Η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον σε επιθετικές δηλώσεις, NAVTEX για την καταγραφή διεκδικήσεων ή θεωρίες περί «Γαλάζιας Πατρίδας». Σύμφωνα με όσα διαβάζουμε από τον τουρκικό Τύπο τις τελευταίες μέρες, η Άγκυρα εξετάζει/προωθεί νομοθετικό πλαίσιο που θα επιτρέπει στο τουρκικό κράτος να ασκεί ή να διεκδικεί αρμοδιότητες για αλιεία, έρευνες, θαλάσσια πάρκα, ενεργειακές δραστηριότητες και αξιοποίηση θαλάσσιων ζωνών σε περιοχές του Αιγαίου και της ανατολικής Μεσογείου που άπτονται ελληνικής κυριαρχίας και δικαιοδοσίας.

Με άλλα λόγια, η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από γεωπολιτικό δόγμα και πολιτικό σύνθημα σε εσωτερικό νομικό καθεστώς. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο της σημερινής συγκυρίας.

Η θεσμοθέτηση των τουρκικών διεκδικήσεων δεν αποτελεί κεραυνό εν αιθρία. Είναι το αποτέλεσμα μιας στρατηγικής πορείας σχεδόν τριών δεκαετιών, η οποία ξεκινά ουσιαστικά μετά την κρίση των Ιμίων.

Η «στρατηγική» των Ιμίων

Η κρίση του 1996 υπήρξε σημείο καμπής για το τουρκικό κράτος. Η Άγκυρα δεν περιορίστηκε τότε στη δημιουργία πολιτικής έντασης με την Ελλάδα. Προχώρησε σε κάτι πολύ βαθύτερο: στην οικοδόμηση μιας νέας θεωρίας για το Αιγαίο. Μιας θεωρίας που σταδιακά μετατράπηκε σε κρατική στρατηγική.

Στο βιβλίο η «Απόρρητη Ιστορία του Αιγαίου» (εκδόσεις Το Ποντίκι) καταγράφεται το κρίσιμο υπόβαθρο αυτής της στρατηγικής: Πρόκειται για τη μελέτη του Τούρκου στρατηγού Ατές, πάνω στο οποίο οικοδομήθηκε η νομική επιχειρηματολογία των «γκρίζων ζωνών». Εκεί δεν υπάρχουν απλώς γενικές τουρκικές αιτιάσεις. Αναφέρονται ονομαστικά ελληνικά νησιά και νησίδες, τα οποία η Άγκυρα εμφανίζει είτε ως μη ανήκοντα στην Ελλάδα είτε ως περιοχές όπου – κατά την τουρκική ερμηνεία – η Αθήνα έχει παραβιάσει διεθνείς συνθήκες μέσω της στρατιωτικοποίησής τους.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το κείμενο αυτό δεν έμεινε σε επίπεδο θεωρίας. Χρησιμοποιήθηκε ως εργαλείο εκπαίδευσης της τρέχουσας γενιάς της τουρκικής στρατιωτικής, διπλωματικής και διοικητικής ελίτ μετά την κρίση των Ιμίων. Με άλλα λόγια, η Τουρκία δεν περιορίστηκε να διατυπώσει νέες διεκδικήσεις. Εκπαίδευσε πάνω σε αυτές την τουρκική κοινωνία και τα κρατικά στελέχη της.

Σταδιακά, η αντίληψη/επιχειρηματολογία αυτή πέρασε:

● στις στρατιωτικές σχολές,

● στη διπλωματία,

● στα πανεπιστήμια,

● στα ΜΜΕ

● και τελικά στην ίδια την τουρκική κοινωνία.

Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος της τουρκικής κοινής γνώμης πιστεύει πραγματικά ότι το Αιγαίο αποτελεί χώρο «άδικης ελληνικής κυριαρχίας» και ότι η Τουρκία έχει δικαίωμα να επιδιώξει «διόρθωση» της σημερινής κατάστασης.

Και ακριβώς γι’ αυτό η σημερινή προσπάθεια θεσμοθέτησης της «Γαλάζιας Πατρίδας» αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Γιατί η Άγκυρα περνά πλέον από τη θεωρία στη διοικητική πρακτική και τελικά στη νομική κατοχύρωση των αναθεωρητικών της απόψεων.

Πού στοχεύει η Άγκυρα

Το τουρκικό ενδιαφέρον δεν είναι αόριστο. Επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες γεωγραφικές ζώνες με ιδιαίτερη στρατηγική σημασία.

● Πρώτα στο ανατολικό Αιγαίο, απέναντι από τα μικρασιατικά παράλια, όπου η Άγκυρα αμφισβητεί διαρκώς την πλήρη επήρεια των ελληνικών νησιών και συνδέει την κυριαρχία τους με το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης.

● Δεύτερον, στο κεντρικό και νότιο Αιγαίο, όπου η θεωρία των «γκρίζων ζωνών» αποκτά επιχειρησιακή σημασία. Δεν αφορά πλέον μόνο βραχονησίδες. Αφορά τον έλεγχο θαλάσσιου χώρου, ασκήσεων, αλιείας, ερευνών και μελλοντικών οριοθετήσεων.

Το πιο κρίσιμο όμως σημείο βρίσκεται στο τόξο από τη Ρόδο, την Κάρπαθο και την Κάσο μέχρι την Κρήτη και το Καστελλόριζο. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας της τουρκικής στρατηγικής. Η Άγκυρα επιδιώκει να αποδυναμώσει/εξαφανίσει τη θαλάσσια συνέχεια Ελλάδας και Κύπρου και να περιορίσει την ελληνική νησιωτική επήρεια στην ανατολική Μεσόγειο.

Είναι φανερό ότι η τουρκική κίνηση δεν περιγράφει απλώς μια διαφορετική νομική προσέγγιση. Πρόκειται για την προσπάθεια της Άγκυρας να ελέγξει τις ενεργειακές διαδρομές και διασυνδέσεις, τις γεωτρήσεις και, τελικά, τον γεωπολιτικό χώρο της ανατολικής Μεσογείου.

Γιατί τώρα

Και εδώ ακριβώς εμφανίζεται το κρίσιμο ερώτημα: Γιατί τώρα; Γιατί η Τουρκία επιχειρεί αυτή τη στιγμή να μετατρέψει τη «Γαλάζια Πατρίδα» από θεωρία και πολιτικό σύνθημα σε επίσημο κρατικό και νομικό πλαίσιο;

Η απάντηση φαίνεται να βρίσκεται σε έναν συνδυασμό γεωπολιτικής συγκυρίας και στρατηγικής αυτοπεποίθησης. Η Άγκυρα θεωρεί ότι το διεθνές περιβάλλον ευνοεί κινήσεις πίεσης:

● Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι απορροφημένες από την Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή.

● Η Ευρώπη εμφανίζεται στρατηγικά αδύναμη.

● Η Ελλάδα θεωρείται από την τουρκική πλευρά περισσότερο «δεσμευμένη» από ποτέ σε ενεργειακούς και δυτικούς σχεδιασμούς.

Ταυτόχρονα, η Τουρκία εκτιμά ότι η Αθήνα προχωρά (με αμερικανικές πλάτες) σε κινήσεις που παγιώνουν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα:

● θαλάσσια πάρκα,

● ενεργειακά καλώδια,

● νέες οριοθετήσεις για έρευνες (Ιόνιο, βόρεια και δυτικά της Κρήτης),

● ελληνοκυπριακή συνεργασία

● και ενίσχυση του άξονα Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον τα πολεμικά σενάρια που εμφανίζονται όλο και συχνότερα στον τουρκικό Τύπο δεν είναι τυχαία. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Άγκυρα προετοιμάζει άμεση στρατιωτική σύγκρουση. Σημαίνει όμως ότι προετοιμάζει πολιτικά, ψυχολογικά και επικοινωνιακά το έδαφος για μια περίοδο υψηλής έντασης.

Στο σημείο αυτό προκύπτει ένα δύσκολο ερώτημα που αφορά στις επιλογές των ελληνικών κυβερνήσεων από την κρίση των Ιμίων (1996) μέχρι και σήμερα:

Γιατί απέναντι σε αυτή τη μακρόπνοη και συστηματική τουρκική στρατηγική οι ελληνικές κυβερνήσεις επέμειναν επί δεκαετίες στη λογική τής «βήμα προς βήμα» προσέγγισης;

Κοιτώντας τις εξελίξεις από την κρίση των Ιμίων και έπειτα γίνεται φανερό ότι η Άγκυρα αξιοποίησε κάθε περίοδο διαλόγου όχι για να περιορίσει τις θέσεις της, αλλά για να τις εδραιώσει περισσότερο – επιχειρησιακά, διπλωματικά και πλέον θεσμικά.

Οι ελληνικές κυβερνήσεις θεωρούσαν (ατυχώς) ότι με τον κατευνασμό των τουρκικών ορέξεων μπορούσαν να διαχειριστούν επ’ άπειρον μικρές ή μεγάλες ελληνοτουρκικές κρίσεις. Η Τουρκία θεωρούσε (βάσιμα) ότι οικοδομούσε το νέο πλαίσιο ισορροπίας. Και ίσως εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ελληνική αυταπάτη των τελευταίων δεκαετιών.

Η Αθήνα αντιμετώπιζε συχνά τις τουρκικές κινήσεις ως συγκυριακές εξάρσεις ή διαπραγματευτικά εργαλεία. Όμως η Τουρκία λειτουργούσε με στρατηγική υπομονή και κρατική συνέχεια.

Η «παλιά» τουρκική απειλή πολέμου στην περίπτωση που η Ελλάδα ασκούσε το νόμιμο δικαίωμά της να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα 12 μίλια ψηφίστηκε από την τουρκική Βουλή λίγους μήνες πριν από την κρίση των Ιμίων, στις 8 Ιουνίου του 1995. Το επικείμενο «νέο» και διά νόμου casus belli δεν είναι απλώς μια συγκυριακή κίνηση, αλλά η συνέχεια και η ολοκλήρωση μιας στρατηγικής που «νομιμοποιεί» το σύνολο των τουρκικών αναθεωρητικών βλέψεων.

Διαβάστε επίσης:

ΗΠΑ και Ιράν σε αδιέξοδο – Σε φάση αυξανόμενης κλιμάκωσης και στο χείλος νέας κρίσης η Μέση Ανατολή

Τσίπρας: Με όνομα και διακήρυξη στην ανοιχτή συγκέντρωση της 26ης Μαΐου στο Θησείο

Πονοκέφαλος για τη Ν.Δ. η δεξιά πολυκατοικία

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.