«Γαλάζια Πατρίδα» και Ε.Ε. – Τι πραγματικά λέει η ευρωπαϊκή έκθεση για την Τουρκία

Τις τελευταίες ημέρες η ελληνική κυβέρνηση και μεγάλο μέρος των ελληνικών ΜΜΕ παρουσίασαν την έκθεση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τουρκία περίπου ως ένα ακόμη ευρωπαϊκό «ράπισμα» στη «Γαλάζια Πατρίδα». Δεν είναι ακριβώς έτσι.

Η έκθεση περιέχει αναφορές που δικαιώνουν ελληνικές θέσεις, αλλά καταγράφει ταυτόχρονα μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα. Οι Βρυξέλλες αναγνωρίζουν ότι η αποκλιμάκωση στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο συνεχίστηκε, ενώ σημειώνουν την απουσία υπερπτήσεων και παράνομων γεωτρήσεων. Την ίδια στιγμή, όμως, επισημαίνουν ότι παραμένουν ενεργές οι τουρκικές αναθεωρητικές επιδιώξεις. Με άλλα λόγια, η Τουρκία δεν εγκατέλειψε τη στρατηγική της· απλώς άλλαξε τρόπο εφαρμογής της. Αξίζει λοιπόν να διαβάσουμε την έκθεση χωρίς τα γυαλιά των εθνικών επιθυμιών και των εύκολων πανηγυρισμών.

Δύο αναγνώσεις

Η ευρωπαϊκή αποτίμηση για την Τουρκία έχει πάντα δύο επίπεδα. Το πρώτο είναι το διπλωματικό. Η Άγκυρα παρουσιάζεται ως αναγκαίος εταίρος της Ευρώπης, κρίσιμος σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, χρήσιμος παίκτης στο μεταναστευτικό, την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια.

Το δεύτερο είναι το πραγματικό. Μια χώρα που εξακολουθεί να απομακρύνεται από τις ευρωπαϊκές αρχές στο εσωτερικό και να συντηρεί, στο εξωτερικό, μια μόνιμη γκρίζα ζώνη έντασης με Ελλάδα και Κύπρο.

Η έκθεση της Κομισιόν αναγνωρίζει ότι, μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023, οι εντάσεις στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο μειώθηκαν αισθητά και ότι αυτή η αποκλιμάκωση συνεχίστηκε κατά την περίοδο της σύνταξης συγγραφής της έκθεσης. Καταγράφει επίσης ότι η Τουρκία δεν προχώρησε σε παράνομες γεωτρήσεις στην ανατολική Μεσόγειο ούτε σε υπερπτήσεις πάνω από ελληνικά νησιά.

Αυτό είναι το σημείο που η Άγκυρα προβάλλει ως απόδειξη «εξομάλυνσης» και που η Αθήνα δεν μπορεί να αγνοήσει.

Η μισή εικόνα

Όμως αυτή είναι μόνο η μισή εικόνα. Η άλλη μισή βρίσκεται στις επισημάνσεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το οποίο μιλά πολύ καθαρότερα για το υπόστρωμα της τουρκικής πολιτικής.

Οι ευρωβουλευτές υπενθυμίζουν την ύπαρξη του casus belli κατά της Ελλάδας, αναφέρονται ρητά στη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας», καταγράφουν αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, καθώς και τη συνεχιζόμενη χρήση NAVTEX, δεσμεύσεων περιοχών για ασκήσεις και παρεμβολών σε ενεργειακά έργα όπως ο Great Sea Interconnector και ο EastMed.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία. Η Τουρκία δεν χρειάζεται πλέον να παράγει καθημερινά κρίσεις τύπου 2020 για να διατηρεί την πίεση. Μπορεί να εμφανίζεται συναινετική στο διπλωματικό τραπέζι και ταυτόχρονα να κρατά ενεργό ολόκληρο το πλαίσιο των διεκδικήσεών της.

Η «μόνιμη» ένταση

Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι απλώς ένα σύνθημα εθνικιστικής κατανάλωσης. Είναι το ιδεολογικό και επιχειρησιακό περίβλημα μιας τουρκικής στρατηγικής που αντιμετωπίζει τον θαλάσσιο χώρο ως πεδίο αναθεώρησης.

Αναλύσεις του ΕΛΙΑΜΕΠ έχουν επισημάνει ότι η θεωρία αυτή λειτουργεί ως βάση του τουρκικού περιφερειακού ακτιβισμού, αμφισβητώντας ελληνικές και κυπριακές θέσεις στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο. Δεν είναι τυχαίο ότι συνδέεται με την αντίληψη πως τα ελληνικά νησιά «εγκλωβίζουν» την Τουρκία και πρέπει να στερηθούν πλήρη δικαιώματα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα.

Η αλλαγή τακτικής

Η πρόσφατη συζήτηση στην Τουρκία για νομοθετική κωδικοποίηση θαλάσσιων δικαιοδοσιών δείχνει ότι η Άγκυρα δεν εγκαταλείπει το δόγμα.

Το σχετικό σχέδιο μπορεί να μην περιλαμβάνει ρητές αναφορές στη «Mavi Vatan», ούτε χάρτες ή δημόσιες αναφορές σε «γκρίζες ζώνες». Ωστόσο αφορά ακριβώς τα ζητήματα των θαλάσσιων δικαιοδοσιών, δηλαδή το πεδίο όπου η Τουρκία επιχειρεί επί δεκαετίες να αμφισβητήσει την ελληνική και κυπριακή ανάγνωση του Δικαίου της Θάλασσας.

Η ουσία παραμένει η ίδια. Η Άγκυρα δεν αποσύρει τις διεκδικήσεις της. Τις διαχειρίζεται διαφορετικά.

Η διαχείριση της έντασης

Άρα η ευρωπαϊκή εικόνα πρέπει να διαβαστεί ψύχραιμα. Η Κομισιόν καταγράφει βελτίωση στο κλίμα. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, όμως, φωτίζει το βαθύτερο πρόβλημα: η Τουρκία δεν έχει αλλάξει στρατηγικό προσανατολισμό. Έχει αλλάξει ρυθμό, ένταση και τακτική.

Από την ανοιχτή κρίση πέρασε στη χαμηλής έντασης πίεση. Από το θερμό επεισόδιο στη συστηματική συντήρηση αμφισβητήσεων. Από την κραυγή στη γραφειοκρατική παραγωγή τετελεσμένων: NAVTEX, ασκήσεις, δεσμεύσεις περιοχών, αμφισβητήσεις θαλάσσιων ζωνών, παρενοχλήσεις ενεργειακών έργων και επιλεκτική επίκληση του διεθνούς δικαίου.

Αυτό δεν είναι ακριβώς ειρήνη. Είναι μια μορφή διαχείρισης της έντασης.

Και ίσως εδώ βρίσκεται το πιο κρίσιμο συμπέρασμα για την Αθήνα. Η απουσία θερμού επεισοδίου δεν ισοδυναμεί με υποχώρηση της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής. Η Τουρκία μπορεί να μιλά ευρωπαϊκά, να συνομιλεί με την Ελλάδα, να εμφανίζεται χρήσιμη στη Δύση και ταυτόχρονα να κρατά πάνω στο τραπέζι ολόκληρο το οπλοστάσιο της «Γαλάζιας Πατρίδας».

Το πραγματικό μήνυμα της έκθεσης δεν είναι ένα ευρωπαϊκό «χαστούκι» προς την Άγκυρα. Είναι η υπενθύμιση ότι κάτω από τη διπλωματική ηρεμία, η ελληνοτουρκική ένταση εξακολουθεί να αποτελεί δομικό εργαλείο της τουρκικής πολιτικής.

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο συμπέρασμα, ίσως πιο σημαντικό για την Αθήνα. Η ίδια η ευρωπαϊκή έκθεση υπενθυμίζει ότι για τις Βρυξέλλες η Τουρκία παραμένει ταυτόχρονα πρόβλημα και αναγκαίος εταίρος. Χρήσιμη στο ΝΑΤΟ, κρίσιμη στο μεταναστευτικό, σημαντική για την ενέργεια και την περιφερειακή ασφάλεια.

Αυτό σημαίνει ότι σε περίπτωση μιας νέας ελληνοτουρκικής κρίσης, η Ελλάδα δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο ότι οι εταίροι θα υιοθετήσουν αυτομάτως τις ελληνικές θέσεις. Η ευρωπαϊκή εμπειρία δείχνει ότι προτεραιότητα των περισσότερων πρωτευουσών είναι συνήθως η αποφυγή της σύγκρουσης και η διατήρηση της συνοχής της Συμμαχίας, όχι η δικαίωση της μιας ή της άλλης πλευράς. Αυτό είναι ίσως το πιο χρήσιμο μάθημα πίσω από τις γραμμές της έκθεσης.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Επιμονή σε νέα και «άφθαρτα πρόσωπα – Το Σάββατο επικυρώνονται δομή και όργανα της ΕΛ.Α.Σ.

Η Βρετανία αλλάζει ξανά πρωθυπουργό

Μια ωραία ατμόσφαιρα: Επικοινωνιακή υπέρβαση της σκανδαλολογίας επιχειρεί το Μέγαρο Μαξίμου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.