Μπορεί το Ιράν να επιβάλει ζώνη περιορισμένης πρόσβασης στα Στενά του Ορμούζ;

Το Ιράν αποκαλύπτει σχέδια για τη δημιουργία ζώνης περιορισμένης πρόσβασης, αλλά θα μπορέσει η Τεχεράνη να την επιβάλει εν μέσω της κλιμάκωσης της έντασης με τις ΗΠΑ;

Το Ιράν ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να δημιουργήσει μια νέα ζώνη περιορισμένης πρόσβασης γύρω από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς «λαιμούς του μπουκαλιού» παγκοσμίως, μετά την ανταλλαγή επιθέσεων μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον εναντίον πλοίων στον κρίσιμο θαλάσσιο δίαυλο, σε μια εξέλιξη που ειδικοί χαρακτήρισαν «επικίνδυνη κλιμάκωση».

Οι δύο πλευρές έχουν εμπλακεί σε διαδοχικές επιθέσεις από τότε που έληξε, τον περασμένο μήνα, ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) διάρκειας 60 ημερών, το οποίο είχε υπογραφεί στις 17 Ιουνίου.

Η τελευταία κλιμάκωση ξεκίνησε όταν το Ιράν έβαλε στο στόχαστρο αμερικανικά πολεμικά πλοία που περιπολούσαν και συνόδευαν πετρελαιοφόρα τα οποία προσπαθούσαν να παρακάμψουν τον αποκλεισμό των Στενών που έχει επιβάλει η Τεχεράνη. Την ίδια ώρα, ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών έχει περιορίσει δραστικά τις εξαγωγές πετρελαίου και το υπόλοιπο εμπόριο της χώρας.

Το Μνημόνιο Κατανόησης, το οποίο είχε θέσει τέλος σε μια πολύμηνη στρατιωτική αντιπαράθεση, κατέρρευσε μετά την παρέλευση των 60 ημερών, λόγω διαφωνιών σχετικά με το ποιος θα είχε τον τελικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει ως μοχλό πίεσης στον πόλεμο εναντίον των Ηνωμένων Πολιτειών.

Τα πετρελαιοφόρα έχουν γίνει οι τελευταίοι στόχοι στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, με την Τεχεράνη να προειδοποιεί επανειλημμένα τα πλοία να μην χρησιμοποιούν μη εγκεκριμένες διαδρομές μέσω των Στενών του Ορμούζ, εν μέσω αναφορών ότι αυξάνεται ο αριθμός των πετρελαιοφόρων που διέρχονται από τον θαλάσσιο δίαυλο. Πριν από την έναρξη του πολέμου, το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου περνούσε από τα Στενά.

Πού ακριβώς θα βρίσκεται, λοιπόν, η προτεινόμενη ζώνη του Ιράν, ποιοι περιορισμοί θα ισχύουν και πώς σκοπεύει η Τεχεράνη να τους επιβάλει;

Τι είπε το Ιράν για τη ζώνη περιορισμένης πρόσβασης;

Ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας του Ιράν, Μοχσέν Ρεζάεϊ, δήλωσε ότι η ζώνη θα ανακοινωθεί τις επόμενες ημέρες.

«Η ζώνη αυτή θα ξεκινά από τη γραμμή του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού και θα περιλαμβάνει περιοχές του Περσικού Κόλπου», δήλωσε, σύμφωνα με τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης. «Κάθε πλοίο που εισέρχεται σε αυτή τη νέα ζώνη θα εντάσσεται στον κατάλογο κυρώσεων [του Ιράν]».

Ο Ρεζάεϊ ανέφερε ότι η ζώνη θα «ξεκινά από τη γραμμή του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, θα εκτείνεται προς τα Στενά του Ορμούζ και, από αυτή την πλευρά, θα συνεχίζεται στον Περσικό Κόλπο».

Ωστόσο, η Τεχεράνη έχει δώσει ελάχιστες λεπτομέρειες σχετικά με τα ακριβή όρια της ζώνης ή με το τι θα σημαίνει για τα πλοία η ένταξή τους στον κατάλογο κυρώσεων του Ιράν.

Ο Ρεζάεϊ δήλωσε ότι σύντομα θα εγκριθούν επίσης νέοι χάρτες με λεπτομερείς διαδρομές, οι οποίοι έχουν εκπονηθεί σε συνεργασία με το Ομάν για τα Στενά του Ορμούζ.

«Οι χάρτες ενός νέου διεθνούς διαδρόμου, ο οποίος βρίσκεται σε ιρανικά και ομανικά χωρικά ύδατα και τη διαχείριση του οποίου θα έχει το Ιράν, έχουν συμφωνηθεί και θα πρέπει να υπογραφούν τις επόμενες ημέρες», πρόσθεσε.

«Θα δεσμευτούμε ότι τα Στενά του Ορμούζ θα παραμείνουν ανοιχτά μόνο όταν εκείνοι [οι Αμερικανοί] σταματήσουν τις πράξεις δολιοφθοράς, τις απειλές και τις επιθέσεις εναντίον του Ιράν».

Η ανακοίνωση έρχεται μετά τη δήλωση του υφυπουργού Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί, στα τέλη του περασμένου μήνα, ότι το Ιράν και το Ομάν είχαν συμφωνήσει σε μια προσωρινή θαλάσσια διαδρομή για τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Η είσοδος σε αυτή «θα γίνεται μέσω των χωρικών μας υδάτων, ενώ και μέρος της διαδρομής εξόδου θα περνά επίσης από τα χωρικά μας ύδατα», είχε αναφέρει.

Πώς αντέδρασαν οι ΗΠΑ και η διεθνής κοινότητα;

Δεν υπήρξε άμεση αντίδραση από τις ΗΠΑ ή ευρύτερα από τη διεθνή κοινότητα ειδικά στην ανακοίνωση του Ρεζάεϊ για τη νέα ζώνη.

Ωστόσο, την Κυριακή, η Ουάσινγκτον απέρριψε έναν ιρανικό ισχυρισμό που μετέδωσαν τοπικά μέσα ενημέρωσης, σύμφωνα με τον οποίο αμερικανικό πλοίο επιχείρησε να εισέλθει σε περιοχή που η Τεχεράνη θεωρεί περιορισμένης πρόσβασης και δέχθηκε επίθεση.

Ο εκπρόσωπος της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), πλοίαρχος Τιμ Χόκινς, χαρακτήρισε την ιρανική εκδοχή «εντελώς ψευδή».

Η φερόμενη επίθεση σημειώθηκε λίγες ημέρες αφότου η Ουάσινγκτον έβαλε στο στόχαστρο τρία ιρανικά πετρελαιοφόρα και η Τεχεράνη επιτέθηκε σε πετρελαιοφόρα και εκτόξευσε βαλλιστικό πύραυλο εναντίον αμερικανικών πολεμικών πλοίων που περιπολούσαν κοντά στα Στενά του Ορμούζ.

Δεν επιβάλλει ήδη το Ιράν συγκεκριμένη διαδρομή στα πλοία μέσω των Στενών του Ορμούζ;

Ναι. Το Ιράν απαιτεί ήδη από τα πλοία να χρησιμοποιούν διαδρομές μέσω των Στενών που έχει εγκρίνει η ίδια η Τεχεράνη.

Το Ιράν δημοσίευσε για πρώτη φορά τον Απρίλιο χάρτη με τις εγκεκριμένες από αυτό διαδρομές ναυσιπλοΐας, κατευθύνοντας τα πλοία πολύ πιο κοντά στις ιρανικές ακτές από ό,τι κινούνταν πριν από τον πόλεμο. Η διαδρομή που είναι σήμερα εγκεκριμένη από το Ιράν ακολουθεί έναν διάδρομο κατά μήκος των ιρανικών ακτών.

Ωστόσο, η προσπάθεια του Ιράν να ελέγξει τη ναυσιπλοΐα έχει αμφισβητηθεί από μια διαφορετική διαδρομή, πιο κοντά στο Ομάν.

Τον Ιούνιο, το Ομάν, σε συνεργασία με τον Διεθνή Ναυτιλιακό Οργανισμό (IMO), υπηρεσία των Ηνωμένων Εθνών που εποπτεύει τη ναυσιπλοΐα, χάραξε έναν νότιο διάδρομο με στόχο την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στα Στενά.

Ένα δεξαμενόπλοιο με σημαία Λιβερίας, το Stoic Warrior, χρησιμοποίησε στη συνέχεια μια διαδρομή που το έφερε κοντά στις ακτές των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και του Ομάν, προτού περάσει γύρω από τη χερσόνησο του Μουσαντάμ, έναν ομανικό θύλακα.

Οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) αντέδρασαν, δηλώνοντας ότι «η μόνη εγκεκριμένη διαδρομή» ήταν αυτή που είχε ανακοινώσει το Ιράν και προειδοποιώντας ότι τα πλοία που θα διέρχονταν χωρίς την άδειά του θα ήταν «ανεπιθύμητα και θα αντιμετώπιζαν εξαιρετικά σοβαρούς κινδύνους».

Μετά την υπογραφή του 14 σημείων Μνημονίου Κατανόησης τον Ιούνιο, στη Γενεύη της Ελβετίας, η κίνηση στα Στενά είχε αυξηθεί. Ωστόσο, η επανέναρξη των επιθέσεων έχει περιορίσει σημαντικά την εμπορική ναυσιπλοΐα μέσα και γύρω από τον κρίσιμο θαλάσσιο δίαυλο.

Βάσει του Μνημονίου, οι ΗΠΑ συμφώνησαν να τερματίσουν τον ναυτικό αποκλεισμό εντός 30 ημερών, ενώ το Ιράν δεσμεύτηκε να απομακρύνει τις νάρκες από τα Στενά του Ορμούζ και να επιτρέψει στα πλοία να διέρχονται «χωρίς χρέωση» για 60 ημέρες.

Ποια είναι η σημερινή κατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ;

Η ναυσιπλοΐα συνεχίζεται, αλλά σε σημαντικά μειωμένα επίπεδα.

Πριν από τη σύγκρουση, περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου την ημέρα περνούσαν από τον θαλάσσιο δίαυλο. Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ, μιλώντας στα μέσα ενημέρωσης την Κυριακή, δήλωσε ότι σήμερα διέρχονται κατά μέσο όρο περισσότερα από 9 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως.

Συνυπολογίζοντας τους αγωγούς που παρακάμπτουν τα Στενά, ο Ράιτ εκτίμησε ότι οι συνολικές ροές βρίσκονται πιθανότατα «στα δύο τρίτα ή και περισσότερο» των επιπέδων πριν από τη σύγκρουση.

«Άρα, οι Ιρανοί εξακολουθούν να προκαλούν προβλήματα, αλλά το Πολεμικό Ναυτικό των Ηνωμένων Πολιτειών κερδίζει αυτή τη μάχη», δήλωσε.

Τους αμερικανικούς ισχυρισμούς ενίσχυσε το Κέντρο Επιχειρήσεων Θαλάσσιου Εμπορίου του Ηνωμένου Βασιλείου (UKMTO), το οποίο ανακοίνωσε την Κυριακή ότι 59 πλοία διέσχισαν τα Στενά του Ορμούζ κατά τις προηγούμενες 48 ώρες.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα υποστηρίξει ότι ο θαλάσσιος δίαυλος βρίσκεται υπό τον έλεγχο της Ουάσινγκτον, παρά τις σχεδόν καθημερινές ιρανικές επιθέσεις εναντίον πλοίων, φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να προτείνει να μετονομαστεί το Στενό του Ορμούζ προς τιμήν του.

Το Ιράν έχει αμφισβητήσει τους ισχυρισμούς περί αύξησης της ναυσιπλοΐας, υποστηρίζοντας ότι ο έλεγχός του στον κρίσιμο θαλάσσιο δίαυλο συνεχίζεται.

Ωστόσο, πρόσφατα στοιχεία από άλλες εταιρείες και ιστοτόπους παρακολούθησης της θαλάσσιας κυκλοφορίας παρουσιάζουν μια πιο σύνθετη εικόνα. Τα στοιχεία δείχνουν ότι μόλις έξι πλοία διέσχισαν τα Στενά την Τετάρτη, 11 την Τρίτη και πέντε την προηγούμενη Δευτέρα, με τον μέσο όρο 10 ημερών να διαμορφώνεται σε μόλις 13 πλοία την ημέρα.

Τη Δευτέρα, η εταιρεία θαλάσσιων αναλύσεων Kpler ανέφερε ότι κατά μέσο όρο 10 πλοία μεταφοράς εμπορευμάτων διέρχονταν καθημερινά από τα Στενά κατά τις τελευταίες 10 ημέρες — ο χαμηλότερος αριθμός από τον Μάιο.

Πριν από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, στις 28 Φεβρουαρίου, περισσότερα από 130 πλοία περνούσαν καθημερινά από τα Στενά, όπου η ναυσιπλοΐα ήταν ελεύθερη. Τώρα, η κυβέρνηση Τραμπ διαπραγματεύεται με το Ιράν για το άνοιγμα των Στενών.

Την ίδια ώρα, το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, το οποίο επικαλέστηκαν ο Τραμπ και ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ως αιτία για την έναρξη του πολέμου, έχει πλέον εξαφανιστεί από τα πρωτοσέλιδα.

Μπορεί το Ιράν να επιβάλει στρατιωτικά μια νέα ζώνη;

Μέχρι στιγμής, η Τεχεράνη έχει αποδείξει ότι μπορεί να καταστήσει επικίνδυνη τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ, αναγκάζοντας πλοία να αποφεύγουν τον θαλάσσιο δίαυλο. Τουλάχιστον 19 ναυτικοί έχουν σκοτωθεί και δεκάδες πλοία έχουν δεχθεί επιθέσεις από τον Μάρτιο.

Ωστόσο, μένει να φανεί εάν το Ιράν μπορεί να επιβάλει στρατιωτικά την πολύ ευρύτερη ζώνη που πρότεινε ο Ρεζάεϊ — ιδιαίτερα απέναντι σε πλοία που προστατεύονται από τον αμερικανικό στρατό.

Ο Στίβεν Ζουνς, ιδρυτής και πρόεδρος του τμήματος Σπουδών Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο, εκτιμά ότι το Ιράν θα δυσκολευτεί να επιβάλει μια ζώνη περιορισμένης πρόσβασης κοντά στα Στενά του Ορμούζ.

«Είναι δύσκολο να δούμε πώς θα μπορέσουν πραγματικά να την επιβάλουν. Τα ιρανικά πλοία και αεροσκάφη που θα επιχειρούσαν να την επιβάλουν θα ήταν πολύ ευάλωτα σε αμερικανικές επιθέσεις», δήλωσε στο Al Jazeera. «Ίσως, όμως, πρόκειται για μια προειδοποίηση, δεδομένου ότι θα εξακολουθούσε να υπάρχει κίνδυνος για τις ναυτιλιακές εταιρείες εάν θεωρούσαν δεδομένο ότι θα μπορούσαν να διασχίσουν τα Στενά χωρίς να υποστούν συνέπειες».

Ο Ζουνς εκτίμησε ότι το Ιράν ενδέχεται να επιδιώκει να προκαλέσει μια ευρύτερη στρατιωτική αντίδραση των ΗΠΑ, κάτι που θα μπορούσε να αποφέρει πολιτικά οφέλη στην Τεχεράνη, «δικαιολογώντας επιθέσεις» εναντίον γειτονικών χωρών του Κόλπου και αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στην περιοχή.

Αυτό, με τη σειρά του, θα μπορούσε να βοηθήσει το Ιράν, καθώς η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ φαίνεται να τάσσεται κατά της συνέχισης της σύγκρουσης, ενώ στο εσωτερικό της χώρας θα μπορούσε να ενισχύσει την τάση της κοινής γνώμης να «συσπειρωθεί γύρω από τη σημαία», εν μέσω των αυξανόμενων οικονομικών δυσκολιών.

Επιπλέον, ο Ζουνς σημείωσε ότι το σχέδιο του Ιράν για μια ζώνη περιορισμένης πρόσβασης μπορεί να συνδέεται με την επικείμενη συμφωνία του με το Ομάν για τις θαλάσσιες διαδρομές μέσω των Στενών.

Εάν η συμφωνία με το Ομάν είναι εφαρμόσιμη και μπορεί να γίνει αποδεκτή από τις ΗΠΑ, το Ιράν θα μπορούσε «να υποχωρήσει» από την προσπάθεια επιβολής της ζώνης περιορισμένης πρόσβασης, εκτίμησε ο Ζουνς.

Σε διαφορετική περίπτωση, η Τεχεράνη θα έχει «κάτι έτοιμο ώστε να καταστήσει πιο δύσκολη για την Ουάσινγκτον» την απόρριψη της συμφωνίας με το Ομάν.

Διαβάστε επίσης:

Τραμπ εκτός ελέγχου: Δημοσίευσε χάρτη με Καναδά, Μεξικό και Γροιλανδία στα χρώματα των ΗΠΑ

Αποκάλυψη NYT: Το προκλητικό πλιάτσικο της Ουκρανίας με τις συμβάσεις όπλων – Πώς ευρωπαϊκό χρήμα καταλήγει στις τσέπες λίγων και εκλεκτών

Από τη Γερμανία στην Ιταλία και τη Γαλλία: Απλώνεται η σκιά του Πούτιν πάνω από την Ευρώπη

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.