Η υπόθεση των υποκλοπών στην Ελλάδα παρουσιάστηκε και αντιμετωπίστηκε κυρίως ως πολιτικό και θεσμικό ζήτημα: παραβίαση δικαιωμάτων, έλλειμμα διαφάνειας, σύγκρουση εξουσιών. Αυτή η ανάγνωση, αν και ορθή, είναι ελλιπής. Διότι πίσω από το πολιτικό σκέλος υπάρχει μια διάσταση που δεν φωτίστηκε επαρκώς: η διάσταση της εθνικής ασφάλειας.

Η χρήση λογισμικών τύπου Predator (εργαλείων δηλαδή που επιτρέπουν πλήρη πρόσβαση σε συσκευές – στόχους) μετατρέπει την υπόθεση από ζήτημα παρακολούθησης σε ζήτημα διαχείρισης ευαίσθητης κρατικής πληροφορίας. Όταν οι στόχοι περιλαμβάνουν πολιτικούς αρχηγούς, υπουργούς ή πρόσωπα με πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα, το αντικείμενο της παρακολούθησης παύει να είναι απλώς ιδιωτικές συνομιλίες και καθίσταται δυνητικά πληροφορία στρατηγικού χαρακτήρα.

Σε αυτό ακριβώς το σημείο εντοπίζεται το πρώτο σοβαρό έλλειμμα της μέχρι σήμερα διερεύνησης: δεν αποσαφηνίστηκε επαρκώς ποιος είχε, τελικά, πρόσβαση στο προϊόν των υποκλοπών.

Το κρίσιμο κενό

Ποιος ελέγχει την πληροφορία; Η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε στο αν υπήρξε νόμιμη ή παράνομη παρακολούθηση. Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα είναι διαφορετικό:
Ποιος διαχειρίστηκε και ποιος ενδέχεται να απέκτησε πρόσβαση στα δεδομένα που συλλέχθηκαν;

Σε αντίθεση με τις νόμιμες επισυνδέσεις μέσω κρατικών μηχανισμών, τα λογισμικά παρακολούθησης λειτουργούν μέσω τεχνικής υποδομής – servers, δίκτυα διαχείρισης, ενδιάμεσους παρόχους. Αυτό σημαίνει ότι, χωρίς πλήρη χαρτογράφηση της αρχιτεκτονικής τους, δεν μπορεί να αποκλειστεί με βεβαιότητα η ύπαρξη παράλληλης ή μη εξουσιοδοτημένης πρόσβασης. Η δικαστική έρευνα δεν κατέληξε σε σαφή απάντηση για:

● τη φυσική και λογική τοποθεσία των συστημάτων,

● τους διαχειριστές (administrators) των υποδομών,

● το ενδεχόμενο αποθήκευσης ή μεταφοράς δεδομένων εκτός ελέγχου από το ελληνικό κράτος.

Το αποτέλεσμα είναι ότι το βασικό ερώτημα – αν η πληροφορία παρέμεινε εντός κρατικού ελέγχου – παραμένει αναπάντητο.

Η διασύνδεση συστημάτων

Ένα δεύτερο κρίσιμο σημείο αφορά τη σχέση μεταξύ νόμιμων και παράνομων παρακολουθήσεων. Στην πορεία της υπόθεσης προέκυψαν ενδείξεις ότι σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρχε επικάλυψη στόχων μεταξύ διαφορετικών μηχανισμών παρακολούθησης.

Το ερώτημα που ανακύπτει δεν είναι μόνο ποιος παρακολουθούσε, αλλά αν υπήρξε – ή θα μπορούσε να υπάρξει – διασταύρωση ή συγκέντρωση πληροφοριών από πολλαπλές πηγές. Μια τέτοια δυνατότητα, εάν επιβεβαιωνόταν, θα δημιουργούσε ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων με πολύ μεγαλύτερη αξία από τις επιμέρους παρακολουθήσεις. Ωστόσο η διάσταση αυτή δεν ερευνήθηκε σε βάθος ούτε αποσαφηνίστηκε αν υπήρχε ενιαίος μηχανισμός ελέγχου ή συντονισμού.

Η αρχειοθέτηση

Η απόφαση για μη περαιτέρω διερεύνηση της υπόθεσης δεν μπορεί να αξιολογηθεί μόνο ως νομική κρίση επί συγκεκριμένων στοιχείων. Οφείλει να εξεταστεί και υπό το πρίσμα του τι δεν κατέστη δυνατό να διερευνηθεί επαρκώς.

Η αρχειοθέτηση βασίστηκε στην εκτίμηση ότι δεν προέκυψαν επαρκείς ενδείξεις για την τέλεση αξιόποινων πράξεων από συγκεκριμένα πρόσωπα. Ωστόσο το ζήτημα που τίθεται δεν είναι μόνο η απόδοση ποινικών ευθυνών, αλλά και η πληρότητα της διερεύνησης σε ένα πεδίο που άπτεται της εθνικής ασφάλειας. Σε υποθέσεις με τέτοια χαρακτηριστικά, η απουσία αποδείξεων δεν ταυτίζεται αυτομάτως με την απουσία κινδύνου. Αντιθέτως, μπορεί να αντανακλά περιορισμούς της ίδιας της έρευνας – τεχνικούς, θεσμικούς ή πραγματικούς.

Τι δεν ελήφθη υπόψη

Από την εξέταση της υπόθεσης προκύπτουν ορισμένα κρίσιμα σημεία που δεν φαίνεται να διερευνήθηκαν σε βάθος:

● Πρώτον, δεν υπήρξε πλήρης και τεκμηριωμένη χαρτογράφηση της τεχνικής υποδομής μέσω της οποίας λειτούργησαν τα λογισμικά παρακολούθησης. Χωρίς αυτήν δεν μπορεί να απαντηθεί με βεβαιότητα αν τα δεδομένα παρέμειναν εντός ενός κλειστού συστήματος ή αν υπήρξε δυνατότητα εξωτερικής πρόσβασης.

● Δεύτερον, δεν αποσαφηνίστηκε επαρκώς το καθεστώς ελέγχου των ενδιάμεσων φορέων που συμμετείχαν στην αλυσίδα λειτουργίας του λογισμικού. Σε ένα περιβάλλον όπου την τεχνολογία διαχειρίζονται ιδιωτικές δομές, η έννοια του αποκλειστικού κρατικού ελέγχου δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη χωρίς αποδείξεις.

● Τρίτον, η πιθανή διασύνδεση ή επικάλυψη μεταξύ διαφορετικών μορφών παρακολούθησης δεν αποτέλεσε αντικείμενο ενιαίας και συστηματικής διερεύνησης. Αυτό περιορίζει την κατανόηση του εύρους και της συνολικής εικόνας των πληροφοριών που έχουν υποκλαπεί.

● Τέταρτον, δεν εξετάστηκε με την απαιτούμενη πληρότητα το ενδεχόμενο διαρροής ή αναπαραγωγής δεδομένων πέραν του αρχικού αποδέκτη. Σε τεχνικό επίπεδο, η δυνατότητα αυτή δεν μπορεί να αποκλειστεί εκ των προτέρων – απαιτεί συγκεκριμένη επιβεβαίωση.

Με απλά λόγια, εφόσον δεν χαρτογραφήθηκε πλήρως ποιοι διαχειρίζονταν τα συστήματα όπου κατέληγε το υλικό των υποκλοπών και ποιοι είχαν πρόσβαση σε αυτά, δεν αποδείχθηκε ότι η πληροφορία παρέμεινε αποκλειστικά υπό κρατικό έλεγχο – άρα δεν μπορεί να αποκλειστεί το ότι αντιγράφηκε ή διοχετεύθηκε και σε τρίτους.

Υποκλοπές και κατασκοπεία

Τα παραπάνω δεν συνιστούν απόδειξη κατασκοπείας. Συνθέτουν, όμως, ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο η υπόνοια αυτή καθίσταται θεσμικά ελέγξιμη και όχι αυθαίρετη.

Όταν η πληροφορία που συλλέγεται αφορά πρόσωπα με πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα, και όταν δεν έχει διασφαλιστεί με σαφήνεια ότι η πληροφορία αυτή παρέμεινε υπό αποκλειστικό κρατικό έλεγχο, τότε το ζήτημα μετατοπίζεται. Δεν αφορά πλέον μόνο τη νομιμότητα της παρακολούθησης, αλλά και την ασφάλεια της πληροφορίας.

Σε αυτό το σημείο, η έρευνα θα όφειλε να απαντήσει όχι μόνο στο «ποιος παρακολουθούσε», αλλά και στο «ποιος μπορούσε να δει» το αποτέλεσμα της παρακολούθησης.

Το ερώτημα που παραμένει

Η υπόθεση των υποκλοπών δεν κλείνει με την αρχειοθέτησή της. Μετατοπίζεται. Από ζήτημα πολιτικής αντιπαράθεσης γίνεται ζήτημα θεσμικής επάρκειας. Από ζήτημα παραβίασης δικαιωμάτων γίνεται ζήτημα διασφάλισης κρίσιμων κρατικών πληροφοριών.

Και σε αυτό το επίπεδο, το ερώτημα παραμένει αναπάντητο: Μπορεί το κράτος να εγγυηθεί ότι πληροφορίες κρίσιμες για τη λειτουργία του δεν εκτέθηκαν – άμεσα ή έμμεσα – εκτός των ορίων του ελέγχου του;

Όσο η απάντηση σε αυτό το ερώτημα δεν είναι απολύτως τεκμηριωμένη, η υπόθεση δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρως κλειστή.

Διαβάστε επίσης:

Η επιστολή των «5» είναι μόνο η αρχή – Αναμένονται νέες παρεμβάσεις βουλευτών της Ν.Δ. για δημογραφικό και διαφάνεια

Δημοσκοπικό καμπανάκι στη ΝΔ από τη συνεχή πτώση – Ζητούμενο η επιστροφή στο 30%

Παρέμβαση της Ελλάδας στον ΟΗΕ κατά της χρήσης από την Τουρκία του όρου «τουρκικά στενά» για τα Στενά του Βοσπόρου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.