Στεγαστική ασφυξία για νοικοκυριά και νέους με τα εισοδήματα να χάνουν τη μάχη των ενοικίων

Το σπίτι μετατρέπεται σε είδος πολυτελείας για όλο και περισσότερα νοικοκυριά, καθώς ενοίκια και τιμές αγοράς τρέχουν με ταχύτητα που οι μισθοί αδυνατούν να ακολουθήσουν. Και πλέον η στεγαστική πίεση δεν σταματά στα χαμηλότερα εισοδήματα. Ανεβαίνει προς τη μεσαία τάξη, δυσκολεύει ακόμη περισσότερο την αυτονόμηση των νέων και απορροφά ολοένα μεγαλύτερο κομμάτι του οικογενειακού προϋπολογισμού.

Η Ελλάδα βρίσκεται ανάμεσα στις χώρες όπου το πρόβλημα εμφανίζεται με ιδιαίτερη ένταση. Η στεγαστική κρίση, ωστόσο, δεν αποτελεί ελληνική ιδιαιτερότητα. Από την Ευρώπη μέχρι τις Ηνωμένες Πολιτείες, η κοινή συνισταμένη είναι μία: τα διαθέσιμα και κυρίως τα οικονομικά προσιτά σπίτια δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση. Στην Ευρώπη το στεγαστικό έλλειμμα υπολογίζεται περίπου σε 4,6 εκατομμύρια κατοικίες, ενώ στις ΗΠΑ οι εκτιμήσεις ανεβάζουν επίσης σε αρκετά εκατομμύρια τον αριθμό των σπιτιών που λείπουν από την αγορά.

Πώς στένεψε η αγορά στην Ελλάδα

Το ελληνικό στεγαστικό πρόβλημα χτίστηκε σε μεγάλο βαθμό μέσα στα χρόνια της οικονομικής κρίσης. Μετά το 2009 η οικοδομική δραστηριότητα κατέρρευσε, οι επενδύσεις περιορίστηκαν και για μεγάλο χρονικό διάστημα προστέθηκαν ελάχιστες νέες κατοικίες στο διαθέσιμο απόθεμα. Όταν μετά το 2017-2018 η αγορά ακινήτων άρχισε να ανακάμπτει, η εικόνα είχε αλλάξει. Η ζήτηση επέστρεψε ταχύτερα από την προσφορά, ενώ ταυτόχρονα εμφανίστηκαν νέοι ισχυροί παίκτες στην αγορά. Η ανάπτυξη του τουρισμού και των βραχυχρόνιων μισθώσεων, οι αγορές ακινήτων από ξένους επενδυτές και η επιστροφή των ακινήτων ως επενδυτική επιλογή αύξησαν τον ανταγωνισμό για το διαθέσιμο απόθεμα.

Παράλληλα, ένα τμήμα των κατοικιών αποσύρθηκε από τη μακροχρόνια μίσθωση, την ώρα που η νέα οικοδομή, παρά την ανάκαμψή της, δεν κατάφερε να καλύψει γρήγορα το κενό που είχε δημιουργηθεί την προηγούμενη δεκαετία. Η πίεση είναι εντονότερη στα μεγάλα αστικά κέντρα και στις τουριστικές περιοχές, όπου η ζήτηση για κατοικία συγκρούεται με την τουριστική και επενδυτική αξιοποίηση των ακινήτων.

Η μεσαία τάξη μπαίνει στη στεγαστική μέγγενη

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά. Όταν το κόστος κατοικίας ξεπερνά το 40% του διαθέσιμου εισοδήματος, θεωρείται ότι το νοικοκυριό βρίσκεται σε κατάσταση υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης. Στην Ελλάδα σημαντικό τμήμα των νοικοκυριών βρίσκεται ήδη πάνω από αυτό το όριο.

Η συνεχιζόμενη αύξηση των ενοικίων μεταφέρει όμως σταδιακά το πρόβλημα και σε οικογένειες με μεσαία εισοδήματα. Όσο περισσότερα χρήματα κατευθύνονται κάθε μήνα στο ενοίκιο, τόσο λιγότερα απομένουν για τρόφιμα, ενέργεια, μετακινήσεις, αποταμίευση ή άλλες ανάγκες. Την κατάσταση επιβαρύνει η ποιότητα του διαθέσιμου αποθέματος. Μεγάλος αριθμός κατοικιών είναι παλαιός και ενεργειακά αναποτελεσματικός, γεγονός που προσθέτει στο υψηλό ενοίκιο και αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας.

Οι νέοι μένουν περισσότερο στο πατρικό

Οι μεγαλύτεροι χαμένοι της στεγαστικής κρίσης είναι οι νεότερες γενιές. Από το 2010 οι μέσες τιμές κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν αυξηθεί κατά 55,4% και τα ενοίκια κατά 26,7%, όταν το πραγματικό κατά κεφαλήν εισόδημα έχει ενισχυθεί περίπου 20%. Η ψαλίδα αυτή κάνει την απόκτηση ή ακόμη και την ενοικίαση κατοικίας δυσκολότερη για έναν νέο εργαζόμενο.

Σε χώρες όπως η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Πολωνία και η Βουλγαρία, καθώς και σε περιοχές της Ιταλίας και της Αυστρίας, το ενοίκιο ενός συνηθισμένου διαμερίσματος δύο δωματίων μπορεί να απορροφά πάνω από το 80% του διάμεσου μισθού ενός νέου ενήλικα. Σε ορισμένες τουριστικές περιοχές μπορεί να ξεπερνά ακόμη και ολόκληρο τον μισθό. Οι επιπτώσεις φαίνονται ήδη στις επιλογές ζωής. Στην Ιρλανδία το ποσοστό των νέων 25-34 ετών που ζουν με τους γονείς τους αυξήθηκε από 23% το 2013 σε 40% το 2023. Μεταξύ των φοιτητών, το αντίστοιχο ποσοστό ανέβηκε από 73% σε 93%.

Λείπουν 4,6 εκατομμύρια σπίτια στην Ευρώπη

Πίσω από τις τιμές βρίσκεται το μεγάλο έλλειμμα προσφοράς. Το Κοινό Κέντρο Ερευνών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπολογίζει ότι στην Ευρώπη λείπουν περίπου 4,6 εκατομμύρια κατοικίες. Η συγκέντρωση πληθυσμού και θέσεων εργασίας στις μεγάλες πόλεις εντείνει ακόμη περισσότερο την πίεση, καθώς περισσότερα νοικοκυριά διεκδικούν μικρότερο αριθμό διαθέσιμων κατοικιών. Σε τουριστικές περιοχές προστίθεται και η βραχυχρόνια μίσθωση, η οποία απορροφά μέρος του αποθέματος που διαφορετικά θα μπορούσε να κατευθυνθεί στη μακροχρόνια αγορά.

Το ίδιο πρόβλημα και στην Αμερική

Στις Ηνωμένες Πολιτείες η διαδρομή ήταν διαφορετική, αλλά το αποτέλεσμα παρόμοιο. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 οδήγησε σε χρεοκοπίες κατασκευαστών, φυγή εργατικού δυναμικού από τον κατασκευαστικό κλάδο, περιορισμό της χρηματοδότησης και μεγάλη πτώση της οικοδομικής δραστηριότητας.

Η αμερικανική οικονομία επέστρεψε σε ανάπτυξη, όμως η παραγωγή νέων κατοικιών δεν κάλυψε το χαμένο έδαφος. Η Freddie Mac υπολογίζει ότι απαιτούνται περίπου 3,7 εκατομμύρια επιπλέον κατοικίες για να καλυφθεί η ζήτηση. Για τα νοικοκυριά πολύ χαμηλού εισοδήματος, μάλιστα, το έλλειμμα προσιτών ενοικιαζόμενων κατοικιών εκτιμάται περίπου στα 7,2 εκατομμύρια.

Η εικόνα σε Ελλάδα, Ευρώπη και ΗΠΑ καταλήγει έτσι στο ίδιο σημείο: το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο κοστίζει ένα σπίτι, αλλά και πόσα σπίτια υπάρχουν πραγματικά διαθέσιμα σε τιμές που μπορούν να πληρώσουν οι πολίτες.

Οι επιδοτήσεις ενοικίου και τα προγράμματα χρηματοδότησης μπορούν να περιορίσουν μέρος της πίεσης. Όσο όμως η προσφορά προσιτής κατοικίας παραμένει μικρότερη από τη ζήτηση, η στεγαστική κρίση δύσκολα θα υποχωρήσει μόνο με μέτρα ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης.

Διαβάστε επίσης

Το κράτος συνεχίζει να παράγει «φέσια»: Στα 3,275 δισ. ευρώ τα χρέη προς ιδιώτες

ΔΕΘ: Περισσότερους δυσαρεστημένους παρά ευχαριστημένους άφησε το πακέτο – Οι ενστάσεις των κοινωνικών φορέων

Επενδύσεις: Η ανάκαμψη δεν κλείνει το χάσμα της Ελλάδας με την υπόλοιπη Ευρώπη

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.