Λίγοι στοχαστές διαφώνησαν τόσο βαθιά για τον άνθρωπο όσο ο Χομπς και ο Ρουσσώ. Ο ένας περιέγραψε μια φυσική κατάσταση όπου κυριαρχούν ο φόβος, η ανασφάλεια και η σύγκρουση όλων εναντίον όλων. Ο άλλος πίστευε ότι ο άνθρωπος γεννιέται σχετικά ειρηνικός και ότι η κοινωνία είναι εκείνη που παράγει τη διαφθορά, την ανισότητα και τελικά τη βία. Αν επιχειρούσε κανείς να τους θέσει σήμερα το ερώτημα για το πώς ερμηνεύουν τη βία που διαπερνά τις σύγχρονες κοινωνίες, οι απαντήσεις τους θα αποκάλυπταν δύο εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για την ανθρώπινη φύση.

Ο Χομπς έγραψε σε μιαν εποχή εμφυλίων συγκρούσεων και πολιτικής αποσταθεροποίησης. Η εμπειρία τού πολέμου διαμόρφωσε βαθιά τη σκέψη του. Στον «Λεβιάθαν» περιγράφει έναν κόσμο όπου, χωρίς ισχυρή πολιτική εξουσία, οι άνθρωποι οδηγούνται σε διαρκή σύγκρουση. Η επιθυμία για επιβίωση, ισχύ και ασφάλεια γεννά ανταγωνισμό και καχυποψία. Η βία δεν εμφανίζεται ως ιστορική παρέκκλιση, αλλά ως μόνιμη έκφανση της ανθρώπινης κατάστασης.

Από αυτή την οπτική, ο Χομπς πιθανότατα θα έβλεπε τη σύγχρονη κοινωνία ως έναν χώρο όπου η τάξη παραμένει εύθραυστη. Οι εκρήξεις βίας, η κοινωνική πόλωση ή ακόμη και η επιθετικότητα στον δημόσιο λόγο θα του φαίνονταν ενδείξεις ότι κάτω από την επιφάνεια του πολιτισμού εξακολουθούν να υπάρχουν οι ίδιες ανθρώπινες ορμές: φόβος, ανταγωνισμός και επιθυμία κυριαρχίας. Για τον Χομπς, οι θεσμοί και το κράτος υπάρχουν ακριβώς για να συγκρατούν αυτή τη δυνατότητα διάλυσης.

Ο Ρουσσώ θα ξεκινούσε από σχεδόν αντίθετη αφετηρία. Στον δικό του στοχασμό, ο πρωταρχικός άνθρωπος δεν είναι εκ φύσεως βίαιος ή διεφθαρμένος. Ζει πιο απλά, πιο κοντά στις ανάγκες του και λιγότερο εξαρτημένος από τη σύγκριση με τους άλλους. Η βία γεννιέται σταδιακά μέσα από την ανάπτυξη της κοινωνικής ανισότητας, της ιδιοκτησίας και της επιθυμίας αναγνώρισης.

Για τον Ρουσσώ, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν βασανίζεται μόνο από τις ανάγκες του αλλά και από τη διαρκή αγωνία της κοινωνικής σύγκρισης. Η επιθυμία υπεροχής, η ζήλια, η ταπείνωση και η αίσθηση αποκλεισμού παράγουν μορφές επιθετικότητας που δεν προέρχονται από τη φύση, αλλά από την ίδια την κοινωνική οργάνωση. Από αυτή την άποψη, η βία δεν αποτελεί απλώς αποτέλεσμα ατομικών παθών· συνδέεται με τις δομές ανισότητας και τις μορφές εξουσίας που οργανώνουν τις κοινωνίες.

Απέναντι στη σημερινή πραγματικότητα, ο Χομπς πιθανότατα θα ανησυχούσε για την αποδυνάμωση των κοινών κανόνων και της κρατικής συνοχής. Ο Ρουσσώ θα έβλεπε ίσως μια κοινωνία που παράγει διαρκώς αποξένωση, ανταγωνισμό και αίσθηση ματαίωσης, ιδιαίτερα μέσα σε έναν κόσμο έντονων κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων.

Και οι δύο πάντως θα συμφωνούσαν πιθανότατα σε κάτι ουσιαστικό: ότι η βία δεν μπορεί να κατανοηθεί μόνο ως ατομική εκτροπή. Συνδέεται βαθιά με τον τρόπο που οργανώνονται οι κοινωνίες, οι σχέσεις εξουσίας και η ίδια η εικόνα που έχουν οι άνθρωποι για τον εαυτό τους και τους άλλους.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Με αφήγημα νίκης ακόμη και από την πρώτη κάλπη – Το βλέμμα στη «βελόνα» της ΕΛ.Α.Σ.

Συμφωνία ειρήνης ή εύθραυστη ανακωχή;

Ενεργές οι απειλές από Τσίπρα και Σαμαρά

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.