Γιατί μπορεί να αντέξει η εύθραυστη εκεχειρία ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν – Τα αγκάθια και το ρίσκο της κλιμάκωσης

Η συμφωνία ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν για προσωρινή παύση της νέας έξαρσης της βίας σταθεροποίησε μια εύθραυστη εκεχειρία, η οποία αποτελεί το πρώτο βήμα προς τον οριστικό τερματισμό του πολέμου, ενώ παράλληλα, ανέδειξε ότι και οι δύο πλευρές έχουν ζωτικό εθνικό συμφέρον να αποτρέψουν την επιστροφή στις εχθροπραξίες.

Η αποκλιμάκωση ακολούθησε ημέρες συγκρούσεων γύρω από τα Στενά του Ορμούζ και τον Κόλπο. Οι εξελίξεις ερμηνεύονται ως μια προσπάθεια των δύο πλευρών να καθορίσουν στην πράξη τους ασαφείς όρους του μνημονίου κατανόησης που έχουν υπογράψει, αλλά και να διαμορφώσουν το πλαίσιο των επικείμενων διαπραγματεύσεων για κρίσιμα ζητήματα, με κυριότερο το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης.

Αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συναντηθούν την Τρίτη στο Κατάρ, ενώ ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος ενίσχυσε το μήνυμα μέσω ανάρτησής του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τη Δευτέρα το πρωί. Ωστόσο, ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε ότι δεν προβλέπονται αυτή την εβδομάδα τεχνικές συνομιλίες σε επίπεδο ομάδων εργασίας. Για ακόμη μία φορά, η Ουάσιγκτον εμφανίστηκε πιο πρόθυμη να προβάλει δημοσίως πρόοδο στη διπλωματία απ’ ό,τι η Τεχεράνη.

Τέσσερις ημέρες επιθέσεων του Ιράν κατά εμπορικών πλοίων, αμερικανικών αντιποίνων και νέων ιρανικών πληγμάτων εναντίον αμερικανικών βάσεων και συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο δημιούργησαν τον κίνδυνο ευρύτερης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Παράλληλα, απείλησαν να ανατρέψουν τις προσδοκίες για αποκλιμάκωση στις διεθνείς αγορές, τη στιγμή που η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ άρχιζε να αποκαθίσταται. Οι κινήσεις αυτές φαίνεται επίσης να παραβίασαν τους όρους του μνημονίου που είχαν υπογράψει οι δύο πλευρές.

Η μάχη για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ

Σύμφωνα με το CNN, το Ιράν επιδίωκε να διαφυλάξει το νέο στρατηγικό του πλεονέκτημα: Την ικανότητα να επηρεάζει τη διέλευση πλοίων από έναν θαλάσσιο διάδρομο ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία. Οι πυραυλικές επιθέσεις κατά κρατών του Κόλπου και αμερικανικών στόχων έδειχναν ότι επιχειρούσε να διαμορφώσει μια νέα μεταπολεμική ισορροπία ισχύος στην περιοχή.

Ταυτόχρονα, η Τεχεράνη φάνηκε να ασκεί πολιτική πίεση στον Ντόναλντ Τραμπ, δοκιμάζοντας τα όρια της υπομονής του, καθώς εκείνος προσπαθεί να διατηρήσει την εικόνα μιας «ιστορικής» συμφωνίας που έβαλε τέλος στον πόλεμο.

Για την Ουάσιγκτον, η αποδοχή ενός ιρανικού ελέγχου της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ ήταν αδιανόητη. Μια τέτοια εξέλιξη θα ισοδυναμούσε με στρατηγική ήττα σε έναν πόλεμο που οι ΗΠΑ ξεκίνησαν, ενώ θα έδινε στην Ισλαμική Δημοκρατία τη δυνατότητα να κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία και να ασκεί πολιτική πίεση στην Ουάσιγκτον όποτε το επιθυμεί. Παράλληλα, θα υπονόμευε την αμερικανική αξιοπιστία ως εγγυήτριας της ασφάλειας των συμμάχων της στην περιοχή.

Η νέα ένταση ακολούθησε την περιοδεία του υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στις χώρες του Κόλπου, κατά την οποία οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους επανέλαβαν τη στήριξή τους στην ελεύθερη, απρόσκοπτη και χωρίς όρους ναυσιπλοΐα στα Στενά, απορρίπτοντας κάθε ενδεχόμενο επιβολής διοδίων, τελών ή άλλης μορφής ιρανικού ελέγχου.

Η πρωτοβουλία αυτή θεωρήθηκε προσπάθεια αποσαφήνισης των αμφισημιών του μνημονίου, το οποίο, ενώ προβλέπει την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο το Ιράν να επιχειρήσει μελλοντικά να αποκομίσει οικονομικά οφέλη από τη διέλευση πλοίων.

Το ρίσκο της κλιμάκωσης

Ο κύκλος ιρανικών προκλήσεων και αμερικανικών αντιποίνων αποδείχθηκε ιδιαίτερα επικίνδυνος. Υπήρχε ο κίνδυνος να αποκτήσει δική του δυναμική, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία ο Τραμπ επιχειρεί να εμφανιστεί πανίσχυρος, ενόψει των εορτασμών για τα 250 χρόνια από τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ.

Την Κυριακή ο Αμερικανός πρόεδρος προειδοποίησε ότι, εάν το Ιράν συνέχιζε να παραβιάζει την εκεχειρία, «δεν θα υπάρχει πλέον». Αν και οι υποστηρικτές του ενδέχεται να θεωρήσουν ότι η απειλή αυτή ανάγκασε την Τεχεράνη να υποχωρήσει, οι Ιρανοί έχουν πλέον μάθει, μέσα από την εμπειρία του πολέμου, να αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την πιο επιθετική ρητορική του.

Εξάλλου, ο ίδιος ο Τραμπ είχε προηγουμένως δεχθεί μια συμφωνία που πολλοί επικριτές του χαρακτήρισαν ως υποχώρηση απέναντι στο Ιράν, υποστηρίζοντας ότι δεν επιθυμούσε να οδηγήσει την αμερικανική οικονομία σε νέα ύφεση μέσω της συνέχισης της σύγκρουσης.

Ωστόσο, η πολιτική του χαρακτηρίζεται συχνά από απρόβλεπτες μεταβολές. Αυτό σημαίνει ότι η Τεχεράνη ίσως διακινδυνεύει εάν θεωρήσει πως ο Αμερικανός πρόεδρος θα ενεργεί πάντοτε με προβλέψιμο τρόπο ή ότι θα αποφεύγει μια πολύ πιο εκτεταμένη στρατιωτική κλιμάκωση.

Γιατί και οι δύο πλευρές έχουν συμφέρον να διατηρήσουν την εκεχειρία

Παρά τις τελευταίες συγκρούσεις, εξακολουθεί να υπάρχει μια ισχυρή στρατηγική λογική που λειτουργεί αποτρεπτικά απέναντι στην επιστροφή σε πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Το Ιράν αποκομίζει σημαντικά οφέλη από το μνημόνιο κατανόησης. Οι ΗΠΑ έχουν κινηθεί προς τη μερική άρση ορισμένων κυρώσεων έως ότου επιτευχθεί τελική συμφωνία, ενώ η Τεχεράνη έχει ήδη αρχίσει να εξάγει και πάλι εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου, επιδιώκοντας να αναζωογονήσει μια οικονομία που έχει δεχθεί ισχυρό πλήγμα.

Ταυτόχρονα, η αύξηση της ναυτιλιακής κίνησης στα Στενά συνέβαλε στην αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών του πετρελαίου, δημιουργώντας προοπτικές φθηνότερων καυσίμων στις ΗΠΑ. Πρόκειται για κρίσιμο πολιτικό παράγοντα, καθώς το αυξημένο κόστος ζωής συνεχίζει να επηρεάζει αρνητικά τη δημοτικότητα του Τραμπ ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών.

Σε αντίθεση με αρκετούς προκατόχους του, ο Τραμπ απέφυγε να εντείνει έναν πόλεμο που οδηγούνταν σε αδιέξοδο και απειλούσε να πλήξει το πολιτικό του προφίλ. Ωστόσο, οι βαθιές διαφωνίες ανάμεσα στις δύο πλευρές σχετικά με το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ δημιουργούν νέα ερωτήματα για τη βιωσιμότητα της στρατηγικής του.

Πριν από την έναρξη του πολέμου, η ναυσιπλοΐα στην περιοχή ήταν ελεύθερη. Οι επαναλαμβανόμενες αντιπαραθέσεις για το καθεστώς της υποδηλώνουν ότι οι μελλοντικές διαπραγματεύσεις για ακόμη πιο σύνθετα ζητήματα, όπως το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, θα είναι πολύ δυσκολότερες.

Η Ουάσιγκτον στέλνει νέο μήνυμα αποτροπής

Αμερικανός αξιωματούχος δήλωσε την Κυριακή ότι όλα τα ιρανικά drones και οι πύραυλοι που στόχευαν αμερικανικές εγκαταστάσεις στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν είτε καταρρίφθηκαν είτε δεν έφτασαν στους στόχους τους. Είχαν προηγηθεί αμερικανικά πλήγματα σε αποθήκες ιρανικών πυραύλων και drones στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, ως απάντηση σε επίθεση εναντίον πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων με σημαία Σιγκαπούρης.

Ο πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτς, προειδοποίησε ότι κάθε νέα επιθετική ενέργεια του Ιράν θα απαντηθεί αποφασιστικά από τον Τραμπ.

Η διπλωματία θα είναι μακρά και δύσκολη

Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι οι πανηγυρισμοί του Τραμπ για το μνημόνιο κατανόησης —ένα πλαίσιο 14 σημείων που προβλέπει τον τερματισμό των συγκρούσεων και συνολική συμφωνία μέσα σε 60 ημέρες— ήταν πιθανότατα πρόωροι.

Η σύγκρουση ανέδειξε τα όρια της κατανόησης που φαίνεται να έχει η αμερικανική κυβέρνηση για τις πολιτικές και ιστορικές ιδιαιτερότητες του ιρανικού καθεστώτος, καθώς και για τη διαχρονικά σκληρή διαπραγματευτική του τακτική.

Ο πρώην σύμβουλος εθνικής ασφάλειας του Τζο Μπάιντεν, Τζέικ Σάλιβαν, εκτίμησε ότι οι πρόσφατες εξελίξεις αποτελούν μόνο την αρχή μιας παρατεταμένης περιόδου έντασης κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων.

Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα συνεχίσει να επιδεικνύει κατά διαστήματα τον έλεγχο που μπορεί να ασκήσει στα Στενά του Ορμούζ, υπενθυμίζοντας στη διεθνή κοινότητα τη στρατηγική του θέση, αλλά θα υποχωρεί όταν η πίεση της Ουάσιγκτον γίνεται αρκετά ισχυρή, ώστε να μη χάσει τα οικονομικά οφέλη που αποκομίζει από τη συμφωνία.

Αντίστοιχη, εκτιμά, θα είναι και η τακτική του στο πυρηνικό ζήτημα: Μικρές, σταδιακές παραχωρήσεις, οι οποίες θα αποσύρονται και θα επανέρχονται διαδοχικά, με στόχο να διατηρείται η Ουάσιγκτον στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων χωρίς να επιτυγχάνεται γρήγορα μια οριστική συμφωνία.

Το τέλος του πολέμου παραμένει ανοιχτό

Οι νέες εντάσεις στη Μέση Ανατολή αναμένεται να αναζωπυρώσουν και την πολιτική αντιπαράθεση στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Οι Ρεπουμπλικανοί επιχειρούν να υποβαθμίσουν τη σημασία των τελευταίων επεισοδίων, υποστηρίζοντας ότι ο κύριος πόλεμος έχει ουσιαστικά τελειώσει και ότι πρόκειται πλέον για επιχειρήσεις περιορισμένης έκτασης. Αντίθετα, οι Δημοκρατικοί χαρακτηρίζουν το μνημόνιο κατανόησης ταπεινωτική υποχώρηση των ΗΠΑ, η οποία απέχει πολύ από τους ισχυρισμούς του Τραμπ ότι έλυσε οριστικά τη σύγκρουση.

Το επόμενο διάστημα θα έχει καθοριστική σημασία τόσο για την περιοχή όσο και για την αμερικανική πολιτική σκηνή.

Το βασικό ερώτημα είναι εάν οι συγκρούσεις γύρω από τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν σε ελεγχόμενο επίπεδο ή αν θα οδηγήσουν στην κατάρρευση της συμφωνίας και της διπλωματικής διαδικασίας, επαναφέροντας τη Μέση Ανατολή σε έναν πόλεμο πλήρους κλίμακας.

Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα έθετε σε δοκιμασία την εμφανή επιθυμία του Τραμπ να μην παρατείνει μια σύγκρουση με υψηλό πολιτικό κόστος. Ταυτόχρονα, όμως, οι συνεχείς προκλήσεις από την Τεχεράνη θα πίεζαν τα όρια ανοχής ενός προέδρου που έχει συνδέσει την πολιτική του εικόνα με την επίδειξη ισχύος.

Σε κάθε περίπτωση, η επιστροφή στη διπλωματία ενδέχεται να επιβεβαιώσει τις εκτιμήσεις ότι η διαδικασία θα είναι επίπονη και μακρόχρονη. Ακόμη και αν αποκατασταθεί μια εύθραυστη ειρήνη, ο Ντόναλντ Τραμπ δύσκολα θα βρει μια εύκολη πολιτική έξοδο από τον πόλεμο.

Διαβάστε επίσης:

Αγωνία στη Βενεζουέλα για τους 50.000 αγνοούμενους – Οι νεκροί ξεπέρασαν τους 1.700

Ομάδα ευρωβουλευτών καλεί τη FIFA να ερευνήσει τον Ινφαντίνο για το «βραβείο ειρήνης» στον Τραμπ

Reuters: Η συμφωνία Ισραήλ-Λιβάνου πιο πιθανό να εδραιώσει το αδιέξοδο αντί να τερματίσει τον πόλεμο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.