Το σχέδιο Χούπη για τον «πολίτη-οπλίτη»: Στρατιώτες όλοι και για πάντα; – Η προσαρμογή της Ευρώπης και το ήδη βαρύ τίμημα της Ελλάδας

Μια αλλαγή πολύ ευρύτερη από την αναμόρφωση της στρατιωτικής θητείας περιέγραψε από την Πράγα ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ, στρατηγός Δημήτριος Χούπης. Η βασική του θέση, ότι η κινητοποίηση μιας χώρας δεν είναι πλέον αποκλειστικά στρατιωτική αλλά πρωτίστως κοινωνική διαδικασία, παραπέμπει σε ένα διαφορετικό μοντέλο άμυνας, στο οποίο ο έφεδρος, ο ειδικός της κυβερνοασφάλειας, οι τηλεπικοινωνίες, οι μεταφορές, τα νοσοκομεία, η βιομηχανία και οι ψηφιακές υποδομές αποτελούν τμήματα του ίδιου συστήματος.

Η παρέμβασή του στο IISS Prague Defence Summit δεν περιορίστηκε στην ανάγκη περισσότερων στρατευσίμων ή καλύτερης εκπαίδευσης. Περιέγραψε τη μετάβαση από έναν στρατιωτικό μηχανισμό που ενεργοποιείται κυρίως μέσα στα στρατόπεδα σε ένα δίκτυο διαρκούς ετοιμότητας, το οποίο θα απλώνεται στην κοινωνία, στην οικονομία και στις κρίσιμες υποδομές.

Μαζί με τη στρατηγική λογική αυτής της πρότασης, όμως, ανακύπτει ένα μεγάλο πολιτικό ερώτημα: όταν ο πολίτης παραμένει επί δεκαετίες συνδεδεμένος με τη στρατιωτική κινητοποίηση, πού τελειώνει η αναγκαία ετοιμότητα και πού αρχίζει η στρατιωτικοποίηση της καθημερινότητας;

Τι προβλέπει ο «πολίτης-οπλίτης»

Στην καρδιά του σχεδιασμού βρίσκεται η διάκριση ανάμεσα στις επαγγελματικές δυνάμεις και στους στρατευσίμους. Οι πρώτες προορίζονται για αποστολές υψηλής ετοιμότητας, εξειδικευμένες επιχειρήσεις και άμεση αντίδραση, ενώ οι στρατεύσιμοι και κυρίως οι έφεδροι καλούνται να εξασφαλίσουν τον αριθμό, τη διάρκεια και τη γεωγραφική διασπορά που απαιτεί η άμυνα της ελληνικής επικράτειας.

Η νέα λογική, η οποία εντάσσεται στην «Ατζέντα 2030», προβλέπει ότι ο στρατεύσιμος θα συνδέεται περισσότερο με τον τόπο κατοικίας ή καταγωγής του, ώστε μετά την απόλυσή του να μπορεί να ενταχθεί σε μονάδα με αποστολή την υπεράσπιση της περιοχής. Η θητεία θα αποκτήσει εντονότερο επιχειρησιακό χαρακτήρα, με στόχο το 70% των στρατευσίμων να θεωρείται έτοιμο για ανάπτυξη μέσα σε 14 εβδομάδες.

Η εκπαίδευση θα επεκταθεί στη χρήση drones, ψηφιακών συστημάτων, ασφαλών επικοινωνιών, στην ανάλυση δεδομένων και στην αντιμετώπιση κυβερνοεπιθέσεων. Η σχέση με τις Ένοπλες Δυνάμεις δεν θα τελειώνει την ημέρα της απόλυσης, καθώς το σχέδιο προβλέπει ενεργό εθελοντική εφεδρεία, επανεκπαίδευση, διαδικτυακά προγράμματα και ψηφιακή ειδοποίηση μέσω προστατευμένων κρατικών υποδομών.

Παράλληλα, σχεδιάζεται η εθελοντική ένταξη γυναικών και η δημιουργία δεξαμενών επαγγελματιών από τον ιδιωτικό τομέα. Μηχανικοί, προγραμματιστές, γιατροί, αναλυτές δεδομένων, ειδικοί στις τηλεπικοινωνίες και στελέχη των logistics θα μπορούν να συνδέονται με τις Ένοπλες Δυνάμεις ήδη από την περίοδο της ειρήνης, ώστε να κινητοποιηθούν γρήγορα εάν παραστεί ανάγκη.

Εδώ ακριβώς η έννοια της εφεδρείας αλλάζει περιεχόμενο. Δεν αφορά μόνο τον πρώην στρατεύσιμο που καλείται περιστασιακά σε μια άσκηση. Ο επαγγελματίας, ο επιστήμονας και ο εργαζόμενος αντιμετωπίζονται δυνητικά ως διαρκώς διαθέσιμα τμήματα του αμυντικού μηχανισμού, με την εργασία, τις γνώσεις και τα προσωπικά τους δεδομένα να εντάσσονται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό.

Στο ίδιο μοντέλο υπάγονται οι υποδομές διττής χρήσης. Δρόμοι, λιμάνια, αεροδρόμια, βιομηχανικές μονάδες, τηλεπικοινωνιακά δίκτυα και κρατικές πλατφόρμες cloud θα εξυπηρετούν τις πολιτικές ανάγκες σε περίοδο ειρήνης, αλλά θα μπορούν να υποστηρίξουν τη μεταφορά δυνάμεων, την επιστράτευση και τη λειτουργία του κράτους σε μια μεγάλη κρίση.

Η Ευρώπη επιστρέφει στη λογική της γενικευμένης ετοιμότητας

Η πρόταση Χούπη δεν εμφανίζεται σε κενό. Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέρριψε την πεποίθηση ότι ένας μικρός, αμιγώς επαγγελματικός και τεχνολογικά προηγμένος στρατός μπορεί να αντιμετωπίσει κάθε ενδεχόμενο. Μπορεί να καλύψει εξειδικευμένες αποστολές, δεν διαθέτει όμως απαραίτητα το ανθρώπινο δυναμικό και τις εφεδρείες που απαιτεί μια σύγκρουση διάρκειας μηνών ή ετών.

Η κατεύθυνση συμβαδίζει με τη στρατηγική του ΝΑΤΟ για την πολιτική ετοιμότητα, η οποία περιλαμβάνει τη συνέχεια της κυβέρνησης, την ασφάλεια της ενέργειας, των τροφίμων και του νερού, τη λειτουργία των μεταφορών και των επικοινωνιών, καθώς και τη δυνατότητα αντιμετώπισης μαζικών απωλειών και μετακινήσεων πληθυσμών. Στην ίδια λογική κινείται και η ευρωπαϊκή στρατηγική ετοιμότητας, αντιμετωπίζοντας από κοινού πολέμους, κυβερνοεπιθέσεις, πανδημίες και φυσικές καταστροφές.

Το πλησιέστερο παράδειγμα στη φιλοσοφία Χούπη είναι η Φινλανδία. Η χώρα στηρίζει την άμυνά της στην υποχρεωτική θητεία, στη μεγάλη εκπαιδευμένη εφεδρεία και στην ικανότητα υπεράσπισης ολόκληρης της επικράτειας. Το φινλανδικό υπουργείο Άμυνας χαρακτηρίζει τη θητεία, την εφεδρεία και την ισχυρή κοινωνική βούληση άμυνας θεμέλια του συστήματος.

Στη Σουηδία, η «συνολική άμυνα» συνδυάζει τη στρατιωτική και την πολιτική ετοιμότητα, ενώ η σχετική υποχρέωση μπορεί να αφορά τους πολίτες από τα 16 έως τα 70 χρόνια. Όπως εξηγεί η σουηδική υπηρεσία πολιτικής άμυνας, η συμμετοχή επεκτείνεται στην υγεία, την ενέργεια, τις επικοινωνίες, τις μεταφορές και την τροφοδοσία. Η Εσθονία στηρίζεται σε εφεδρικό στρατό και σε ισχυρό δίκτυο εθελοντικής τοπικής άμυνας, ενώ η Λιθουανία, η Λετονία και πρόσφατα η Κροατία επανέφεραν την υποχρεωτική θητεία. Η Δανία την επέκτεινε και στις γυναίκες, ενώ η Γαλλία και η Γερμανία αναζητούν τρόπους μαζικής ενίσχυσης των εφεδρειών τους.

Η τεχνολογία, ωστόσο, δημιουργεί ένα οδυνηρό παράδοξο. Σε μια εποχή Τεχνητής Νοημοσύνης, δορυφόρων, μη επανδρωμένων συστημάτων και όπλων ακριβείας, αντί να απομακρύνεται ο άνθρωπος από το πεδίο της μάχης, οι ευρωπαϊκές ηγεσίες ζητούν περισσότερους στρατευσίμους, μεγαλύτερες εφεδρείες και κοινωνίες προετοιμασμένες για μακροχρόνιο πόλεμο. Δηλαδή ετοιμότητα και συνειδητοποίηση για περισσότερες απώλειες ζωών, όπως έχουν ήδη πει κυνικά Ευρωπαίοι παράγοντες, όπως ο Ραλφ Χόφμαν, αρχίατρος των γερμανικών Ενόπλων Δυνάμεων.

Τα drones χρειάζονται χειριστές, τα δίκτυα ειδικούς, τα οπλικά συστήματα τεχνικούς και οι μονάδες ανεφοδιασμό. Αυτή είναι η επιχειρησιακή πραγματικότητα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι πρέπει να θεωρηθεί αυτονόητη η οργάνωση ολόκληρης της κοινωνίας γύρω από τη διαρκή πιθανότητα μιας σύγκρουσης. Οι πόλεμοι, άλλωστε, θα έπρεπε πρωτίστως να αποτρέπονται και να μη διεξάγονται καθόλου.

Το τίμημα που ήδη πληρώνει η ελληνική κοινωνία

Από την αφήγηση περί «πολίτη-οπλίτη» απουσιάζει σε μεγάλο βαθμό το οικονομικό κόστος. Η Ελλάδα βρίσκεται διαχρονικά μεταξύ των χωρών του ΝΑΤΟ με τις υψηλότερες αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ, ενώ το δωδεκαετές εξοπλιστικό πρόγραμμα έως το 2036 υπολογίζεται περίπου στα 25 έως 28 δισ. ευρώ.

Φρεγάτες, μαχητικά αεροσκάφη, αντιαεροπορικά συστήματα, drones, πύραυλοι και αναβαθμίσεις αρμάτων συνθέτουν ένα τεράστιο πρόγραμμα, το οποίο παρουσιάζεται σχεδόν πάντοτε ως αυτονόητη εθνική ανάγκη. Καμία σοβαρή συζήτηση δεν μπορεί να αγνοήσει τις αμυντικές ανάγκες της χώρας. Το ίδιο σοβαρή, όμως, πρέπει να είναι η συζήτηση για τις κοινωνικές συνέπειες αυτών των επιλογών.

Τα χρήματα για την άμυνα προέρχονται από τον ίδιο δημοσιονομικό χώρο από τον οποίο χρηματοδοτούνται τα νοσοκομεία, τα σχολεία, τα πανεπιστήμια, η στεγαστική πολιτική, η πρόνοια και η πολιτική προστασία. Δεν σημαίνει ότι κάθε ευρώ μιας φρεγάτας αφαιρείται λογιστικά από ένα νοσοκομείο, σημαίνει όμως ότι οι τεράστιες αμυντικές δαπάνες περιορίζουν όσα μπορεί να διαθέσει το κράτος αλλού.

Μια κοινωνία με αποδυναμωμένη δημόσια υγεία, σχολικά κτίρια που γερνούν, φτωχοποιημένα νοικοκυριά και ανεπαρκή πολιτική προστασία δεν είναι πραγματικά ανθεκτική, όσα προηγμένα όπλα κι αν διαθέτει. Η εθνική ασφάλεια δεν εξαντλείται στις στρατιωτικές προμήθειες.

Το σχέδιο Χούπη προσθέτει και ένα λιγότερο ορατό κόστος. Ο «πολίτης-οπλίτης» δεν θα συνεισφέρει μόνο μέσω της φορολογίας, αλλά θα διαθέτει χρόνο για εκπαίδευση, θα παραμένει προσβάσιμος στον στρατιωτικό μηχανισμό και ενδέχεται να απομακρύνεται από την εργασία και την οικογένειά του. Πρέπει, επομένως, να διευκρινιστεί ποιος θα τον αποζημιώνει, τι θα συμβαίνει με την επαγγελματική του θέση και ποιος θα διαχειρίζεται τα προσωπικά και επαγγελματικά δεδομένα του.

Και η διπλωματία πού βρίσκεται;

Υπάρχει, τέλος, ένα εμφανές κενό: πού βρίσκονται η διπλωματία, η πρόληψη των συγκρούσεων και η ειρηνική επίλυση των διαφορών;

Ο αρχηγός ΓΕΕΘΑ έχει ως αρμοδιότητα να προετοιμάζει τις Ένοπλες Δυνάμεις για το δυσμενέστερο ενδεχόμενο και όχι να χαράσσει εξωτερική πολιτική. Η πολιτική ηγεσία, όμως, δεν μπορεί να παρουσιάζει λεπτομερή σχέδια για επιστράτευση, ενεργό εφεδρεία, νέους εξοπλισμούς και κοινωνική κινητοποίηση, αφήνοντας τη διπλωματική στρατηγική σε γενικές αναφορές περί ειρήνης.

Η αποτροπή και η διπλωματία δεν είναι αντίθετες έννοιες. Μια χώρα χρειάζεται αμυντική ικανότητα, αλλά χρειάζεται ταυτόχρονα διαύλους επικοινωνίας, μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης, μηχανισμούς αποτροπής ατυχημάτων και σταθερή προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Χρειάζεται να επενδύει πολιτικό κεφάλαιο στην αποκλιμάκωση με την ίδια επιμονή με την οποία επενδύει δημόσιο χρήμα στους εξοπλισμούς.

Διαφορετικά δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος, στον οποίο κάθε χώρα εξοπλίζεται επειδή εξοπλίζεται η άλλη και η ειρήνη παραμένει διακηρυγμένος στόχος, χωρίς ποτέ να αποκτά αντίστοιχο σχέδιο.

Η Ελλάδα χρειάζεται αξιόπιστη άμυνα και οργανωμένη εφεδρεία. Χρειάζεται, όμως, εξίσου νοσοκομεία, σχολεία, κοινωνική προστασία και ενεργή διπλωματία. Ο «πολίτης-οπλίτης» δεν πρέπει να μετατραπεί από μοντέλο έκτακτης ετοιμότητας σε μόνιμη κοινωνική ταυτότητα.

Γιατί τότε το ερώτημα θα είναι διπλό: θα είμαστε πολίτες που γνωρίζουν πώς να αντιδρούν σε μια κρίση ή στρατιώτες που περιμένουν ολόκληρη τη ζωή τους την επόμενη διαταγή; Και πόσα σχολεία, νοσοκομεία και κοινωνικά προγράμματα θα έχουμε θυσιάσει μέχρι να έρθει αυτή η διαταγή;

Διαβάστε επίσης:

Μητσοτάκης από τα εγκαίνια του The Ellinikon Sports Park: «Δεν δημιουργείται μια περίκλειστη πόλη για λίγους» – Τι είπε για Ελληνικό, ΟΑΚΑ, Φάληρο και Τατόι

Δούκας για Athens ESG Awards: «Η πράσινη μετάβαση πρέπει να φτάνει σε όλους» – Η νέα πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων

Χανιά: Συνελήφθησαν ο οδηγός και η συνοδός του σχολικού που ξέχασαν για 4 ώρες δύο παιδάκια στο όχημα

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.