Πόλεμος φθοράς στη Μέση Ανατολή: Κάθε νέο πλήγμα αυξάνει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης επέκτασης

Takeaways by to pontiki AI

• Η κατάρρευση της προσωρινής εκεχειρίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει μετατρέψει τη διμερή αντιπαράθεση σε μια ευρύτερη περιφερειακή σύγκρουση με έντονες στρατιωτικές επιχειρήσεις.
• Οι αμερικανικές δυνάμεις στοχεύουν στη συστηματική υποβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης και στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας για τον περιορισμό των ιρανικών εσόδων.
• Το Ιράν απαντά με επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων και ενεργειακών υποδομών σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή, χρησιμοποιώντας παράλληλα τον «Άξονα Αντίστασης» για να κλιμακώσει την πίεση.
• Στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος, μια ειδική επιτροπή ανέλαβε τη λήψη κρίσιμων αποφάσεων λόγω προβλημάτων υγείας του ανώτατου ηγέτη, ενώ η σύγκρουση παραμένει ανοιχτή με αβέβαιες συνέπειες για την παγκόσμια ενεργειακή σταθερότητα.

Η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν εισέρχεται σε μια νέα και πιο επικίνδυνη φάση, καθώς η προσωρινή εκεχειρία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης καταρρέεικαι οι δύο πλευρές διευρύνουν τις στρατιωτικές τους επιχειρήσεις. Από τα μέσα Ιουλίου η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται πλέον σε στοχευμένα πλήγματα ή διπλωματικές πιέσεις, αλλά εξελίσσεται σε μια ευρύτερη περιφερειακή αναμέτρηση.

Οι αμερικανικές δυνάμεις εντείνουν τις αεροπορικές επιθέσεις εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Ιράν και στοχοποιούν τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου. Από την πλευρά του το Ιράν απαντά με πυραυλικές και drone επιθέσεις κατά αμερικανικών βάσεων και ενεργειακών υποδομών των συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο επιδιώκοντας να μεταφέρει το κόστος της σύγκρουσης σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Επιπρόσθετα χρησιμοποιεί τις ένοπλες φιλοϊρανικές οργανώσεις ως εργαλεία άσκησης πίεσης.

Την ίδια στιγμή, στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος εμφανίζονται ενδείξεις αλλαγής στον τρόπο λήψης αποφάσεων, με μια ειδική επιτροπή του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας να αναλαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις για τις διαπραγματεύσεις και τη διαχείριση της κρίσης.

Στόχος των ΗΠΑ η αποδυνάμωση του Ιράν

Οι επιθέσεις των Αμερικανών κατά του Ιράν πέρασαν σταδιακά από τη λογική της περιορισμένης αποτροπής στη συστηματική υποβάθμιση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της Τεχεράνης. Κεντρικό στόχο των αμερικανικών επιχειρήσεων αποτελεί η εξουδετέρωση των παράκτιων συστημάτων επιτήρησης, εγκαταστάσεων αεράμυνας, πυραυλικών βάσεων, αποθηκών drones και ναυτικών εγκαταστάσεων των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC).

Ιδιαίτερη σημασία είχε η στοχοποίηση της περιοχής του Μπαντάρ Αμπάς, του σημαντικότερου στρατιωτικού και εμπορικού κόμβου του Ιράν κοντά στα Στενά του Ορμούζ. Η αμερικανική εκστρατεία συνεχίστηκε με πλήγματα σε νέες πυραυλικές εγκαταστάσεις στο βορειοδυτικό και κεντρικό Ιράν. Η επέκταση των επιθετικών επιχειρήσεων υποδηλώνει ότι η Ουάσιγκτον επιδιώκει πλέον τη συστηματική υποβάθμιση τωνπυραυλικών δυνατοτήτων του Ιράν. 

Παράλληλα με τις αεροπορικές επιχειρήσεις, ο αμερικανικός στόλος εφαρμόζει μέτρα ελέγχου της ναυσιπλοΐας γύρω από τα ιρανικά λιμάνια πραγματοποιώντας ελέγχους, εκτροπές πλοίων και παρεμβάσεις σε μεταφορές ιρανικού πετρελαίου. Στόχος είναι να περιοριστούντα οικονομικά έσοδα της Τεχεράνης,να αυξηθεί το κόστος της ιρανικής αντιπαράθεσης και να διαμορφωθεί μιανέα ισορροπία ισχύος στην περιοχή. 

Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν αυτή η πίεση θα οδηγήσει το Ιράν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων ή αν θα προκαλέσει μια ακόμη μεγαλύτερη περιφερειακή κλιμάκωση. 

Η ιρανική απάντηση σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή

Απέναντι στην αμερικανική εκστρατεία αεροπορικών πληγμάτων το Ιράν επέλεξε μια στρατηγική διασποράς της σύγκρουσης σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. 

Στόχος της ιρανικής αντίδρασης είναι η δημιουργία ενός συγκρουσιακού περιβάλλοντος, που θα υποχρεώσει τις ΗΠΑ να περιορίσουν τις επιθετικές επιχειρήσεις τους. Για τον λόγο αυτόν η Τεχεράνη δεν περιορίστηκε σε πλήγματα μόνο κατά αμερικανικών βάσεων, αλλά επέκτεινε τις επιθέσεις της σε κρίσιμες υποδομές κρατών του Κόλπου, που φιλοξενούν αμερικανικές δυνάμεις.

• Το Κουβέιτ και το Μπαχρέιν (έδρα του 5ου Στόλου) βρέθηκαν στο επίκεντρο της ιρανικής απάντησης. Συγκεκριμένα, επλήγησαν κρίσιμες μονάδες αφαλάτωσης, ενεργειακές υποδομές και αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
• Ανάλογες επιθέσεις σημειώθηκαν στην Ιορδανία, η οποία φιλοξενεί αμερικανικές δυνάμεις και αποτελεί κρίσιμο κόμβο επιχειρήσεων στην περιοχή. Μάλιστα, μια ιρανική πυραυλική επίθεση προκάλεσε τον θάνατο τουλάχιστον δύο Αμερικανών στρατιωτικών, γεγονός που οδήγησε σε νέα αμερικανική κλιμάκωση.

Η στρατηγική της Τεχεράνης βασίζεται επίσης στη χρησιμοποίηση του «Άξονα Αντίστασης». Οι Χούθι στην Υεμένη έλαβαν εντολή να προετοιμαστούν για πιθανές επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ Ελ Μαντέμπ. Στη συνέχεια οι Χούθι ανακοίνωσαν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και προειδοποίησαν εμπορικά πλοία με προορισμό σαουδαραβικά λιμάνια να μην συνεχίσουν την πορεία τους. Η κίνηση αυτή ενισχύει τις εκτιμήσεις ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να επεκτείνει το πεδίο της αντιπαράθεσης και στηνΕρυθρά Θάλασσα αυξάνοντας το οικονομικό κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους.

Παράλληλα οι Φρουροί της Επανάστασης επιχειρούν να ενισχύσουν τη Χεζμπολάχ στον Λίβανο με σύγχρονα οπλικά συστήματα, όπως drones οπτικών ινών, αντιαρματικούς πυραύλους και εξαρτήματα πυραύλων cruise.

Συγκρουσιακή κατάσταση καταγράφεται επίσης στο Ιράκ, όπου στοχοποιήθηκαν πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και λιμενικές υποδομές στη Βασόρα, προκαλώντας προσωρινές διακοπές στις εξαγωγές ιρακινού πετρελαίου. Επίσης σημειώθηκαν επιθέσεις με drones κατά αμερικανικών στόχων στο Ερμπίλ του Ιρακινού Κουρδιστάν. Σε αντίθεση με τις επιδιώξεις της Τεχεράνης, η κυβέρνηση της Βαγδάτης εξετάζει πλέον τονπεριορισμό και τον αφοπλισμό των φιλοϊρανών πολιτοφυλακών.

Η Τεχεράνη φαίνεται να επιδιώκει μέσω αυτής της στρατηγικής έναν περιφερειακό πόλεμο φθοράς. Δηλαδή να μην επιτρέψει στους Αμερικανούς να διεξάγουν επιχειρήσεις χωρίς κόστος και ταυτόχρονα να διατηρήσει ανοιχτά πολλαπλά μέτωπα, που δεσμεύουν αμερικανικές δυνάμεις. Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει τη σύγκρουση από μια διμερή αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν σε μια ευρύτερη περιφερειακή κρίση, όπου κάθε νέο πλήγμα αυξάνει τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Ο έλεγχος της παγκόσμιας ενεργειακής αρτηρίας

Για την Τεχεράνη ο έλεγχος των Στενών αποτελεί διαχρονικά ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία στρατηγικής πίεσης απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και τους συμμάχους τους. 

Από την πλευρά της η Ουάσιγκτον ενίσχυσε τη ναυτική της παρουσία στην περιοχή και ανακοίνωσε μέτρα ελέγχου των πλοίων, που μεταφέρουν ιρανικό πετρέλαιο ή θεωρούνται ότι παραβιάζουν τους αμερικανικούς περιορισμούς. Στόχος δεν είναι μόνο η οικονομική πίεση στην Τεχεράνη, αλλά και η αποτροπήτης δημιουργίας ενός προηγούμενου, σύμφωνα με το οποίο το Ιράν θα μπορούσε να επιβάλει μονομερείς κανόνες σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς.

Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά μόνο τη στρατιωτική ισορροπία, αλλά και την παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και χωρίς πλήρη αποκλεισμό, η αβεβαιότητα στη ναυσιπλοΐα αυξάνει το κόστος μεταφοράς, επηρεάζει τις ασφαλίσεις πλοίων και δημιουργεί πιέσεις στις διεθνείς τιμές πετρελαίου. Προκειμένου να περιορίσει την εξάρτησή της από τα Στενά, η Σαουδική Αραβία έχει ήδη αυξήσει τη χρήση εναλλακτικών διαδρομών εξαγωγής μέσω της Ερυθράς Θάλασσας και του λιμανιού Γιανμπού, ενώ το Ιράκ προσπαθεί να αναπτύξει νέες οδούς εξαγωγών.

Εν τω μεταξύ στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχει διαφωνία για το κατά πόσο η επιθετική πολιτική γύρω από το Ορμούζ εξυπηρετεί τα μακροπρόθεσμα συμφέροντα της χώρας. Μετριοπαθείς κύκλοι εκτιμούν ότι η υπερβολική πίεση στη ναυσιπλοΐα μπορεί να οδηγήσει σε διεθνή απομόνωση και να απειλήσει την επιβίωση του καθεστώτος. Αντίθετα οι σκληροπυρηνικοί θεωρούν τα Στενά ως βασικό εργαλείο εθνικής ισχύος και επιμένουν ότι ο έλεγχός τους αποτελεί «κόκκινη γραμμή».

Η ανακατανομή της εξουσίας στην Τεχεράνη

Η πολεμική αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες δεν αποκάλυψε μόνο τις στρατιωτικές δυνατότητες και τις αδυναμίες του Ιράν, αλλά ανέδειξε και σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο λαμβάνονται οι κρίσιμες αποφάσεις στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος.

Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η διαδικασία λήψης αποφάσεων έχει μεταβληθεί σημαντικά. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Αμπάς Αραγτσί αποκάλυψε στις 19 Ιουλίου ότι μια ειδική εξαμελής επιτροπή είχε αναλάβει τη λήψη άμεσων αποφάσεων για τις διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Σύμφωνα με τον Αραγτσί, η επιτροπή συγκροτήθηκε μεταξύ του πολέμου του Ιουνίου 2025 και της άνοιξης του 2026 και ενεργοποιήθηκε ιδιαίτερα σε περιόδους όπου η επικοινωνία με τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ δεν ήταν δυνατή. 

Στην επιτροπή συμμετέχουν μεταξύ άλλων ο ίδιος ο Αραγτσί, ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ και ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχαμάντ Μπαγκέρ Ζολγάντρ. 

Η παραδοχή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς υποδηλώνει ότι σημαντικές αποφάσεις δεν λαμβάνονταν αποκλειστικά από την ανώτατη ηγεσία, αλλά από έναν μικρότερο κύκλο αξιωματούχων που λειτουργούσε σχεδόν αυτόνομα. Ακόμα η αποκάλυψη του Αραγτσί ενισχύει τις πληροφορίες που κυκλοφορούν τους τελευταίους μήνες σχετικά με την κατάσταση του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο ανώτατος ηγέτης αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα υγείας, γεγονός που έχει περιορίσει την άμεση συμμετοχή του στις καθημερινές αποφάσεις.

Κεντρικό πρόσωπο στη νέα δομή εξουσίας θεωρείται και ο Αχμάντ Βαχιντί, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης και υψηλόβαθμο στέλεχος του συστήματος ασφαλείας. Παρότι δεν έχει επιβεβαιωθεί επίσημα η συμμετοχή του στην εξαμελή επιτροπή, αναλυτές θεωρούν πολύ πιθανό ότι αποτελεί ένα από τα μέλη της. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, ο Βαχιντί έχει επανειλημμένα επηρεάσει ή ανατρέψει επιλογές που υποστήριζαν ο Αραγτσί και ο Πρόεδρος Πεζεσκιάν με σκοπό τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον για την επίτευξη οικονομικής ανακούφισης.

Στο εσωτερικό της ιρανικής ηγεσίας φαίνεται να εξελίσσεται μια σημαντική πολιτική αντιπαράθεση. Η πλευρά των μετριοπαθών, στην οποία ανήκουν ο Πεζεσκιάν και ο Αραγτσί, υποστηρίζει ότι η διπλωματική οδός με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι απαραίτητη για την άρση πιέσεων στην οικονομία και τη διατήρηση της διεθνούς νομιμοποίησης του καθεστώτος. Αντίθετα οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι θεωρούν ότι η υποχώρηση απέναντι στην Ουάσιγκτον θα υπονόμευε τη στρατηγική θέση του Ιράν και επιμένουν στη διατήρηση μιας επιθετικής πολιτικής απέναντι στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους.

Κατάρρευση του MoU

Η στρατιωτική κλιμάκωση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν οδήγησε ουσιαστικά στην κατάρρευση της διπλωματικής διαδικασίας. 

• Η ιρανική ηγεσία ανακοίνωσε ότι η συμφωνία δεν έχει πλέον ισχύ υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ παραβίασαν τις δεσμεύσεις τους.
• Από την πλευρά της η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι οι επιχειρήσεις αποτελούν απάντηση στις ιρανικές επιθέσεις κατά αμερικανικών δυνάμεων και στις προσπάθειες της Τεχεράνης να περιορίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά.

Η διαφωνία αυτή αποκαλύπτει ότι οι δύο πλευρές είχαν διαφορετική αντίληψη για το περιεχόμενο της συμφωνίας. Για τις Ηνωμένες Πολιτείες βασικό στοιχείο ήταν η εξασφάλιση της ελεύθερης διεθνούς ναυσιπλοΐας και ο περιορισμός των ιρανικών στρατιωτικών ενεργειών στην περιοχή. Για το Ιράν, αντίθετα, η συμφωνία συνδεόταν περισσότερο με την αναγνώριση του δικού του ρόλου ως κυρίαρχης δύναμης στον Περσικό Κόλπο.

Ο ρόλος του Ισραήλ στην κρίση

Παρότι το Ισραήλ δεν συμμετέχει άμεσα στις τελευταίες αμερικανικές επιθέσεις κατά του Ιράν, εξακολουθεί να αποτελείβασικό παράγοντα της κρίσης. Μάλιστα η Ουάσιγκτον ενίσχυσε τη στρατιωτική παρουσία της στο Ισραήλ με την ανάπτυξη επιπλέον αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού. Σύμφωνα με δημοσίευμα του «The New Arab», οι Ηνωμένες Πολιτείες αποφάσισαν να αυξήσουν τον αριθμό των αεροσκαφών ανεφοδιασμού που βρίσκονται στο Ισραήλ, προκειμένου να υποστηρίξουν πιθανή επέκταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στην περιοχή. 

Η παρουσία αυτών των αεροσκαφών έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ο εναέριος ανεφοδιασμός αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για επιχειρήσεις μεγάλης απόστασης κατά στόχων στο εσωτερικό του Ιράν. Το Ισραήλ ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την εξέλιξη της κρίσης, καθώς θεωρεί το ιρανικό πυραυλικό πρόγραμμα, το πυρηνικό πρόγραμμα και τη στήριξη οργανώσεων όπως η Χεζμπολάχ ως άμεση απειλή για την ασφάλειά του.

Το στρατηγικό δίλημμα των Αμερικανών

Η Ουάσιγκτον βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα δύσκολο στρατηγικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, οι αμερικανικές επιχειρήσεις έχουν στόχο να μειώσουν τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν και να αποκαταστήσουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα στον Κόλπο. Από την άλλη, μια παρατεταμένη σύγκρουση ενέχει σημαντικούς κινδύνους, όπως:

Επέκταση των επιθέσεων σε αμερικανικές βάσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.

• Μεγαλύτερη εμπλοκή συμμάχων, όπως το Ισραήλ και οι χώρες του Κόλπου.
• Περισσότερα προβλήματα στις ενεργειακές αγορές.
• Ενίσχυση της ρωσικής και κινεζικής επιρροής στην περιοχή.

Η αμερικανική στρατηγική φαίνεται να βασίζεται στην άσκηση μέγιστης πίεσης, ώστε η Τεχεράνη να επιστρέψει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων από δυσμενέστερη θέση.

Μια κρίση με παγκόσμιες επιπτώσεις

Η σύγκρουση ΗΠΑ – Ιράν έχει εξελιχθεί από μια διμερή αντιπαράθεση σε μια ευρύτερη κρίση ασφάλειας στη Μέση Ανατολή. Η μάχη για τα Στενά του Ορμούζ, οι επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές, η ενεργοποίηση των περιφερειακών συμμάχων του Ιράν και η εσωτερική αναδιάταξη της εξουσίας στην Τεχεράνη συνθέτουν ένα ιδιαίτερα ασταθές περιβάλλον.

Εκτιμάται ότι η πορεία των εξελίξεων το επόμενο διάστημα θα εξαρτηθεί από τρεις βασικούς παράγοντες:

• Την αντοχή των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων.
• Την πολιτική συνοχή του καθεστώτος.
• Την πρόθεση της Ουάσιγκτον να συνεχίσει τις επιθετικές επιχειρήσεις ή να αναζητήσει νέα διπλωματική οδό.

Η κρίση παραμένει ανοιχτή και η τελική της έκβαση δεν θα καθορίσει μόνο το μέλλον των σχέσεων ΗΠΑ – Ιράν, αλλά και τη στρατηγική ισορροπία σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.

* O Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης

Το γεωπολιτικό παζάρι των S-400 και F-35

Στρατηγικό αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή: Το «Ούτε πόλεμος ούτε ειρήνη» παρατείνει τη συγκρουσιακή κατάσταση στη Μέση Ανατολή

Στο τραπέζι του ΝΑΤΟ τα F-35 – Ανατολίτικη σύνοδος κορυφής στην Άγκυρα εν μέσω έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.