοντά σε κύκλους εξουσίας, αλλά ακόμη και αυτή η παρόρμηση έχει μέχρι στιγμής ελεγχθεί από τους Φρουρούς.

Η μετατόπιση σηματοδοτεί μια αποφασιστική αναδιάταξη της εξουσίας από την πρωτοκαθεδρία του κλήρου στην κυριαρχία της ασφάλειας. «Έχουμε περάσει από τη θεϊκή δύναμη στη σκληρή δύναμη», δήλωσε ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματευτής των ΗΠΑ. «Από την επιρροή των κληρικών στην επιρροή του Σώματος των Φρουρών της Επανάστασης. Έτσι κυβερνάται το Ιράν».
Ενώ υπάρχουν διαφορές απόψεων, η λήψη αποφάσεων έχει εδραιωθεί γύρω από τους θεσμούς ασφαλείας, με τον Μοτζτάμπα να ενεργεί ως κεντρική προσωπικότητα συντονισμού και όχι ως μοναχικός υπεύθυνος λήψης αποφάσεων, πρόσθεσε ο Άλεξ Βατάνκα, ανώτερος συνεργάτης στο Ινστιτούτο Μέσης Ανατολής.

Παρά τη συνεχή στρατιωτική και οικονομική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, το Ιράν δεν έχει δείξει σημάδια ρήξης ή συνθηκολόγησης σχεδόν εννέα εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου.

Ούτε, όπως σημείωσε ο Μίλερ, υπάρχουν ενδείξεις θεμελιωδών ρήξεων εντός του συστήματος ή ουσιαστικής αντιπολίτευσης στους δρόμους.

Αυτή η συνοχή υποδηλώνει ότι η διοίκηση βρίσκεται πλέον στους Φρουρούς και τις υπηρεσίες ασφαλείας, οι οποίες φαίνεται να καθοδηγούν τον πόλεμο αντί να τον εκτελούν απλώς. Έχει προκύψει μια στρατηγική συναίνεση – να αποφευχθεί η επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας, να διατηρηθεί η μόχλευση, ειδικά στο Στενό του Ορμούζ, και το Ιράν να βγει από τη σύγκρουση πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά ισχυρότερο, δήλωσε ο Μίλερ.

Διαβάστε επίσης:

Επίθεση με μαχαίρι σε μέλη εβραϊκής κοινότητας στο Λονδίνο – Δύο σοβαρά τραυματίες (video)

Η Ούρσουλα Φον ντερ Λάιεν παραδέχτηκε πως οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή κοστίζουν στην ΕΕ περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ την ημέρα

Μέση Ανατολή: «Τέλος το καλό παιδί» – Ο Τραμπ απειλεί ξανά το Ιράν

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.