Η δημοκρατία δεν έρχεται με βομβαρδισμούς

Για χιλιάδες χρόνια, η Μεσόγειος υπήρξε η κοιτίδα μιας μοναδικής πανσπερμίας λαών και πολιτισμών. Στις ακτές της γεννήθηκαν και αναπτύχθηκαν η φιλοσοφία, η επιστήμη, η δημοκρατία, το δίκαιο, το εμπόριο, η ναυσιπλοΐα και ορισμένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του ανθρώπινου πολιτισμού.

Η ευημερία, η γνώση και η τεχνολογική πρόοδος άνθισαν κυρίως στις περιόδους ειρήνης, συνεργασίας και αλληλεπίδρασης των λαών. Όταν οι τοπικές κοινωνίες συμμετείχαν στη διαμόρφωση των αποφάσεων και όταν υπήρχαν θεσμοί, κανόνες και διπλωματικές διαδικασίες που περιόριζαν την αυθαιρεσία της εξουσίας και τιμωρούσαν την ύβρη των ισχυρών.

Αντίθετα, κάθε φορά που το δίκαιο παραμεριζόταν από την ωμή ισχύ, η Μεσόγειος μετατρεπόταν σε πεδίο κατακτήσεων, θρησκευτικών πολέμων, λεηλασιών και μαζικών μετακινήσεων πληθυσμών. Η κατάρρευση των μεγάλων δικτύων επικοινωνίας, εμπορίου και πολιτισμικής ανταλλαγής οδήγησε σε αιώνες απομόνωσης, φόβου και σκοταδισμού.

Αυτή η ιστορική οπισθοδρόμηση μάς απειλεί σήμερα ξανά.

Στην Ευρώπη και στη Δύση πληθαίνουν πλέον οι φωνές που υποστηρίζουν ότι το διεθνές δίκαιο δεν έχει ιδιαίτερη σημασία και ότι η διεθνής πολιτική πρέπει να επιστρέψει στη «γλώσσα της ισχύος». Επειδή αυταρχικοί ηγέτες και υπερδυνάμεις παραβιάζουν τους κανόνες, καλούμαστε δήθεν να αποδεχθούμε ότι ο μόνος νόμος που απομένει είναι το δίκαιο του ισχυρότερου.

Πρόκειται για ένα ιστορικό και πολιτικό λάθος τεράστιων διαστάσεων.

Το διεθνές δίκαιο δεν καταργείται επειδή παραβιάζεται. Όπως δεν καταργείται το ποινικό δίκαιο επειδή διαπράττονται εγκλήματα. Αντίθετα, κάθε παράνομος πόλεμος που μένει χωρίς καταδίκη, κάθε βομβαρδισμός που βαφτίζεται «ανθρωπιστική επέμβαση», «προληπτική αυτοάμυνα» ή «πόλεμος κατά της τρομοκρατίας», ανοίγει τον δρόμο για την επόμενη παραβίαση.

Όταν οι ισχυροί χρησιμοποιούν το διεθνές δίκαιο μόνο για να καταγγείλουν τους αντιπάλους τους, αλλά το ξεχνούν όταν παρανομούν οι σύμμαχοί τους, δεν υπερασπίζονται μια παγκόσμια τάξη κανόνων. Υπερασπίζονται απλώς τα συμφέροντά τους.

Δεν μπορεί η Δύση να καταδικάζει –ορθώς– τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την ίδια στιγμή να θεωρεί δευτερεύουσα τη νομιμότητα άλλων πολεμικών επιχειρήσεων. Δεν μπορεί να επικαλείται τα ανθρώπινα δικαιώματα επιλεκτικά, ανάλογα με το ποιος είναι ο επιτιθέμενος και ποιος ο σύμμαχος.

Αυτά τα δύο μέτρα και δύο σταθμά δεν προστατεύουν τη Δύση. Αντίθετα, καταστρέφουν την αξιοπιστία της και προσφέρουν στους αυταρχικούς ηγέτες το ισχυρότερο επιχείρημα: ότι κανείς δεν πιστεύει πραγματικά στους κανόνες και ότι όλοι χρησιμοποιούν το δίκαιο ως εργαλείο πολιτικής σκοπιμότητας.

Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών είναι αμείλικτη. Ο πόλεμος στο Ιράκ δεν έφερε δημοκρατία. Στηρίχθηκε σε ψευδείς ισχυρισμούς, άφησε πίσω του εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς, αποσταθεροποίησε μια ολόκληρη περιοχή και συνέβαλε στην άνοδο του «Ισλαμικού Κράτους».

Η εικοσαετής επέμβαση στο Αφγανιστάν δεν οικοδόμησε μια βιώσιμη δημοκρατία. Κατέρρευσε μέσα σε λίγες ημέρες, αφήνοντας πίσω της μια κοινωνία εξαντλημένη και ένα καθεστώς που επέστρεψε ισχυρότερο.

Η δημοκρατία δεν έρχεται με βομβαρδισμούς.

Δεν γεννιέται μέσα από ερείπια, κατοχές, ταπεινωμένους λαούς και διαλυμένες κοινωνίες. Η δημοκρατία απαιτεί παιδεία, κοινωνική συμμετοχή, θεσμούς, οικονομική ασφάλεια, ανεξάρτητη δικαιοσύνη, ελευθερία του λόγου και, κυρίως, τη βούληση των ίδιων των πολιτών.

Μπορεί κανείς να ανατρέψει ένα καθεστώς με στρατιωτική ισχύ. Δεν μπορεί, όμως, να οικοδομήσει με πυραύλους μια ελεύθερη κοινωνία.

Ασφαλώς, η Ευρώπη οφείλει να διαθέτει αξιόπιστη άμυνα, αποτρεπτική ικανότητα και ενιαία εξωτερική πολιτική. Η ειρήνη δεν προστατεύεται μόνο με ευχές. Όμως η άμυνα και η ισχύς πρέπει να υπηρετούν το δίκαιο, όχι να το αντικαθιστούν.

Η ισχύς χωρίς κανόνες δεν δημιουργεί ασφάλεια. Δημιουργεί έναν κόσμο διαρκούς εκδίκησης, εξοπλισμών και πολέμων, όπου κάθε κράτος επικαλείται τη δική του «απειλή», τη δική του «ιστορική αποστολή» και το δικό του «δίκαιο» για να επιτεθεί στον γείτονά του.

Για την Ευρώπη, το διεθνές δίκαιο δεν είναι αφέλεια ούτε ηθική πολυτέλεια. Είναι ζήτημα επιβίωσης. Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν είναι αυτοκρατορίες που μπορούν να επιβάλουν μόνες τους τη θέλησή τους στον κόσμο. Χρειάζονται κανόνες, συμμαχίες, διεθνείς θεσμούς και ένα σύστημα στο οποίο η νομιμότητα υπερισχύει της αυθαιρεσίας.

Η εγκατάλειψη αυτής της αρχής στο όνομα του «ρεαλισμού» θα αποτελούσε την πιο μη ρεαλιστική επιλογή.

Η ιστορία της Μεσογείου και της Ευρώπης μάς διδάσκει ότι ο πολιτισμός δεν είναι δεδομένος. Οικοδομείται δύσκολα και μπορεί να καταρρεύσει γρήγορα, όταν η ύβρις της εξουσίας μένει ατιμώρητη και όταν η βία ανακηρύσσεται σε φυσικό τρόπο επίλυσης των διαφορών.

Σε έναν κόσμο που εξοπλίζεται, φανατίζεται και φλέγεται, δεν χρειαζόμαστε λιγότερο διεθνές δίκαιο και περισσότερη «βρόμικη δουλειά».

Χρειαζόμαστε συνέπεια, διπλωματία, πολιτική γενναιότητα και ισχυρούς διεθνείς θεσμούς. Χρειαζόμαστε το θάρρος να λέμε ότι η παρανομία παραμένει παρανομία, ακόμη και όταν προέρχεται από έναν σύμμαχο, και ότι το έγκλημα παραμένει έγκλημα, ακόμη και όταν διαπράττεται στο όνομα ενός υποτιθέμενου καλού σκοπού.

Γιατί χωρίς ειρήνη, δικαιοσύνη και περιορισμό της αλαζονείας της ισχύος, δεν υπάρχει δημοκρατία ούτε πολιτισμός.

Υπάρχει μόνο η επιστροφή στη βαρβαρότητα και σε ένα νέο μαύρο μεσαίωνα της κόλασης

*Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας και σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια, το περιβάλλον, το κλίμα

Διαβάστε επίσης

Καταρχήν ευεργετική η πόλωση για Μητσοτάκη και Τσίπρα

700.000 συνταξιούχοι εκτός του επιδόματος των 300 ευρώ 

«Οι Έλληνες πληρώνουν, οι σύμμαχοι κερδίζουν…»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.