Η Μεγάλη Βρετανία μοιάζει να ζει σε μόνιμη πολιτική κρίση εδώ και σχεδόν μία δεκαετία. Από το δημοψήφισμα για το Brexit μέχρι τις αλλεπάλληλες παραιτήσεις πρωθυπουργών, τις εσωκομματικές ανταρσίες, την οικονομική στασιμότητα, την άνοδο της ακροδεξιάς ρητορικής και την απόλυτη αδυναμία των Εργατικών να αντιδράσουν, η χώρα δείχνει εγκλωβισμένη σε μια παρατεταμένη περίοδο αβεβαιότητας.

Και τώρα, στο κέντρο αυτής της δίνης, βρίσκεται ο πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ, ο άνθρωπος που εξελέγη με την υπόσχεση ότι θα επαναφέρει τη σταθερότητα, αλλά βλέπει πλέον το ίδιο του το κόμμα να αμφισβητεί ανοιχτά την ηγεσία του.

Οι πρόσφατες τοπικές εκλογές λειτούργησαν σαν πολιτικός σεισμός για το Εργατικό Κόμμα. Παρότι οι Εργατικοί είχαν επιστρέψει στην εξουσία το 2024 με μια σαρωτική νίκη, δύο χρόνια αργότερα, αφού το πάρτι κόπασε, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Οι απώλειες σε Αγγλία, Σκωτία και Ουαλία προκάλεσαν πανικό στους βουλευτές του κόμματος, ενώ, σύμφωνα με ρεπορτάζ του BBC, στο εσωτερικό των Εργατικών επικρατεί πλέον σχεδόν προεκλογικό κλίμα διαδοχής.

Ο ίδιος ο Στάρμερ, ωστόσο, αρνείται να παραιτηθεί λέγοντας το δικό του πεισματάρικο «όχι», το οποίο πουλάει προς τα έξω ως «πατριωτισμό». Αντίθετα, επιμένει ότι θα παραμείνει στην ηγεσία και μάλιστα δηλώνει πως σκοπεύει να διεκδικήσει ακόμη και δεύτερη θητεία.

Η «κανονικότητα» που χάθηκε

Η ειρωνεία είναι ότι ο Στάρμερ είχε παρουσιαστεί ως ο «άνθρωπος της κανονικότητας» μετά το χάος των Συντηρητικών. Η Βρετανία είχε αλλάξει πέντε πρωθυπουργούς μέσα σε λίγο περισσότερο από μία δεκαετία. Από τον Ντέιβιντ Κάμερον και το δημοψήφισμα του Brexit στην Τερέζα Μέι, που δεν κατάφερε να διαχειριστεί την αποχώρηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση, στον Μπόρις Τζόνσον, που πούλησε το Brexit ως εθνική αναγέννηση, μέχρι τη σύντομη και καταστροφική θητεία της Λιζ Τρας και τελικά τον Ρίσι Σούνακ, που δεν μπόρεσε να αναστρέψει τη φθορά. Μέσα σε αυτήν τη διαρκή εναλλαγή ηγετών, οι Βρετανοί ψηφοφόροι έδειχναν εξαντλημένοι από το πολιτικό χάος. Η «επανάσταση» του Brexit απέτυχε παταγωδώς και κανείς δεν το παραδέχεται.

Ο Στάρμερ επένδυσε ακριβώς πάνω σε αυτήν την κόπωση. Δεν υποσχέθηκε επανάσταση. Υποσχέθηκε σοβαρότητα. Όμως δύο χρόνια αργότερα βρίσκεται αντιμέτωπος με το ίδιο πρόβλημα που κατέστρεψε και τους προκατόχους του: μια χώρα που δεν αισθάνεται ότι η ζωή της βελτιώνεται και έχει αρχίσει να αγανακτεί.

Το φάντασμα του Brexit

Το μεγαλύτερο πολιτικό φάντασμα που πλανάται πάνω από τη σημερινή Βρετανία παραμένει φυσικά το Brexit. Και εδώ βρίσκεται μια από τις πιο μεγάλες αντιφάσεις της σημερινής συγκυρίας. Ο Στάρμερ δεν ήταν ο πολιτικός που «έβγαλε» τη Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση – αυτό συνδέεται κυρίως με τον Μπόρις Τζόνσον και τον Νάιτζελ Φάρατζ.

Ωστόσο, ο Στάρμερ κατηγορείται πλέον ότι διαχειρίστηκε πολιτικά το Brexit σαν να ήταν μια αναπόφευκτη πραγματικότητα που δεν έπρεπε να αμφισβητηθεί. Στην αντιπολίτευση απέφυγε συστηματικά να ανοίξει ξανά τη συζήτηση για την Ευρώπη φοβούμενος ότι οι Εργατικοί θα έχαναν τους ψηφοφόρους των περιοχών που είχαν στηρίξει την αποχώρηση.

Αυτή η στρατηγική ίσως τον βοήθησε εκλογικά το 2024, αλλά σήμερα μοιάζει να γυρίζει μπούμερανγκ. Σύμφωνα με αναλύσεις του «Guardian» και των «New York Times», όλο και περισσότεροι Βρετανοί θεωρούν πλέον ότι το Brexit απέτυχε οικονομικά. Οι υποσχέσεις για μεγαλύτερη ανάπτυξη, λιγότερη μετανάστευση και ισχυρότερη οικονομία δεν επιβεβαιώθηκαν ποτέ.

Αντίθετα, η χώρα αντιμετωπίζει χαμηλή ανάπτυξη, κρίση κόστους ζωής και αποδυναμωμένες δημόσιες υπηρεσίες και ας μη μιλήσουμε για τις τεράστιες διαδηλώσεις διαμαρτυρίας για τους μετανάστες στο Λονδίνο.

Ο ίδιος ο Στάρμερ φαίνεται πλέον να αναγνωρίζει, έστω έμμεσα, αυτήν την πραγματικότητα. Στη μεγάλη ομιλία του μετά τις εκλογικές απώλειες, επιχείρησε να παρουσιάσει μια νέα κατεύθυνση για τη σχέση της Βρετανίας με την Ευρώπη. Υποσχέθηκε μια νέα συμφωνία με την Ε.Ε., στενότερη συνεργασία στο εμπόριο και την ασφάλεια, ακόμη και ένα πρόγραμμα κινητικότητας νέων που θα επιτρέπει σε Βρετανούς και Ευρωπαίους να εργάζονται και να σπουδάζουν ευκολότερα και στις δύο πλευρές της Μάγχης.

Η αλλαγή ρητορικής είναι εντυπωσιακή. Για χρόνια, οι Εργατικοί προσπαθούσαν να μιλούν για το Brexit σαν να ήταν ένα «κλειστό κεφάλαιο». Τώρα, ο Στάρμερ ουσιαστικά παραδέχεται ότι η σχέση με την Ευρώπη είναι ξανά κεντρικό ζήτημα για το μέλλον της χώρας. Όπως έγραψε χαρακτηριστικά ο αρθρογράφος Ραφαέλ Μπεχρ στον «Guardian», «η αυταπάτη του Brexit έχει πεθάνει». Το πρόβλημα είναι ότι ο Στάρμερ επιχειρεί να διορθώσει τις συνέπειες χωρίς να συγκρουστεί ανοιχτά με το ίδιο το αφήγημα του Brexit.

Ξανά στον αφρό ο Φάρατζ

Και εκεί ακριβώς εμφανίζεται ο Νάιτζελ Φάρατζ, μέλος του Κοινοβουλίου του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο άνθρωπος που ταυτίστηκε όσο κανείς με την εκστρατεία υπέρ της αποχώρησης από την Ε.Ε. επιστρέφει πολιτικά ισχυρότερος.

Το Reform UK κερδίζει έδαφος εκμεταλλευόμενο την απογοήτευση των ψηφοφόρων όχι μόνο απέναντι στους Συντηρητικούς, αλλά πλέον και απέναντι στους Εργατικούς. Ο Φάρατζ συνεχίζει να χρησιμοποιεί τη γνώριμη αντισυστημική γλώσσα, παρουσιάζοντας τον εαυτό του ως τη «φωνή του λαού» απέναντι στις ελίτ του Λονδίνου παίζοντας ταυτόχρονα και το χαρτί της εμπειρίας.

Ο Στάρμερ, από την άλλη, επιλέγει πλέον ανοιχτή σύγκρουση μαζί του. Στην πρόσφατη ομιλία του κατηγόρησε τον Φάρατζ ότι είπε ψέματα για το Brexit και ότι εγκατέλειψε τη χώρα αφού την οδήγησε σε οικονομική αποδυνάμωση. Ήταν ίσως η πιο επιθετική τοποθέτηση που έχει κάνει μέχρι σήμερα απέναντι στον αρχηγό του Reform UK. Ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι η Βρετανία κινδυνεύει να ακολουθήσει «ένα πολύ σκοτεινό μονοπάτι» αν ενισχυθούν περαιτέρω οι δυνάμεις της λαϊκιστικής Δεξιάς.

Το πρόβλημα για τον Στάρμερ είναι ότι η επιθετική ρητορική δεν αρκεί όταν η κοινωνική δυσαρέσκεια μεγαλώνει. Το NHS συνεχίζει να βρίσκεται σε κρίση, η στεγαστική πίεση αυξάνεται, οι νέοι δυσκολεύονται να βρουν σταθερή εργασία και η οικονομική ανάπτυξη παραμένει αναιμική.

Ο ίδιος παραδέχθηκε μάλιστα ότι οι Εργατικοί έκαναν λάθος όταν ξεκίνησαν τη διακυβέρνησή τους με υπερβολικά απαισιόδοξο μήνυμα για την κατάσταση της χώρας. Ήθελαν, όπως είπε, να δείξουν πόσο κακή ήταν η κληρονομιά των Συντηρητικών, αλλά τελικά δεν κατάφεραν να πείσουν τους πολίτες ότι μπορούν να προσφέρουν ελπίδα.

Ποιοι είναι πιθανοί για τη διαδοχή

Στο εσωτερικό του κόμματος, η αμφισβήτηση μεγαλώνει καθημερινά.

● Ο πρώην υπουργός Υγείας Γουές Στρίτινγκ εμφανίζεται από πολλούς ως ο πιο έτοιμος διεκδικητής της ηγεσίας. Θεωρείται ικανός επικοινωνιακά και έχει ισχυρές συμμαχίες στη δεξιά πτέρυγα των Εργατικών. Ωστόσο, προκαλεί αντιδράσεις στη βάση του κόμματος, που τον θεωρεί υπερβολικά «μπλερικό».

● Παράλληλα, η Άντζελα Ρέινερ επιχειρεί να εκφράσει την εργατική, πιο λαϊκή πτέρυγα των Εργατικών, κατηγορώντας την ηγεσία για απομάκρυνση από τις ανάγκες της κοινωνικής βάσης.

● Και στο παρασκήνιο κινείται διαρκώς ο Άντι Μπάρναμ, ίσως ο πιο δημοφιλής Εργατικός πολιτικός εκτός Κοινοβουλίου, που πολλοί θεωρούν τον μόνο ικανό να νικήσει τον Φάρατζ σε επίπεδο πολιτικής διαχείρισης και λαϊκής απήχησης.

Το εντυπωσιακό είναι ότι όλη αυτή η εσωκομματική αναταραχή συμβαίνει μόλις δύο χρόνια μετά τη θριαμβευτική νίκη των Εργατικών. Αυτό αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο για τη σημερινή Βρετανία: η πολιτική φθορά επέρχεται πλέον με απίστευτη ταχύτητα. Τα social media, η οικονομική ανασφάλεια, η διαρκής πόλωση και η απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου κανένας ηγέτης δεν μοιάζει ασφαλής.

Σύμφωνα με τους «New York Times», ακόμη και όσοι δεν επιθυμούν άμεσα την απομάκρυνση του Στάρμερ θεωρούν πιθανό ότι δεν θα οδηγήσει το κόμμα στις επόμενες εθνικές εκλογές. Το ερώτημα είναι πότε θα γίνει η αλλαγή και ποιος θα τολμήσει να ανοίξει επίσημα τη διαδικασία αμφισβήτησης.

Παρόλα αυτά, ο ίδιος επιμένει ότι δεν θα αποχωρήσει. Και υπάρχει ένας λόγος που αυτή η στάση δεν είναι απλώς προσωπικό πείσμα. Ο Στάρμερ γνωρίζει πως μια ακόμη αλλαγή πρωθυπουργού χωρίς εκλογές θα ενίσχυε το αίσθημα πολιτικής αποσύνθεσης στη χώρα. Οι Συντηρητικοί κατέρρευσαν ακριβώς επειδή έμοιαζαν να αλλάζουν ηγέτες σαν να αλλάζουν διαχειριστές κρίσης. Ο Στάρμερ δεν θέλει να καταγραφεί ως ακόμη ένας προσωρινός πρωθυπουργός σε μια εποχή μόνιμης αστάθειας.

Παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο κόσμους

Υπάρχει επίσης ο διεθνής παράγοντας. Οι γεωπολιτικές κρίσεις, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η αβεβαιότητα στις σχέσεις με τις ΗΠΑ και η ανάγκη στενότερης ευρωπαϊκής συνεργασίας πιέζουν τη Βρετανία να επαναπροσδιορίσει τη θέση της στον κόσμο. Το Brexit είχε πουληθεί ως επιστροφή της πλήρους εθνικής κυριαρχίας. Στην πράξη, όμως, η χώρα ανακαλύπτει ότι σε μια εποχή παγκόσμιων κρίσεων, η απομόνωση κοστίζει ακριβά.

Αυτός είναι και ο λόγος που η συζήτηση για την Ευρώπη επιστρέφει με τέτοια ένταση. Όχι επειδή οι Βρετανοί ετοιμάζονται να επιστρέψουν άμεσα στην Ε.Ε., αλλά επειδή όλο και περισσότεροι αναγνωρίζουν ότι το μοντέλο «ένδοξης απομόνωσης», τελικά, δεν λειτουργεί. Και ο Στάρμερ βρίσκεται παγιδευμένος ανάμεσα σε δύο κόσμους: από τη μία πρέπει να αποδείξει ότι σέβεται το αποτέλεσμα του Brexit και από την άλλη προσπαθεί να επαναφέρει τη χώρα πιο κοντά στην Ευρώπη χωρίς να παραδεχθεί ανοιχτά ότι μάλλον κάπου έχει γίνει ένα μοιραίο λάθος.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν έχει πλέον τον χρόνο να το κάνει. Η πολιτική δυναμική στη Βρετανία αλλάζει εξαιρετικά γρήγορα και η άνοδος του Reform UK δείχνει ότι η κοινωνική οργή δεν έχει εκτονωθεί. Το πολιτικό σύστημα που γεννήθηκε μετά το Brexit μοιάζει να έχει εξαντλήσει τα όριά του, χωρίς όμως να έχει εμφανιστεί ακόμη μια πειστική εναλλακτική.

Κάποτε το Brexit παρουσιάστηκε ως η αρχή μιας νέας εποχής εθνικής αυτοπεποίθησης, ως η επιστροφή στις ένδοξες ημέρες της αγγλικής κυριαρχίας. Σήμερα, μοιάζει περισσότερο με μια πληγή που δεν έκλεισε ποτέ πραγματικά. Και ο Στάρμερ, ο άνθρωπος που εξελέγη για να αποκαταστήσει την τάξη, κινδυνεύει τελικά να γίνει άλλο ένα κεφάλαιο στο ίδιο βρετανικό δράμα πολιτικής φθοράς και αδιεξόδου.

Διαβάστε επίσης:

«Είναι σαν κλοπή»: Η κατασχεμένη περιουσία παλαιστινιακής οικογένειας καταχωρήθηκε στο Booking.com για ενοικίαση

Ο Τραμπ βάζει «πάγο» στις μετακινήσεις αμερικανικών στρατευμάτων προς την Ευρώπη

Σοκ σε φοιτητική κινητοποίηση στο Βελιγράδι: Αυτοκίνητο «εισέβαλε» στη διαδήλωση και παρέσυρε 90χρονο (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.