«Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα του Αιγαίου»: Το συγκινητικό «αντίο» στη Μαργαρίτα Παπανδρέου

Σε κλίμα ιδιαίτερης συγκίνησης τελέστηκε στο Α’ Νεκροταφείο η πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου, η οποία έφυγε από τη ζωή το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 103 ετών.

Τη Μαργαρίτα Παπανδρέου αποχαιρέτησαν η οικογένειά της, τα παιδιά και τα εγγόνια της, φίλοι και άνθρωποι του πολιτικού κόσμου της χώρας.

Επικήδειο εκφώνησαν οι γιοι της, Γιώργος, Νίκος και Ανδρίκος Παπανδρέου, η εγγονή της Μαργαρίτα και ο εγγονός της Κώστας Κατσανέβας. Εκ μέρους του προέδρου του ΠΑΣΟΚ Νίκου Ανδρουλάκη, ο οποίος απουσιάζει στο εξωτερικό, αποχαιρέτησε τη Μαργαρίτα Παπανδρέου η Άννα Διαμαντοπούλου, ενώ για εκείνη μίλησε και η στενή φίλη της εκλιπούσας, Φωτεινή Σιάνου.

«Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα και αγωνίστηκε γι’ αυτήν»

«Εκ μέρους όλης της οικογένειάς μας, σας ευχαριστώ θερμά που είστε σήμερα εδώ. Η μάνα μας, η Μαργαρίτα, δεν γεννήθηκε Ελληνίδα. Έγινε Ελληνίδα. Αγάπησε βαθιά την Ελλάδα, την υπηρέτησε και αγωνίστηκε γι’ αυτήν», είπε στον αποχεραιτισμό του ο Γιώργος Παπαδρέου.

»Πάνω απ’ όλα, συνδέθηκε με τις Ελληνίδες, που την υιοθέτησαν, την αγκάλιασαν και στάθηκαν δίπλα της στους κοινούς αγώνες για την ισότητα, την αξιοπρέπεια, την απελευθέρωση και την ειρήνη. Αν μας παρακολουθεί σήμερα, είμαι βέβαιος πως χαμογελά. Για τη συγκινητική συμπαράσταση προς την οικογένειά μας και για τα τόσα μηνύματα αγάπης και σεβασμού προς την ίδια και τους αγώνες της».

»Μηνύματα από την Ελλάδα και από όλον τον κόσμο, ιδιαίτερα από τις γυναίκες στην Κύπρο, την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή, με τις οποίες πορεύτηκε για την ειρήνη. Σε αυτή τη λιτή τελετή, όπως η ίδια θα ήθελε, θα ακούσουμε δύο λόγια από μέλη της οικογενειας μας και από ανθρώπους αγωνίστηκαν μαζί της», πρόσθεσε συγκινημένος καλώντας -εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ- Άννα Διαμαντοπούλου και τη στενή της φίλη, Φωτεινή Σιανού, να μιλήσει για εκείνη.

Νίκος Παπανδρέου: «Goodbye, dear Margaret, θα σε σκορπίσουμε στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου»

Με ιστορίες από το παρελθόν, από τότε που εκείνος ήταν 10 ετών το βράδυ της Χούντας, αλλά και τις συμβουλές που του είχε δώσει σε προσωπικές του στιγμές, αποχαιρέτησε τη μητέρα του ο Νίκος Παπανδρέου.

Παράλληλα γνωστοποίησε ότι οι στάχτες της Μαργαρίτας Παπανδρέου, μετά την τελετή αποτέφρωσης σε στενό οικογενειακό κύκλο στη Ριτσώνα, θα σκορπιστούν «στην αγαπημένη σου θάλασσα του Αιγαίου».

«Ο τελευταίος σου χορός – τα κύματα. Goodbye, dear Margaret. Rest in peace» ανέφερε.

«Σε ευχαριστούμε μαμά, σε αγαπώ»: Το αντίο του Αντρίκου Παπανδρέου

«Θέλω να μιλήσω στη Μαργαρίτα, στη μαμά μας» είπε στον συγκινητικό επικήδειο για τη μητέρα του, ο γιος της Αντρίκος.

«Μαμά μας έμαθες να αγαπάμε, να αντέχουμε να αναγνωρίζουμε τα λάθη μας, να στεκόμαστε δίπλα τους άλλους και να μην ξεχνάμε τι έχει αξία στη ζωή. Πάνω από όλα μας έμαθες να αγαπάμε τη ζωή και να νοιαζόμαστε βαθιά για τους άλλους ανθρώπους και αυτό θα προσπαθήσουμε να κρατήσουμε ζωντανό μέσα μας» συνέχισε.

«Ακόμα δεν ξέρουμε πως κατάφερνες να δώσεις τόσα σε τόσους ανθρώπους και συγχρόνως να κάνεις εμάς να νιώθουμε ότι τα έχουμε όλα. Σε ευχαριστούμε μαμά, σε αγαπώ», κατέληξε.

«Δεν ήσουν η κλασική γιαγιά»

Ιδιαίτερα συγκινητικός ήταν ο αποχαιρετισμός της Μαργαρίτας Γιώργου Παπανδρέου στη γιαγιά της.

«Αγαπημένη μου γιαγιά, our yiayia, για τον κόσμο ήσουν η Μαργαρίτα Παπανδρέου, μια δυνατή γυναίκα που αγωνίστηκε για την ειρήνη μεταξύ των λαών και για τα δικαιώματα των γυναικών. Ένας αγώνας που παραμένει σήμερα επίκαιρος όσο ποτέ. Εκείνη που μου έλεγε πως εμείς οι γυναίκες πρέπει να αλληλοστηριζόμαστε, να μη σαμποτάρουμε η μία την άλλη», ανέφερε.

«Για μένα ήσουν η γιαγιά μου, δυναμική και ευαίσθητη. Με ρωτούσες για τη δουλειά μου και αν είμαι ευτυχισμένη. Δεν ήσουν η κλασική γιαγιά. Ήσουν μια γιαγιά που μας παρακινούσε να αμφισβητούμε, να αναρωτιόμαστε, να σκεφτόμαστε, να εξελισσόμαστε. Και πάνω απ’ όλα, να χορεύουμε. Η αγαπημένη σου γιορτή ήταν η Ημέρα των Ευχαριστιών.
Χαιρόσουν να μας έχεις όλους μαζί. Θυμάμαι τα μεγάλα τραπέζια, που κρατούσαν ώρες, με συζητήσεις για την πολιτική και τις κοινωνικές αδικίες, αλλά και με χιούμορ και γέλια. Και στο τέλος, χορός», πρόσθεσε η κόρη του Γιώργου Παπανδρέου.

«Αγαπούσες τη θάλασσα όσο τίποτα. Ελπίζω εκεί που πας να κολυμπάς, να την αγναντεύεις, να διαβάζεις και να γράφεις. Να ακούς τους αγαπημένους σου Elvis και Frank Sinatra, αλλά και την Billie Holiday — μια γυναίκα που, μέσα από τη φωνή της, τολμούσε να ακουστεί σε έναν κόσμο που συχνά ήθελε τις γυναίκες σιωπηλές. Κι εγώ θα ακούω το “I’ll Be Seeing You” και θα σε θυμάμαι. Σαν μια υπόσχεση πως θα σε ξαναβρίσκω σε όσα αγαπούσες. Σ’ αγαπώ», είπε με λυγμούς.

Κωστής Κατσανέβας: «Τη γιαγιά μου την έλεγαν Μαργαρίτα και μοιραζόμασταν μυστικά»

Συγκλονιστικός ήταν και ο επικήδειος του εγγονού της, Κωστή Κατσανέβα.

Ο γιος της Σοφίας Παπανδρέου, μίλησε για τον τρόπο που πληροφορήθηκε τον θάνατο της γιαγιάς του και στη συνέχεια γιατη Μαργαρίτα που οργάνωνε τα οικογενειακά τραπέζια.

«Θέλω να σας περιγράψω πώς είναι να μοιράζεσαι μια τόσο προσωπική στιγμή με όλη την Ελλάδα. Βρίσκεσαι σε επαγγελματική συνάντηση, φοράς το κουστούμι σου. Περιμένεις ένα τηλεφώνημα που ελπίζεις να μην έρθει ποτέ.

Μέχρι στιγμής όλα κυλάνε κανονικά. Χτυπάει το τηλέφωνο και βυθίζεται η καρδιά σου, σαν να σε χτύπησε βράχος ολόκληρος στο στέρνο. Το σηκώνεις και είναι η μητέρα σου. Δεν μπορεί να μιλήσει. Την ακούς μόνο να κλαίει, και καταλαβαίνεις. Της λες ψιθυριστά «σ’ αγαπώ».

Ως εδώ, όλα είναι όπως θα τα ζούσε ο καθένας. Έτσι είναι η ζωή, χάνουμε τους ανθρώπους μας. Ξέρεις όμως ότι σε λίγα λεπτά θα χτυπήσουν και τα δικά τους τηλέφωνα, με μια παρόμοια ειδοποίηση.

Και πράγματι, πριν προλάβεις να καθαρίσεις το μυαλό σου για να πεις δύο κενά λόγια, χτυπάνε τα κινητά γύρω σου. Η δική τους εμπειρία όμως είναι αρκετά διαφορετική. Δεν σηκώνουν το τηλέφωνο για να ακούσουν τη λατρεμένη τους μητέρα να κλαίει. Δεν ζαλίζονται από τον χαμό δικού τους ανθρώπου.

Πήρατε όλοι την ίδια ειδοποίηση, μοιραστήκατε την ίδια πληροφορία, για το ίδιο πρόσωπο ουσιαστικά ταυτόχρονα… αλλά σε εκείνο το δωμάτιο εσύ πονάς.

Μόλις σου δίνεται η ευκαιρία, σηκώνεσαι να φύγεις. Συλλυπητήρια. Ευχαριστώ. Μέχρι να φτάσεις στο αυτοκίνητο σε σταματάνε πέντε φορές. Κάποιους τους γνωρίζεις άλλους όχι. Καλοπροαίρετα, θέλουν να σε συλλυπηθούν. Εσύ όμως δεν αντέχεις, σπαρταράει η καρδούλα σου να φτάσεις στον άνθρωπό σου.

Εκείνες τις στιγμές δεν θέλεις να τις μοιραστείς με κανέναν, σίγουρα όχι με αγνώστους. Είναι δικές σου, είναι προσωπικές κι ομως πρέπει να το παίξεις δυνατός γιατί όλοι ξέρουν.

Είναι στιγμές που θα θυμάσαι σε όλη σου τη ζωή, και μέσα τους βρίσκονται άγνωστα πρόσωπα, ανάμεσα σε εσένα και τον αποχαιρετισμό του ανθρώπου σου.

Το κινητό χτυπάει ασταμάτητα. Ανοίγεις το ραδιόφωνο και έχει αφιέρωμα στον θανόντα, στον άνθρωπό σου.

Δεν έχεις προλάβει να επεξεργαστείς τι ήταν και τι σημαίνει ο άνθρωπός σου, κι εκείνοι απαγγέλλουν με σιγουριά. Ήταν αυτό, ήταν εκείνο.

Ένας λέει: «Γιατί μιλάμε για έναν άνθρωπο 103 ετών, ενώ χάνονται μικρά παιδιά;» Σκέφτεσαι, ναι, σταματήστε τότε. Γελάς λίγο. Κλείνεις το ραδιόφωνο.

Αυτή ήταν η δική μου εμπειρία εχθές.

Όλη την υπόλοιπη ημέρα άκουγα ποια ήταν η Μαργαρίτα. Ναι, ήταν ακτιβίστρια και μαχήτρια για τα δικαιώματα των γυναικών. Ναι, αν δεν ήταν εκείνη, η γυναίκα θα παρέμενε πολίτης δεύτερης κατηγορίας για πολλά χρόνια ακόμα.

Ήταν μεγάλη. Ήταν ψηλή. Είχε πάθος και δεν την χώραγε οποιαδήποτε δωμάτιο στο οποίο βρισκόταν.

Θα αφήσω τους πολιτικούς να σας πουν για τον συμβολισμό και την πολιτική της διάσταση. Ότι κ αν σας πουν, ήταν πολλά περισσότερο. Ήταν μητέρα. Ήταν άνθρωπος, σαν κι εμένα, σαν κι εσάς. Ήταν η γιαγιά μου.

Η γιαγιά μου η Μαργαρίτα ήταν η διοργανώτρια και ο συνδετικός κρίκος της οικογένειας. Το σημείο αναφοράς όλων μας. Οργάνωνε τα οικογενειακά μας δείπνα λες και ήταν τοπική οργάνωση της ΕΓΕ. Καθόμασταν στο τραπέζι, έλεγε «έχω μια ανακοίνωση», σηκωνόταν και αυτοσαρκαζόταν.

Ο θείος ο Ανδρέας, το μεγαλύτερο πειραχτήρι που έχετε γνωρίσει, την πείραζε με έναν τρόπο τόσο δικό τους, τόσο αληθινό και πεθαίναμε όλοι στα γέλια.

Μιλούσαμε για την επικαιρότητα και τα πολιτικά, και είχε τέτοια κρίση. Ξέρετε, πολύς κόσμος νομίζει ότι επειδή έχει πολιτική γνώμη έχει και πολιτική κρίση. Από τη γιαγιά έμαθα ότι τα δύο διαφέρουν.

Και την ίδια κρίση την είχε για εμάς. Δεν χρειαζόταν να της πεις τίποτα. Σε κοίταζε και ήξερε ποιος ήταν ερωτευμένος, ποιος αγχωμένος, ποιος ήθελε τι…

Βλέπετε, ήμασταν μια οικογένεια σε ένα τραπέζι, όπως κάθε άλλη. Κοροϊδευόμασταν, λέγαμε τα προσωπικά μας, τις σχέσεις μας, τα άγχη μας, και τσακωνόμασταν. Ήταν ό,τι πιο όμορφο, ήταν δικό μας.

Σήμερα αναρωτιέμαι ποιος θα μας οργανώνει τα οικογενειακά τραπέζια. Σε κάθε άλλο σπίτι, όταν αδειάζει αυτή η καρέκλα, το μαθαίνουν οι συγγενείς και η γειτονιά. Στο δικό μας, το έμαθε όλη η Ελλάδα, μέσα σε λίγα λεπτά, με μια ειδοποίηση στο κινητό.

Αυτό σημαίνει να μοιράζεσαι τη γιαγιά σου με μια ολόκληρη χώρα. Δεν παραπονιέμαι. Τη μοιραζόμασταν μαζί σας από πάντα.

Και το ότι είστε σήμερα τόσοι εδώ μας δείχνει πόσους άγγιξε. Ένα κομμάτι της όμως δεν χώρεσε ποτέ σε ειδοποίηση, ούτε σε αφιέρωμα ούτε στα λεγόμενα των πολιτικών.

Αυτό το κομμάτι το κρατάω για μένα. Και πάει κάπως έτσι…

Τη γιαγιά μου την έλεγαν Μαργαρίτα. Είχε το όνομα ενός λουλουδιού. Ενός λουλουδιού που, στα δικά μου μάτια, δεν έχασε ποτέ τα πέταλά του.

Μόνο σήμερα… φεύγοντας… μοιάζει να μας χαρίζει μερικά…

Μικρές θύμησες…

Μεγάλες στιγμές…

Γλυκές αναμνήσεις…

Χαμόγελα…

Κουβέντες που μένουν…

Και εκείνο το βλέμμα της…

Εκείνο το βλέμμα που με κοίταζε πάντα λέγοντας περισσότερα απ’ όσα μπορούσαν οι λέξεις…

Τη γιαγιά μου την έλεγαν Μαργαρίτα. Και μοιραζόμασταν μυστικά.

Κάποτε, μικρός, τη ρώτησα: «Εσύ δεν έχεις δεύτερο όνομα; Όλοι έχουν.» Και μου απάντησε: «Το όνομά μου είναι Μαργαρίτα. Και το δικό σου είναι Κωστής. Και είναι αρκετό.»

Τότε δεν κατάλαβα πόσα μου είχε πει. Σήμερα καταλαβαίνω.

Πόση δύναμη χωράει σε ένα όνομα.

Πόση αξιοπρέπεια…

Πόση ελευθερία…

Πόση περηφάνια…

Γιαγιά μου Μαργαρίτα!

Ανάμεσα σε όλα όσα μου έμαθες, ίσως αυτό να είναι το πιο πολύτιμο: να μπορώ να στέκομαι απέναντί σου σήμερα και να λέω απλά: «Είμαι ο Κωστής». Και να είναι αρκετό.

Farewell my dear Margarita…»

Διαμαντοπούλου: «Της χρωστούμε πολλά»

«Μια πολύ ψηλή, ξανθιά, όμορφη γυναίκα. Μια τυπική Αμερικανίδα. Η γυναίκα του Πρωθυπουργού της Ελλάδας.
Και όμως, αυτή η γυναίκα γυρίζει ολόκληρη τη χώρα. Πηγαίνει στις μεγάλες πόλεις, στις γειτονιές, στα χωριά, στους αγροτικούς οικισμούς. Κάθεται γύρω από τραπέζια με αγρότισσες, εργάτριες, επαγγελματίες, επιστήμονες, νοικοκυρές. Με γυναίκες από κάθε κοινωνική τάξη και κάθε γενιά. Τις ακούει και τους μιλά. Τις καλεί να οργανωθούν, να διεκδικήσουν, να πάρουν τη ζωή τους στα χέρια τους. Μία από αυτές τις γυναίκες ήμουν κι εγώ. Είναι πολλές από τις γυναίκες που βρίσκονται σήμερα εδώ. Είναι όλες εκείνες που αυτές τις ημέρες κατέκλυσαν τα μέσα ενημέρωσης με τις προσωπικές τους αναμνήσεις», είπε η Άννα Διαμαντοπούλου.

»Εκ μέρους του ΠΑΣΟΚ και του Προέδρου Νίκου Ανδρουλάκη αποχαιρετούμε σήμερα τη Μαργαρίτα Παπανδρέου. Τη γυναίκα που άφησε τη σφραγίδα της στη μεγαλύτερη αλλαγή που έγινε ποτέ στη χώρα για τις γυναίκες και, επομένως, για ολόκληρη την ελληνική κοινωνία.

Η Ελλάδα έβγαινε τότε από μια σκοτεινή περίοδο δικτατορίας και προσπαθούσε να καλύψει μέσα σε λίγα χρόνια όσα είχαν αλλάξει στην Ευρώπη τις προηγούμενες δεκαετίες. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, πλαισιωμένη από μερικές από τις σημαντικότερες γυναίκες της εποχής, ιδρύει και οργανώνει την Ένωση Γυναικών Ελλάδας. Στην Αθήνα, στις πόλεις, στα χωριά. Μια οργάνωση που έμελλε να αποκτήσει σαράντα χιλιάδες μέλη και να αφήσει βαθύ αποτύπωμα στην πολιτική και κοινωνική ζωή της χώρας.

Δεν ήταν μια κλειστή οργάνωση διανοουμένων ή φεμινιστριών. Ήταν μια λαϊκή γυναικεία οργάνωση που ένωσε διαφορετικές γενιές.

Νέες γυναίκες που ξεκινούσαν τη ζωή τους. Γυναίκες σαράντα και πενήντα ετών με οικογένεια και δουλειά. Μεγαλύτερες γυναίκες που είχαν δώσει μόνες τους δύσκολους προσωπικούς αγώνες. Γιατί τότε ο αγώνας κάθε γυναίκας ήταν ακόμη ένας αγώνας για τα αυτονόητα: αν θα σπουδάσει, αν θα εργαστεί, πώς θα παντρευτεί, αν θέλει και πότε θα αποκτήσει παιδιά.

Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας μετέφερε στην ελληνική πολιτική σκηνή και στο ΠΑΣΟΚ τα μεγάλα ζητήματα του ευρωπαϊκού και αμερικανικού φεμινιστικού κινήματος. Το ΠΑΣΟΚ δέχθηκε μια ισχυρή ένεση φεμινισμού, μαχητικότητας και διεκδίκησης.
Το προσωπικό έγινε πολιτικό. Η βία, η κακοποίηση και η ανισότητα μέσα στο σπίτι έπαψαν να θεωρούνται ιδιωτικές υποθέσεις. Ο οικογενειακός προγραμματισμός έγινε κοινωνικό και πολιτικό ζήτημα. Δημιουργήθηκαν γυναικείοι συνεταιρισμοί σε ολόκληρη την Ελλάδα, ώστε ακόμη και οι πιο ευάλωτες γυναίκες να μπορούν να συμμετέχουν συλλογικά και να αποκτούν το δικό τους εισόδημα.

Η συμμετοχή στην πολιτική δεν αντιμετωπίστηκε απλώς ως δικαίωμα, αλλά και ως ευθύνη. Δημιουργήθηκαν Τομέας Ισότητας και επιτροπές ισότητας μέσα στο κόμμα, νομαρχιακές και δημοτικές επιτροπές σε ολόκληρη τη χώρα. Γυναίκες έγιναν νομάρχες, μπήκαν στα ψηφοδέλτια, στις οργανώσεις, στα κέντρα λήψης αποφάσεων.

Μια μικρή επανάσταση συντελέστηκε μέσα στο κόμμα και από εκεί μεταφέρθηκε στην κοινωνία.

Το νέο Οικογενειακό Δίκαιο κατάργησε την προίκα, καθιέρωσε την ισότητα των συζύγων και την κοινή γονική μέριμνα και έδωσε στη γυναίκα το δικαίωμα να διατηρεί το επώνυμό της. Κατοχυρώθηκαν η ίση αμοιβή και η ισότητα στην εργασία, οι γονικές άδειες, η προστασία της εγκύου και το δικαίωμα της γυναίκας να αποφασίζει για το σώμα της.

Δεν άλλαξαν απλώς κάποιοι νόμοι. Άλλαξε η θέση της γυναίκας στην οικογένεια, στην εργασία και στην κοινωνία.
Γι’ αυτό επιμένω: ήταν η μεγαλύτερη αλλαγή που έγινε ποτέ, από την ίδρυση του ελληνικού κράτους, για τις γυναίκες.
Και σε αυτή την αλλαγή η συμβολή της Μαργαρίτας Παπανδρέου ήταν καθοριστική.

Πόσο εύκολο ήταν για μια Αμερικανίδα εκείνης της εποχής να βρίσκεται δίπλα σε έναν από τους σημαντικότερους πολιτικούς και διανοουμένους της εποχής του και να διατηρεί τη δική της αυτονομία, τη δική της φωνή; Καθόλου εύκολο.

Πόσο εύκολο ήταν να ταξιδεύει στα χωριά, να συνομιλεί με αγρότισσες, εργάτριες και νοικοκυρές, να φέρνει κοντά γυναίκες που μέχρι τότε δεν είχαν βγει από το σπίτι τους; Καθόλου εύκολο.

Οι αντιδράσεις και οι επιθέσεις ήταν πολλές, έντονες και συχνά χυδαίες. Η ζωή της υπήρξε λαμπερή και συγκλονιστική, αλλά και πολύ δύσκολη. Πέρασε μέσα από τη δικτατορία, τη Μεταπολίτευση, τις μεγάλες νίκες και τις δραματικές ήττες, τις ευτυχισμένες και τις πιο οδυνηρές στιγμές. Και τις αντιμετώπισε πάντοτε με απαράμιλλη αξιοπρέπεια.

Στη δική μου πορεία στην Ευρώπη συνάντησα πολλές φορές το όνομά της σε αναφορές για την πρωτοπορία του φεμινιστικού και του ειρηνιστικού κινήματος.

Η Μάργκοτ Βάλστρεμ, πρώην υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας και η πρώτη που θεσμοθέτησε τη φεμινιστική εξωτερική πολιτική, είχε αναφέρει δημόσια τη Μαργαρίτα Παπανδρέου ως μία από τις προδρόμους της. Για τη WINPEACE και για την προσπάθεια οικοδόμησης της ελληνοτουρκικής φιλίας μέσα από τις γυναικείες οργανώσεις.

Η Μαργαρίτα δεν σταμάτησε ποτέ να σκέφτεται και να πρωτοπορεί. Συνέχισε με ιδέες για την ειρήνη, την οικολογία και τον ρόλο των γυναικών. Τα γραπτά και τα κείμενά της αξίζει να συγκεντρωθούν και να μελετηθούν.

Σήμερα επέλεξα να αποχαιρετήσω τη Μαργαρίτα Παπανδρέου γι’ αυτό που η ίδια ήταν. Γιατί τα σαράντα χρόνια της ζωής της με τον Ανδρέα Παπανδρέου θα μπορούσαν να γίνουν ένα συναρπαστικό βιβλίο. Αυτή, όμως, είναι μια άλλη ιστορία.
Σήμερα μιλούμε για τη Μαργαρίτα.

Οι γυναίκες και οι άνδρες που συμμετείχαμε, μέσα από το ΠΑΣΟΚ και την ΕΓΕ, σε εκείνη τη μεγάλη Αλλαγή γνωρίζουμε τι σήμαινε. Άλλαξε τον καθένα και την καθεμία από εμάς. Έβαλε τις βάσεις ώστε οι νεότερες γυναίκες να θεωρούν σήμερα αυτονόητα πολλά από εκείνα για τα οποία εμείς χρειάστηκε να αγωνιστούμε.

Ο αγώνας, όμως, δεν έχει ολοκληρωθεί. Έχουν γίνει μεγάλα βήματα, αλλά απέχουμε ακόμη πολύ από τη στιγμή που θα μπορούμε να πούμε ότι η ισότητα έχει πραγματικά επιτευχθεί. Η νέα γενιά οφείλει να συνεχίσει.
Αποχαιρετούμε σήμερα τη Μαργαρίτα. Τη Μαργαρίτα της μεγάλης Αλλαγής για τις γυναίκες της Ελλάδας.
Και μπορώ κι εγώ να πω: «Ήμουν εκεί».
Και αυτό το «εκεί» φέρει ανεξίτηλη τη δική της σφραγίδα.
Θέλω, τέλος, να απευθυνθώ στα παιδιά της.
Στον Γιώργο, όχι σήμερα ως πρώην Πρωθυπουργό, αλλά ως γιο της Μαργαρίτας.
Στον Νίκο, όχι ως ευρωβουλευτή, αλλά ως γιο της Μαργαρίτας.
Στον σπουδαίο καθηγητή Αντρίκο, ως γιο της Μαργαρίτας.
Και στη μοναχοκόρη της, τη Σοφία.
Αλλά και σε όλα τα εγγόνια και τα δισέγγονά της.
Δεν μπορώ να φανταστώ πόσο περήφανοι είστε και πόσο βαθιά σας επηρέασε και σας καθοδήγησε η παρουσία μιας τόσο σημαντικής μητέρας, γιαγιάς και προγιαγιάς.
Μαργαρίτα, σου οφείλουμε πολλά», κατέληξε η Άννα Διαμαντοπούλου.

Η οικογένεια έχει ζητήσει από όσους επιθυμούν να τιμήσουν τη μνήμη της να μην καταθέσουν στεφάνια αλλά να πραγματοποιήσουν δωρεές στο «Κέντρο Διοτίμα», οργάνωση με πολυετή δράση για την υποστήριξη των γυναικών και την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας.

Ο Γιώργος Παπανδρέου δέχθηκε εκ μέρους όλης της οικογένειας συλλυπητήρια τηλεφωνήματα και μηνύματα από τον Ισπανό πρωθυπουργό και προσωπικό του φίλο Πέδρο Σάντσεθ, ηγετικά στελέχη ευρωσοσιαλιστών και ευρωπαίους αξιωματούχους, καθώς και από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κώστα Τασούλα, την προκάτοχό του Κατερίνα Σακελλαροπούλου, τον πρόεδρο της Βουλής Νικήτα Κακλαμάνη, σύσσωμη την ηγεσία και τα στελέχη του ΠΑΣΟΚ, τον Αλέξη Τσίπρα, τον Αντώνη Σαμαρά, την Ντόρα Μπακογιάννη, πολλούς υπουργούς (Δένδια, Μενδώνη κ.α) και άλλους πολιτικούς και κοινωνικούς παράγοντες.

Άφησαν λουλούδια στον τάφο του Ανδρέα

Σε μια συμβολική κίνηση λίγο πριν από την πολιτική κηδεία της Μαργαρίτας Παπανδρέου, ο Κώστας Λαλιώτης άφησε ένα λουλούδι στους τάφους του ιδρυτή του ΠΑΣΟΚ, Ανδρέα Παπανδρέου, του αείμνηστου Γιώργου Γεννηματά, όπου βρίσκεται θαμμένη και η κόρη του, Φώφη Γεννηματά, καθώς και στους τάφους του Γιάννη Αλευρά και του Ζιλ Ντασέν.

Τον τάφο του Ανδρέα Παπανδρέου, με λουλούδια στα χέρια, επισκέφτηκε όλη η οικογένεια μετά το τέλος της κηδείας της αγαπημένης τους μητέρας και γιαγιάς.

Μια ζωή συνδεδεμένη με το γυναικείο κίνημα

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου υπήρξε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες προσωπικότητες του ελληνικού γυναικείου κινήματος. Ίδρυσε και διετέλεσε επί οκτώ χρόνια πρόεδρος της Ένωσης Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), ενώ είχε ενεργό συμμετοχή στους αγώνες για την ισότητα των φύλων και σε πρωτοβουλίες για την ειρήνη.

Η δράση της συνδέθηκε με μια περίοδο σημαντικών θεσμικών αλλαγών για τις Ελληνίδες, όπως η κατάργηση της προίκας, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου, οι αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και η νομιμοποίηση των αμβλώσεων.

Ο γιος της και πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, αποχαιρετώντας τη μητέρα του, αναφέρθηκε σε μια γυναίκα που παρέμεινε «μαχήτρια ως το τέλος», με βαθιά πίστη στη δικαιοσύνη, την ειρήνη και την ισότητα των γυναικών, αλλά και στη μεγάλη οικογενειακή αγκαλιά που, όπως έγραψε, ένωνε παιδιά, εγγόνια και δισέγγονη.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε στις ΗΠΑ το 1923 και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1961. Υπήρξε σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου από το 1951 έως το 1989 και μητέρα του Γιώργου, του Νίκου, της Σοφίας και του Ανδρέα Παπανδρέου.

Διαβάστε επίσης:

Άγιος Στέφανος: Γυναίκα απωθεί με φωνές ληστές που επιχείρησαν να διαρρήξουν στο σπίτι της (Video)

Σέρρες: Συνελήφθη άνδρας για τη φωτιά στο Στρυμονικό

Σοκ στη Λάρισα: 14χρονος βρέθηκε απαγχονισμένος στο σπίτι του

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.