Κριτική ταινίας: «Για μια θέση στον ήλιο»- Ένα μάθημα σκηνοθεσίας

Τίτλος ταινίας: «Για μια θέση στον ήλιο» («A place in the sun»)

Σύνοψη: Ένας ανηψιος της πλουσιότατος οικογένειας του Σικάγο, των Ίστμαν, προστρέχει στον αδελφό του πατέρα του , για να βρει δουλειά, σε δύσκολα χρόνια. Η καριέρα του γνωρίζει ανοδική πορεία ως τη στιγμή που μπλέκει σε δύο παράλληλες ερωτικές ιστορίες

Σκηνοθεσία: Τζορτζ Στίβενς

Παίζουν: Μοντγκόμερι Κλιφτ, Λιζ Τέιλορ, Σέλεϊ Γουίντερς

Όταν μιλάμε για Χόλιγουντ και για Τζορτζ Στίβενς, το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να τρέξουμε να δούμε την ταινία του σαν μαθητές του σινεμά, που συναντιούνται με τον καλύτερο δάσκαλο. Το «Για μια θέση στον ήλιο» αποτελεί μια εμβληματική ταινία, ειδικότερα αν σκεφτεί κάποιος ότι η χρονιά παραγωγής του είναι το 1951, όταν στα χωράφια του αμερικανικού σινεμά «όλα τα σκιάζε η φοβέρα». Εν μέσω των απαγορεύσεων του κώδικα Χέιζ, ένα μνημείο κανόνων, ηθικοπλαστικής αντίληψης της έβδομης τέχνης, όπου τα πάντα απαγορεύονταν, ο Στίβενς, όντας ένας «insider», έχει το θάρρος να τολμήσει ένα «κόντρα» σενάριο, θα λέγαμε. Παράλληλες σχέσεις του πρωταγωνιστή, κλείσιμο της ταινίας με το ερωτικό όνειρό του, σε υπέροχο «διπλό τυπωμένο» πλάνο, αναφορά στην πολλαπλή εκμετάλλευση της εργαζόμενης, που δεν έχει «στον ήλιο μοίρα», παιχνίδια κακομαθημένων πλουσίων, στην πλάτη των κατώτερων τάξεων. Και στο περιβάλλον αυτό, γυροφέρνει το Χόλιγουντ, σαν την ύαινα, ο «μακαρθισμός» του πολιτικού κυνηγητού, όσων θα τολμούσαν να παρουσιάσουν μια ανάλογη κατάσταση. Δεν είναι τυχαίο ότι η προβολή της ταινίας αρχικά απαγορεύτηκε στη Μ. Βρετανία και στη Νότιο Αφρική. Παρ’ όλα αυτά κέρδισε έξι Όσκαρ, όχι όμως της καλύτερης ταινίας, κάτι που ασφαλώς άξιζε. Διότι, εάν ο Μοντγκόμερι Κλιφτ, ως κεντρικός ήρωας, είναι αυτός που ψάχνει τη θέση του στον ήλιο, η πραγματικά αποκλεισμένη από τη ζωή είναι η ερωμένη του και εργαζόμενη του εργοστασίου ενδυμάτων Ίστμαν («Eastman»). Ο εραστής της, ανηψιός του εργοστασιάρχη και ως ένα σημείο ευνοούμενος του περιβάλλοντός του, χάνει τη θέση από απερισκεψία και ενέργειες, οι οποίες παραβαίνουν τους κανόνες. Η φτωχή εργαζόμενη απλώς πληρώνει την έμμεση «εισβολή» της σε μια απαγορευμένη περιοχή, αυτή των πλουσίων. Απέναντί της η Λιζ Τέιλορ, να κραδαίνει τα πολλαπλά θέλγητρά της, δύσκολο να χάσει.  Ο Τζορτζ Στίβενς τολμάει να τους δείξει όλους ηττημένους.

Όλο τούτο το σκηνικό στήνεται μ’ έναν τρόπο, που κανονικά ο θεατής θα έπρεπε να τον παρακολουθήσει με χαρτί και μολύβι, σαν μάθημα για τον τρόπο με τον οποίον παράγονται συναισθήματα και ιδέες, ανοιχτά σε ερμηνείες και ιδεολογικές προεκτάσεις (για τους λάτρεις του «μηνύματος»). Εκεί που στα ίδια χρόνια, το σινεμά πάσχιζε να παραγάγει ιδέες ταξικών συγκρούσεων, ένας σκηνοθέτης, στην καρδιά του «δυτικού» Χόλιγουντ, καταφέρνει να περιγράψει τα πτώματα (κυριολεκτικά και μεταφορικά), που αφήνει πίσω του ένα ανθρωποφάγο οικονομικό σύστημα. Ακόμη κι όταν θυσιάσεις, στο όνομά του, την αξιοπρέπειά σου και την υπόστασή σου, αυτό θα βρεθεί μπροστά σου, απαιτώντας, αν χρειαστεί, και τη ζωή σου. Ο Τζορτζ Στίβενς δεν χαρίζεται στους ήρωές του. Πέρα από το τυπικό εδώλιο στο οποίο καθηλώνει τον πρωταγωνιστή του, κρατάει μια «θέση στο κινηματογραφικό δικαστήριο» για τον καθένα. Όλοι πληρώνουν, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, την ενοχή τους, κάτι ασυνήθιστο για τον αμερικανικό κινηματογράφο, ιδίως των ετών του ‘50, αφού η ταινία ανήκει στις παραγωγές του 1951. Το μόνο που συνεχίζει ακάθεκτο την πορεία του είναι το χρήμα και οι επιθυμίες τις οποίες ξεσηκώνει γύρω του. Στην πραγματικότητα, το δικαστήριο, προς το τέλος του φιλμ (το οποίο διαρκεί όσο χρειάζεται, χωρίς να πλατειάζει) αποτελεί μια μετωνυμία της σύγκρουσης με τη συνείδηση. Αυτή ζητάει τον λόγο, προς αυτήν η απολογία του ήρωα. Σα να μην υπάρχει ακροατήριο, μόνον ένας εσωτερικός λόγος, που δικάζει και καταδικάζει.

Με τη μορφή τραγωδίας, ο Μοντγκόμερι Κλιφτ υπερβαίνει τα όρια του, αναμετράται με την κάθε τύπου απληστία. Ο ίδιος αφήνει έναν μνημειώδη ρόλο στην κινηματογραφική ιστορία, σαν Μάρλον Μπράντο, πριν τον Μάρλον Μπράντο. Με το βλέμμα του και με το σώμα του καταφέρνει να αναδειχθεί σε αμφιλεγόμενη περσόνα, ανάμεσα στην ενοχή και στην αθωότητα. Ο σκηνοθέτης, με φωτοσκιάσεις και τέλεια πλανοθεσία, αφήνει ανοιχτή την πόρτα στην αμφιβολία: τι έκανε και τι σκέφτηκε πραγματικά ο ήρωας; Στις κρίσιμες στιγμές, ειδικά σ’ αυτήν της λίμνης, η κάμερα τολμάει να μην είναι εκεί. Παρακολουθεί, σαν λαθραία, πίσω από τα φυλλώματα, διατηρώντας την ίδια άγνοια με τον θεατή. Ο Στίβενς, σε επίπεδο εκκρεμότητας της τελικής λύσης (σασπένς), ξεπερνάει και τον Χίτσκοκ. Και μάλιστα, όχι σε ταινία αμιγώς θρίλερ. Ο σκηνοθέτης δεν χρειάζεται τον φόνο για να κινηματογραφήσει τη συνείδηση. Διότι αυτό που καταφέρνει -και είναι μοναδικό- είναι να στήσει μια κάμερα στο μέσα των ανθρώπων, στην ευτέλειά τους, στην αναμέτρηση με τις άνομες επιθυμίες τους, στο τίποτα της πονηριάς τους. Αυτήν την κάμερα δεν την ξεγελάει κανένας από τους πρωταγωνιστές. Όλοι είναι, κατά Στίβενς, ένοχοι, ακόμη και το Χόλιγουντ, που εξωραΐζει τις καταστάσεις, απαιτεί χάπι εντ, εκεί όπου δεν  υπάρχει.

Αξιολόγηση: **** 1/2

Διαβάστε επίσης:

Ούτε ο Ντάνιελ Κρεγκ, ούτε ο Πιρς Μπρόσναν: Ποιος είναι ο αγαπημένος Τζέιμς Μποντ του Κρίστοφερ Νόλαν

Το αντίο της Φίνος Φιλμ στη Μαίρη Λίντα – «Μια σπουδαία ερμηνεύτρια, μια φωνή που σημάδεψε το ελληνικό τραγούδι» (Video)

Ματ Ντέιμον: Η γυναίκα κασκαντέρ που τον ντουμπλάρει σε κάποιες σκηνές της «Οδύσσειας» (Video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.