Παρά τις βαριές απώλειες που έχει υποστεί στη διάρκεια των τελευταίων μηνών, με το ναυτικό του να έχει αποδυναμωθεί δραματικά, την αεροπορική του ισχύ να έχει δεχθεί σοβαρό πλήγμα και την οικονομία του να βρίσκεται υπό ασφυκτική πίεση λόγω πολέμου και αποκλεισμού, το Ιράν φαίνεται να εξέρχεται από τη σύγκρουση με καλύτερες οικονομικές προοπτικές από όσες διέθετε πριν από αυτήν.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων που έχει συμφωνηθεί με τις Ηνωμένες Πολιτείες και αναμένεται να υπογραφεί την Παρασκευή στην Ελβετία. Το κείμενο προβλέπει αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων, ευρεία χαλάρωση των κυρώσεων, σημαντική οικονομική ενίσχυση και ελεύθερη πρόσβαση της χώρας στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.

Αν και αρκετές πτυχές της συμφωνίας παραμένουν αδιευκρίνιστες, η οικονομική στήριξη που προβλέπεται θα μπορούσε να προσφέρει στην Τεχεράνη τα μέσα για την ανασυγκρότηση της οικονομίας της και για μια νέα προσέγγιση με τη διεθνή επενδυτική κοινότητα, μεταβάλλοντας ουσιαστικά το σημερινό σκηνικό.

Το πετρέλαιο στο προσκήνιο

Το μεγαλύτερο άμεσο όφελος για το ιρανικό καθεστώς αφορά στην αποκατάσταση των πετρελαϊκών εξαγωγών, της σημαντικότερης πηγής κρατικών εσόδων.

Με την αναστολή των περιορισμών, η χώρα θα αποκτήσει τη δυνατότητα να διοχετεύσει στην αγορά δεκάδες εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου που παραμένουν αποθηκευμένα σε δεξαμενόπλοια. Σύμφωνα με τον Χόρχε Λεόν, επικεφαλής γεωπολιτικής ανάλυσης της Rystad, οι εξαγωγές θα μπορούσαν να φτάσουν τα 2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, ποσότητα περίπου κατά ένα τρίτο υψηλότερη από εκείνη που καταγραφόταν πριν από την έναρξη του πολέμου.

Η νομιμοποίηση των πωλήσεων εκτιμάται ότι θα επιτρέψει επίσης στην Τεχεράνη να σταματήσει τις μεγάλες εκπτώσεις που προσέφερε έως σήμερα προκειμένου να προσελκύει αγοραστές υπό το βάρος των κυρώσεων. «Αυτό μοιάζει με μια αρκετά καλή συμφωνία για το Ιράν», δήλωσε ο Λεόν.

Σύμφωνα με την Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ (EIA), οι πωλήσεις πετρελαίου αντιστοιχούν περίπου στο μισό των εσόδων του ιρανικού κράτους.

Τα προηγούμενα χρόνια η Τεχεράνη στηριζόταν σε έναν λεγόμενο «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων για να παρακάμπτει τις αμερικανικές κυρώσεις και να διοχετεύει σχεδόν το σύνολο των εξαγωγών της στην Κίνα. Ωστόσο, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των τελευταίων μηνών είχε ουσιαστικά μηδενίσει τις εξαγωγές από τον Περσικό Κόλπο.

Με βάση τη συμφωνία, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών αναμένεται να παραχωρήσει εξαιρέσεις από τις κυρώσεις, επιτρέποντας στο Ιράν να μεταφέρει, να ασφαλίζει και να διαθέτει προς πώληση πετρέλαιο, αλλά και να εισπράττει τα σχετικά έσοδα μέσω του διεθνούς τραπεζικού συστήματος.

Ο Χομαγιούν Φαλακσάχι της Kpler προειδοποίησε πάντως ότι εάν η εξαίρεση ισχύσει μόνο για τις 60 ημέρες της μεταβατικής περιόδου, αρκετοί διεθνείς αγοραστές ίσως αποφύγουν να εμπλακούν λόγω αβεβαιότητας.

Την ίδια στιγμή, το Ιράν αποδέχθηκε να επιτρέπει χωρίς χρεώσεις τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ για διάστημα 60 ημερών. Μετά το πέρας αυτού του χρονικού ορίου θα μπορούσε να επαναφέρει τέλη, που εκτιμώνται περίπου στο 1 δολάριο ανά βαρέλι, αποφέροντας έως και 2 εκατ. δολάρια ανά διερχόμενο δεξαμενόπλοιο.

Σημειώνεται ότι ήδη καταγράφονται ενδείξεις επανεκκίνησης των εξαγωγών. Η TankerTrackers ανέφερε ότι μέσα στην εβδομάδα το Ιράν κατάφερε να εξάγει 3,8 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου μέσω του Στενού του Ορμούζ, μετά την απόφαση των ΗΠΑ να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό.

Τα δισεκατομμύρια που περιμένουν να αποδεσμευτούν

Σημαντική ώθηση στη ρευστότητα της χώρας θα μπορούσε να προκύψει από την αποδέσμευση περισσότερων από 100 δισ. δολαρίων που παραμένουν δεσμευμένα σε τράπεζες του εξωτερικού.

Παρότι δεν έχει αποσαφηνιστεί ούτε το χρονοδιάγραμμα, ούτε το ακριβές εύρος της διαδικασίας, η συμφωνία προβλέπει ότι τα «παγωμένα» κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν θα καταστούν «πλήρως διαθέσιμα» στην Κεντρική Τράπεζα.

Όπως επισημαίνουν ιρανικά Μέσα Ενημέρωσης και αναλυτές, τα δεσμευμένα περιουσιακά στοιχεία εκτιμώνται μεταξύ 124 και 167 δισ. δολαρίων. Σύμφωνα με τον Φρέντερικ Σνάιντερ του Middle East Council, το ποσό αυτό αντιστοιχεί περίπου στο ένα τέταρτο της προπολεμικής οικονομικής παραγωγής της χώρας.

Ο Γκρέγκορι Μπριου της Eurasia Group, από την πλευρά του, σημειώνει ότι τα πιο άμεσα προσβάσιμα κεφάλαια είναι περίπου 12 δισ. δολάρια που βρίσκονται στο Κατάρ.

Η πρόσβαση σε σημαντικό μέρος αυτών των πόρων αποτελούσε βασική απαίτηση της Τεχεράνης κατά τις διαπραγματεύσεις. Ωστόσο, Αμερικανός αξιωματούχος ξεκαθάρισε στο CNN ότι: «Κανένα παγωμένο κεφάλαιο δεν θα αποδεσμευτεί εάν οι Ιρανοί δεν εφαρμόσουν τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει».

Το σχέδιο για την ανοικοδόμηση

Η συμφωνία ανοίγει επίσης τον δρόμο για τη δημιουργία επενδυτικού ταμείου ύψους 300 δισ. δολαρίων, το οποίο θα μπορούσε να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην αποκατάσταση των ζημιών στο Ιράν από τον πόλεμο.

Οι επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ προκάλεσαν εκτεταμένες καταστροφές σε βιομηχανικές εγκαταστάσεις, μεταξύ αυτών χαλυβουργίες και πετροχημικές μονάδες. Οι ιρανικές Αρχές αποτιμούν το κόστος των ζημιών σε περίπου 270 δισ. δολάρια, αν και το μέγεθος αυτό δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.

Κατά τον Αντνάν Μαζαρέι, ερευνητή του Peterson Institute for International Economics και πρώην αναπληρωτή διευθυντή του ΔΝΤ, η ανασυγκρότηση αυτών των υποδομών θα απαιτήσει χρόνο και σημαντική χρηματοδότηση.

Αν και οι λεπτομέρειες παραμένουν περιορισμένες, η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι το ταμείο θα στηριχθεί σε ιδιωτικά κεφάλαια και όχι σε χρήματα των Αμερικανών φορολογουμένων. Στο περιθώριο της συνόδου της G7, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι κράτη και ιδιώτες επενδυτές θα μπορούσαν να συμβάλουν στην ανάκαμψη της ιρανικής οικονομίας, εκφράζοντας ωστόσο αμφιβολίες για το πόσο γρήγορα θα εκδηλωθεί ενδιαφέρον.

«Αν το κάνουν, καλώς. Αλλά θα έλεγα ότι δεν θα το κάνουν για κάποιο διάστημα, μέχρι να διαπιστώσουν ποια θα είναι η συμπεριφορά τους», είπε χαρακτηριστικά.

Το στοίχημα της οικονομικής επανένταξης

Η κατάργηση των κυρώσεων θα μπορούσε να επιτρέψει σε ιρανικές τράπεζες και επιχειρήσεις να επανενταχθούν στις διεθνείς αγορές αγαθών και χρηματοοικονομικών υπηρεσιών.

Μια τέτοια εξέλιξη ενδέχεται να ενθαρρύνει ορισμένα ξένα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα να συνεργαστούν ξανά με το Ιράν. Ωστόσο, η στάση πολλών τραπεζών αναμένεται να παραμείνει επιφυλακτική, εκτός εάν δοθούν συγκεκριμένες αδειοδοτήσεις από το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών.

«Όταν υπάρχει ασάφεια και αβεβαιότητα, οι τράπεζες δεν είναι διατεθειμένες να αναλάβουν ρίσκο, επειδή πολλές έχουν τιμωρηθεί αυστηρά από τις ΗΠΑ για συναλλαγές με το Ιράν», δήλωσε ο Μαζαρέι, και πρόσθεσε: «Θα θελήσουν διαβεβαιώσεις ότι το καθεστώς αυτό δεν θα ανατραπεί ξαφνικά και δεν θα επανέλθουν οι κυρώσεις».

Η άρση των κυρώσεων σε βάρος ξένων επενδυτών και επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στο Ιράν θα αποτελούσε σημαντική ανατροπή σε σχέση με την αμερικανική πολιτική των τελευταίων πέντε περίπου δεκαετιών.

Τόσο ο Ντόναλντ Τραμπ, όσο και στελέχη της κυβέρνησής του, υποστηρίζουν ότι η ελάφρυνση των κυρώσεων θα προχωρήσει μόνο εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τις δεσμεύσεις της, συμπεριλαμβανομένων όσων αφορούν τον τερματισμό του πυρηνικού προγράμματος.

Παραμένει πάντως ασαφές εάν ο Αμερικανός πρόεδρος διαθέτει την απαραίτητη εξουσία για να άρει μονομερώς το σύνολο των κυρώσεων, καθώς μέρος των προβλεπόμενων μέτρων ενδέχεται να απαιτεί έγκριση από το Κογκρέσο.

Οι προοπτικές και οι αμφιβολίες

Το οικονομικό όφελος που περιγράφεται από τη συμφωνία εξαρτάται πρωτίστως από το εάν αυτή θα εφαρμοστεί και θα διατηρηθεί σε ισχύ. Εφόσον συμβεί αυτό, το Ιράν θα μπορούσε να βρεθεί σε σαφώς ευνοϊκότερη θέση από τη σημερινή.

Ήδη, σύμφωνα με τον Μαζαρέι, οι συναλλαγματικές ισοτιμίες που χρησιμοποιούνται στις διεθνείς συναλλαγές ιρανικών προϊόντων στη μαύρη αγορά παρουσιάζουν μικρή βελτίωση, στοιχείο που θεωρείται η πρώτη ένδειξη θετικών προσδοκιών.

Μια σταθεροποίηση της οικονομίας θα μπορούσε να περιορίσει τις πιέσεις από τον πληθωρισμό, ο οποίος κατά μέσο όρο ξεπέρασε το 50% τους τελευταίους δώδεκα μήνες, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στα τρόφιμα, οι αυξήσεις τιμών έχουν κινηθεί πάνω από το 100%.

Ο ίδιος επισημαίνει ότι περίπου το 90% του ιρανικού εμπορίου διέρχεται μέσω του Περσικού Κόλπου, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την ομαλή λειτουργία της περιοχής για την οικονομική ανάκαμψη.

Οι ξένες επενδύσεις θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αποκατάσταση της δραστηριότητας που περιορίστηκε εξαιτίας του αμερικανικού αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ, ενώ νέα κεφάλαια θα μπορούσαν να κατευθυνθούν και στην επαναφορά των διαδικτυακών υπηρεσιών, οι πολύμηνες διακοπές των οποίων προκάλεσαν σοβαρές επιπτώσεις στις επιχειρήσεις και στην απασχόληση.

Παράλληλα, η χώρα θα είχε τη δυνατότητα να χρηματοδοτήσει τον εκσυγχρονισμό των παλαιών πετρελαϊκών της εγκαταστάσεων, βελτιώνοντας τη θέση της στη διεθνή ενεργειακή αγορά.

Ωστόσο, οι προοπτικές αυτές συνοδεύονται από σοβαρά ερωτήματα για την ικανότητα του καθεστώτος να διαχειριστεί αποτελεσματικά τους διαθέσιμους πόρους. «Πέρα από τις κυρώσεις που έχουν πλήξει πολύ σοβαρά το Ιράν, το βασικό πρόβλημα της χώρας είναι αναμφισβήτητα η κακοδιαχείριση και η διαφθορά», δήλωσε ο Μαζαρέι.

Υπό αυτό το πρίσμα, δεν είναι βέβαιο ότι τα μεγαλύτερα οφέλη θα έχουν αποδέκτη τους απλούς πολίτες.

Η απουσία επαρκών μηχανισμών διαφάνειας και ελέγχου θα μπορούσε να οδηγήσει στη διοχέτευση πόρων προς ένοπλες οργανώσεις και μυστικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή και αλλού, δηλαδή σε δραστηριότητες που η κυβέρνηση Τραμπ υποστήριζε ότι επιχείρησε να ανακόψει μέσω του πολέμου.

Διαβάστε επίσης:

Αλβανία: Διώξεις σε βάρος διαδηλωτών που αντιδρούν στο τουριστικό σχέδιο Κούσνερ

Τραμπ για Ιράν και Νετανιάχου: «Είπα στον Μπίμπι ότι ο μεγαλύτερος κίνδυνος ήταν να ρίξουν ένα πυρηνικό όπλο στο κέντρο του Ισραήλ»

Αμετάβλητα διατηρεί τα επιτόκια ο νέος πρόεδρος της Fed

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.