Σε ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα θεσμικά εγχειρήματα της τελευταίας περιόδου εξελίσσεται η δημόσια διαβούλευση για τον νέο «Ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης», καθώς η κυβέρνηση επιχειρεί να αλλάξει εκ βάθρων τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών, καταργώντας τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών και εισάγοντας ένα σύστημα προτιμησιακής ψήφου που ήδη προκαλεί σφοδρές αντιδράσεις.

Η κυβέρνηση, δια του αρμόδιου υπουργού Εσωτερικών Θόδωρου Λιβάνιου, παρουσιάζει τη μεταρρύθμιση ως βήμα εκσυγχρονισμού, απλούστευσης των διαδικασιών και περιορισμού του κόστους των εκλογών. Στην Αυτοδιοίκηση, ωστόσο, πληθαίνουν οι φωνές που βλέπουν μια διαφορετική στόχευση: τη δημιουργία δημάρχων με ασθενέστερη δημοκρατική νομιμοποίηση, μεγαλύτερη εξάρτηση από το κεντρικό κράτος και περιορισμένη δυνατότητα πολιτικής αυτονόμησης.

Και αν μέχρι σήμερα η συζήτηση γινόταν κυρίως σε αυτοδιοικητικούς κύκλους, η παρέμβαση του δημάρχου Αθηναίων Χάρη Δούκα ανέβασε κατακόρυφα τους τόνους.

Χάρης Δούκας: «Στο τέλος θα μας διορίσουν»

Με μια ιδιαίτερα αιχμηρή ανάρτηση, ο δήμαρχος Αθηναίων κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι αντιμετωπίζει τους δήμους ως προέκταση των υπουργείων και τους αιρετούς ως κρατικούς υπαλλήλους.

«Στο τέλος θα μας διορίσουν», σχολίασε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι το νέο θεσμικό πλαίσιο αποδυναμώνει τόσο τη δημοκρατική νομιμοποίηση των δημάρχων όσο και την οικονομική και διοικητική αυτοτέλεια των δήμων.

Ο Χάρης Δούκας επικεντρώνει τα πυρά του κυρίως στην κατάργηση του δεύτερου γύρου, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση εισάγει ένα εκλογικό μοντέλο το οποίο εφαρμόστηκε στα νησιά Φίτζι και επιτρέπει την ανάδειξη δημάρχων χωρίς να έχουν εξασφαλίσει την καθαρή πλειοψηφία των πολιτών.

Κατά τον ίδιο, η αντικατάσταση της δεύτερης Κυριακής από το σύστημα της δεύτερης επιλογής ανοίγει τον δρόμο για την εκλογή δημάρχων ακόμη και με ποσοστά που σε ορισμένες περιπτώσεις θα μπορούσαν να κινούνται πολύ χαμηλότερα από το 50%, μετατρέποντας τη δημοκρατική νομιμοποίηση σε μια περισσότερο τεχνική και λιγότερο πολιτική διαδικασία.

Το τέλος της λογικής του 50%+1

Αυτό ακριβώς αποτελεί και τον πυρήνα της αντιπαράθεσης. Για δεκαετίες, η ελληνική αυτοδιοίκηση λειτουργούσε με μια απλή αρχή: όποιος διοικεί έναν δήμο ή μια περιφέρεια οφείλει να έχει εξασφαλίσει την υποστήριξη της απόλυτης πλειοψηφίας όσων συμμετείχαν στην εκλογική διαδικασία.

Ο δεύτερος γύρος δεν ήταν απλώς μια επαναληπτική ψηφοφορία. Ήταν ο μηχανισμός μέσα από τον οποίο αναζητούνταν συναινέσεις, συγκροτούνταν συμμαχίες και εξασφαλιζόταν ότι ο τελικός νικητής είχε λάβει μια καθαρή εντολή διακυβέρνησης.

Με το νέο σύστημα, οι ψηφοφόροι θα δηλώνουν δεύτερη προτίμηση και οι ψήφοι θα ανακατανέμονται χωρίς δεύτερη εκλογική αναμέτρηση.

Οι επικριτές του σχεδίου επισημαίνουν ότι η διαδικασία αυτή μπορεί να αναδείξει δημάρχους οι οποίοι δεν θα έχουν ποτέ επικρατήσει σε πραγματική αναμέτρηση μεταξύ των δύο επικρατέστερων υποψηφίων, όπως συνέβαινε μέχρι σήμερα.

Ακόμη πιο έντονη είναι η κριτική ότι η κατάργηση της δεύτερης Κυριακής αποδυναμώνει τον ρόλο των μικρότερων παρατάξεων, οι οποίες μέχρι σήμερα μπορούσαν να επηρεάσουν καθοριστικά τις εξελίξεις μέσω των πολιτικών συγκλίσεων και των συμφωνιών μεταξύ των δύο γύρων.

Η μάχη για την αυτονομία των δήμων

Η κόντρα όμως δεν περιορίζεται στο εκλογικό σύστημα. Στην Αυτοδιοίκηση υπάρχει διάχυτη ανησυχία ότι ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει ακόμη περισσότερες αρμοδιότητες στο κεντρικό κράτος.

Σύμφωνα με τον Χάρη Δούκα, το νομοσχέδιο περιορίζει περαιτέρω την οικονομική ανεξαρτησία των δήμων, διατηρώντας τις περικοπές που επιβλήθηκαν στα χρόνια των μνημονίων και στερώντας πόρους που προέρχονται από το Πράσινο Ταμείο και άλλες εισφορές που καταβάλλονται για τις τοπικές κοινωνίες.

Η κριτική που διατυπώνεται από αυτοδιοικητικούς κύκλους είναι ότι, ενώ οι δήμοι καλούνται συνεχώς να αναλάβουν νέες αρμοδιότητες – από την πολιτική προστασία έως τη διαχείριση της καθημερινότητας στις πόλεις – η οικονομική τους βάση παραμένει ασθενής, με αποτέλεσμα να εξαρτώνται ολοένα περισσότερο από τις αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης.

Από την αποκέντρωση στη συγκέντρωση εξουσίας;

Ακόμη πιο ευαίσθητο θεωρείται το ζήτημα της διοικητικής αυτονομίας. Οι επικριτές του νέου πλαισίου υποστηρίζουν ότι η κυβέρνηση δεν περιορίζεται στον καθορισμό των γενικών κανόνων λειτουργίας της Αυτοδιοίκησης, αλλά επιδιώκει να διατηρήσει αποφασιστικό λόγο ακόμη και σε ζητήματα στελέχωσης των υπηρεσιών.

Το επιχείρημα που ακούγεται όλο και συχνότερα είναι ότι η μεταρρύθμιση κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη που ακολουθούν οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όπου η ενίσχυση της τοπικής διακυβέρνησης θεωρείται προϋπόθεση για αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση.

Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί αυτοδιοικητικοί παράγοντες μιλούν για «επανασυγκέντρωση» εξουσιών στο κέντρο και για σταδιακή μετατροπή των δήμων σε εκτελεστικούς βραχίονες των υπουργείων.

Μια θεσμική αλλαγή με πολιτικό αποτύπωμα

Πίσω από τις τεχνικές λεπτομέρειες του νέου εκλογικού συστήματος, που εισηγείται ο Θόδωρος Λιβάνιος πολλοί βλέπουν ένα βαθύτερο πολιτικό διακύβευμα.

Η κατάργηση του δεύτερου γύρου δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο ανάδειξης των δημάρχων. Αλλάζει τους όρους συγκρότησης πλειοψηφιών, περιορίζει τις δυνατότητες πολιτικών συναινέσεων και μεταβάλλει τη φυσιογνωμία της Αυτοδιοίκησης όπως διαμορφώθηκε τις τελευταίες δεκαετίες.

Γι’ αυτό και η συζήτηση που ανοίγει δεν αφορά μόνο το αν οι εκλογές θα γίνονται σε μία ή δύο Κυριακές. Αφορά το αν η Τοπική Αυτοδιοίκηση θα παραμείνει ένας σχετικά αυτόνομος θεσμός λαϊκής εκπροσώπησης ή αν θα μετατραπεί σε έναν ακόμη κρίκο μιας ολοένα πιο συγκεντρωτικής κρατικής αλυσίδας.

Και αυτό εξηγεί γιατί, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η διαβούλευση, η μάχη γύρω από τον νέο Κώδικα έχει ήδη λάβει χαρακτηριστικά μετωπικής πολιτικής σύγκρουσης.

Διαβάστε επίσης:

Κύπρος: Τι κρίνουν για τον Χριστοδουλίδη οι βουλευτικές εκλογές  – Κατακερματισμός, νέα κόμματα και το ακροδεξιό ΕΛΑΜ

Οι «γκρίζες ζώνες» γίνονται νόμος

ΗΠΑ και Ιράν σε αδιέξοδο – Σε φάση αυξανόμενης κλιμάκωσης και στο χείλος νέας κρίσης η Μέση Ανατολή

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.