Η αχίλλειος πτέρνα της Ελλάδας – Μια αναγκαία ασπίδα με πανάκριβο οικονομικό – γεωπολιτικό τίμημα

Η χώρα επενδύει δισεκατομμύρια σε ένα σύγχρονο σύστημα αεράμυνας χωρίς να έχει απαντήσει στο κρισιμότερο ερώτημα: Αποκτά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία ή μεταφέρει ακόμα ένα τμήμα της ασφάλειάς της στα χέρια ξένων προμηθευτών;

Η απόφαση του ΚΥΣΕΑ να εγκρίνει ένα νέο εξοπλιστικό πακέτο, συνολικού ύψους περίπου 4,2 δισ. ευρώ (τμήμα των 28 δισ. που έχουν προβλεφθεί για αμυντικές δαπάνες μέχρι το 2036), έχει ως κεντρικό του πυλώνα την πολυδιαφημισμένη «Ασπίδα του Αχιλλέα». Πρόκειται για ένα πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, αντιβαλλιστικής προστασίας και αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών το οποίο θα στηριχτεί σε μεγάλο βαθμό σε ισραηλινά ραντάρ, πυραύλους και τεχνολογία.

Η ανάγκη εκσυγχρονισμού της ελληνικής αεράμυνας είναι δεδομένη. Τα διδάγματα από την Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και τον πρόσφατο πόλεμο ΗΠΑ – Ιράν δείχνουν ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι, τα όπλα μεγάλου βεληνεκούς, τα σμήνη drones και τα φθηνά περιφερόμενα πυρομαχικά έχουν μεταβάλει ριζικά το πεδίο των επιχειρήσεων.

Το ερώτημα, συνεπώς, δεν είναι αν η Ελλάδα χρειάζεται αξιόπιστη αεράμυνα. Ούτε η σοβαρή κριτική μπορεί να εξαντλείται στο ύψος της δαπάνης. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι είδους ισχύ δημιουργούν αυτά τα δισεκατομμύρια και πόσο ελληνική θα είναι τελικά η «εθνική» ασπίδα.

Η κυβέρνηση προτάσσει ότι περίπου το 25% του προγράμματος θα περάσει από ελληνικές επιχειρήσεις. Όμως ακόμα και αν ο στόχος υλοποιηθεί πλήρως, τα τρία τέταρτα της επένδυσης θα κατευθυνθούν εκτός χώρας, ενώ η καρδιά του συστήματος – η τεχνολογία, οι αισθητήρες, τα πυρομαχικά και η υποστήριξή του – θα παραμένει δεμένη με ξένες εταιρείες.

Η ελληνική συμμετοχή κινδυνεύει έτσι να περιοριστεί σε υποστηρικτικό ρόλο, χωρίς ουσιαστική μεταφορά τεχνογνωσίας και χωρίς τη συγκρότηση μιας βιομηχανικής βάσης ικανής να παράγει, να εξελίσσει και να υποστηρίζει αυτόνομα κρίσιμα οπλικά συστήματα.

«Αιώνια» εξάρτηση

Ένα σύγχρονο οπλικό σύστημα δεν είναι ένα προϊόν που αγοράζεται, παραδίδεται και στη συνέχεια λειτουργεί ανεξάρτητα από τον κατασκευαστή του. Χρειάζεται διαρκή τεχνική υποστήριξη, ανταλλακτικά, νέα πυρομαχικά, αναβαθμίσεις λογισμικού, πιστοποιήσεις και προσαρμογή στις απειλές που μεταβάλλονται. Όσο πιο εξελιγμένο είναι, τόσο πιο βαθιά και μακροχρόνια μπορεί να αποδειχθεί η σχέση εξάρτησης από τον προμηθευτή.

Για παράδειγμα, σε περίπτωση κατά την οποία οι πολιτικές προτεραιότητες της Ελλάδας και του Ισραήλ αποκλίνουν, δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο η εξάρτηση από τον προμηθευτή να επηρεάσει την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα του συστήματος. Αυτό δεν σημαίνει ότι το Ισραήλ θα διαθέτει κάποιο «κουμπί» για την απενεργοποίηση της ελληνικής αεράμυνας – κάτι για το οποίο δεν υπάρχει κανένα τεκμηριωμένο στοιχείο. Η δυνατότητα άσκησης πίεσης μπορεί να είναι πολύ πιο συμβατική και, γι’ αυτό, περισσότερο πραγματική: Περιορισμός της πρόσβασης σε πυρομαχικά και ανταλλακτικά, καθυστέρηση της τεχνικής υποστήριξης ή αναστολή κρίσιμων αναβαθμίσεων.

Η πιθανότητα αυτή δεν πρέπει να καταγράφεται ως βεβαιότητα. Ιδιαίτερα όταν η επιχειρησιακή ζωή ενός συστήματος εκτείνεται σε δεκαετίες και οι σημερινές συμμαχίες δεν αποτελούν εγγύηση ότι τα συμφέροντα των δύο πλευρών θα συμπίπτουν σε κάθε μελλοντική κρίση. Η πραγματική αυτονομία δεν δοκιμάζεται στις ασκήσεις και στις παρελάσεις. Δοκιμάζεται τη στιγμή που ένα κράτος πρέπει να ενεργήσει ακόμα και όταν οι προμηθευτές ή οι σύμμαχοί του διαφωνούν με τις αποφάσεις του.

Σύμμαχοι και εταίροι

Εδώ αναδεικνύεται μια βαθύτερη αντίφαση της ελληνικής εξοπλιστικής πολιτικής. Η Ελλάδα αγοράζει αμερικανικά μαχητικά, γαλλικές φρεγάτες και ισραηλινή αεράμυνα πρωτίστως για να ενισχύσει την αποτροπή της απέναντι στην Τουρκία. Ωστόσο, οι σχέσεις των προμηθευτών της με την Άγκυρα δεν είναι ούτε ενιαίες ούτε σταθερές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το ΝΑΤΟ εξακολουθούν να θεωρούν την Τουρκία κρίσιμο στρατηγικό εταίρο, ενώ τμήματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης επιδιώκουν στενότερη συνεργασία μαζί της στην άμυνα και στην ασφάλεια. Αντίθετα, στη σημερινή συγκυρία οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ είναι βαθιά εχθρικές…

Αυτό, ωστόσο, δεν εγγυάται ότι η σημερινή σύγκλιση των ελληνικών και ισραηλινών συμφερόντων θα παραμείνει αμετάβλητη σε όλη τη διάρκεια ζωής των συστημάτων. Ούτε αποκλείει η εξοπλιστική και η επιχειρησιακή διασύνδεση να λειτουργήσουν προς την αντίθετη κατεύθυνση: να διευκολύνουν ή να καταστήσουν πολιτικά δυσκολότερη την αποφυγή μιας άμεσης ή έμμεσης ελληνικής εμπλοκής, εάν η αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας εξελιχθεί κάποτε σε πόλεμο.

Η σημερινή αντιπαράθεση Ισραήλ και Τουρκίας μπορεί να οξυνθεί, να αποκλιμακωθεί ή, μελλοντικά, να δώσει τη θέση της σε μια νέα συνεννόηση. Σε καθεμία από αυτές τις εκδοχές, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι σε θέση να χαράξει τη δική της πολιτική, χωρίς η εξάρτησή της από κρίσιμα οπλικά συστήματα να περιορίζει την ελευθερία των επιλογών της.

Στην περίπτωση των Ηνωμένων Πολιτειών, του ΝΑΤΟ και ενός σημαντικού τμήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης η αντίφαση είναι ήδη ορατή. Η Ελλάδα εξοπλίζεται για να αντιμετωπίσει την τουρκική απειλή μέσω χωρών και οργανισμών που παράλληλα επενδύουν στη γεωπολιτική χρησιμότητα της Τουρκίας. Σε μια σοβαρή ελληνοτουρκική κρίση, δεν μπορεί να θεωρείται αυτονόητο ότι οι δικές τους προτεραιότητες θα ταυτιστούν με τις ελληνικές.

Αυτή είναι η αχίλλειος πτέρνα που κρύβεται πίσω από την εντυπωσιακή εικόνα της νέας ασπίδας. Η χώρα διαθέτει ολοένα μεγαλύτερα ποσά για την αγορά τεχνολογικά προηγμένων όπλων, χωρίς να επενδύει με αντίστοιχη συνέπεια στην παραγωγική, βιομηχανική και τεχνολογική βάση που θα της επέτρεπε να τα υποστηρίζει με μεγαλύτερη αυτονομία. Αγοράζει αποτρεπτική ισχύ, αλλά δεν εξασφαλίζει την ελευθερία άσκησής της.

Διαβάστε επίσης:

Το περιβαλλοντικό τίμημα της πύρινης κρίσης

ΚΚΕ: Ο ελληνικός λαός χρυσοπληρώνει υπέρογκους εξοπλισμούς για τους ευρωατλαντικούς σχεδιασμούς – Η «σταθερότητα» σημαίνει «πολεμική εμπλοκή, ανασφάλεια και ακρίβεια»

Ενεργειακός εφιάλτης από το φθινόπωρο: Στα χαμηλότερα επίπεδα πολλών ετών τα ευρωπαϊκά αποθέματα 

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.