Η κλεψύδρα αδειάζει για τον Μερτς

Ο Φρίντριχ Μερτς δεν περίμενε τις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου για να καταλάβει ότι η θέση του είχε αρχίσει να δυσκολεύει. Τα αποτελέσματα, όμως, σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία μετέτρεψαν την πολιτική πίεση σε ανοιχτή κρίση για τον Γερμανό καγκελάριο και την CDU. Το κόμμα του υπέστη τη χειρότερη επίδοσή του σε κρατιδιακές εκλογές στη μεταπολεμική ιστορία της Γερμανίας, ενώ στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία έμεινε πρώτη φορά εκτός τοπικού κοινοβουλίου, με 4,9%. Την ίδια ώρα η AfD βρέθηκε στην πρώτη θέση με 38,3%. Στο Βερολίνο η CDU έχασε την πρωτιά από τη Linke, που συγκέντρωσε 25,3%, ενώ η AfD ενισχύθηκε σημαντικά φτάνοντας το 16,3%.

Ο ίδιος ο Μερτς χαρακτήρισε το αποτέλεσμα «καταστροφή». Και σχεδόν αμέσως έκανε σαφές ότι δεν σκοπεύει να αποχωρήσει. Το μήνυμά του ήταν πως η απάντηση στην εκλογική αποδοκιμασία δεν θα είναι αλλαγή ηγεσίας αλλά επιτάχυνση των μεταρρυθμίσεων που έχει υποσχεθεί η κυβέρνησή του. Η καταστροφική εκλογική νύχτα έδειξε πως η CDU δεν κατάφερε ούτε προσεγγιστικά να εκπληρώσει τις υποσχέσεις του στον γερμανικό λαό και τώρα απλώς ο Μερτς προσπαθεί να αντιστρέψει τα μάλλον μη αναστρέψιμα.

Δύο εκλογές, ένα μήνυμα

Οι δύο εκλογικές αναμετρήσεις δεν έστειλαν ακριβώς το ίδιο μήνυμα. Στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία η AfD κατέγραψε μια καθαρή πρωτιά, ενώ το SPD της πρωθυπουργού Μανουέλα Σβέζιχ παρέμεινε ιδιαίτερα ισχυρό. Η CDU, αντίθετα, βρέθηκε κάτω από το όριο του 5%, γεγονός που την άφησε εκτός τοπικής βουλής.

Στο Βερολίνο η εικόνα ήταν διαφορετική. Εκεί η άνοδος ήρθε κυρίως από τα αριστερά, με τη Linke να κατακτά την πρώτη θέση και την Έλιφ Έραλπ να βρίσκεται στο επίκεντρο των συζητήσεων για τον σχηματισμό της επόμενης τοπικής κυβέρνησης. Η εκστρατεία της επικεντρώθηκε ιδιαίτερα στο κόστος στέγασης και στην κρίση της αγοράς κατοικίας.

Άρα μπορούμε να πούμε πως δεν υπάρχει ένα ενιαίο «γερμανικό εκλογικό μήνυμα». Υπάρχει όμως ένα κοινό στοιχείο: τα δύο μεγάλα κόμματα του κεντρικού πολιτικού χώρου δυσκολεύονται να συγκρατήσουν ψηφοφόρους που μετακινούνται προς διαφορετικές κατευθύνσεις. Η AfD κερδίζει έδαφος κυρίως στην ανατολική Γερμανία, ενώ στο Βερολίνο η Linke κατάφερε να εκφράσει την κοινωνική δυσαρέσκεια γύρω από ένα πολύ συγκεκριμένο ζήτημα, τη στέγαση. Το Reuters περιγράφει αυτήν τη μετατόπιση ως περαιτέρω αποδυνάμωση του πολιτικού Κέντρου.

Το πρόβλημα του Μερτς δεν είναι μόνο η AfD

Ο Μερτς ανέλαβε την καγκελαρία με μια δύσκολη αποστολή: να επαναφέρει την οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης και ταυτόχρονα να περιορίσει την εκλογική επιρροή της AfD. Η στρατηγική του περιλάμβανε πιο σκληρή στάση στο Μεταναστευτικό και ένα πρόγραμμα οικονομικών και δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων. Μέχρι στιγμής, όμως, το εκλογικό αποτέλεσμα δείχνει ότι η μετατόπιση προς τα δεξιά δεν έχει ανακόψει την AfD. Αντίθετα η τελευταία σημείωσε νέες επιτυχίες. Στη Σαξονία – Άνχαλτ, μόλις δύο εβδομάδες πριν, είχε φτάσει περίπου στο 44%, έναντι περίπου 17% για την CDU.

Αυτό δημιουργεί ένα δύσκολο πολιτικό παράδοξο για τον Μερτς: η CDU υιοθετεί σκληρότερες θέσεις σε ζητήματα που αποτελούν βασικά πεδία της AfD, αλλά η AfD εξακολουθεί να ενισχύεται. Την ίδια στιγμή η πολιτική αυτή μπορεί να απομακρύνει ψηφοφόρους που βρίσκονται αριστερότερα χωρίς να μεταφέρει απαραίτητα ψήφους από την AfD προς τους Χριστιανοδημοκράτες.

Πριν από τις εκλογές οκτώ πρωθυπουργοί κρατιδίων που προέρχονται από την CDU είχαν εκδώσει κοινή δήλωση στήριξης στον καγκελάριο σε μια προσπάθεια να ανακοπούν οι συζητήσεις περί αντικατάστασής του. Ανάμεσά τους βρίσκονταν και πολιτικοί που έχουν κατά καιρούς αναφερθεί ως πιθανοί διάδοχοι. Η κίνηση αυτή αποκτά διαφορετικό βάρος μετά τα αποτελέσματα. Όσο περισσότερες εκλογικές ήττες συσσωρεύονται, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την ηγεσία να παρουσιάζει κάθε αποτέλεσμα ως μεμονωμένο περιστατικό.

Ήδη πριν από την κάλπη είχε ανοίξει στη Γερμανία η συζήτηση για το λεγόμενο «Kanzlertausch», δηλαδή την αντικατάσταση του καγκελάριου από άλλον Χριστιανοδημοκράτη χωρίς άμεση προσφυγή σε ομοσπονδιακές εκλογές. Ο «Guardian» σημειώνει ότι η συζήτηση αυτή δεν έχει μετατραπεί μέχρι στιγμής σε οργανωμένη προσπάθεια ανατροπής του Μερτς. Κανένας από τους πιθανούς διαδόχους δεν έχει εμφανιστεί έτοιμος να κάνει αυτήν την κίνηση και ο ίδιος ο καγκελάριος δεν δείχνει πρόθεση να αποχωρήσει. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η συζήτηση δεν έχει πολιτική σημασία ή ότι περνά αδιάφορη.

Η AfD κερδίζει ακόμη κι αν δεν είναι κυβέρνηση

Υπάρχει και μια δεύτερη παράμετρος. Η AfD δεν χρειάζεται να σχηματίσει κυβέρνηση για να επηρεάσει το πολιτικό σύστημα. Στο Μεκλεμβούργο – Δυτική Πομερανία βγήκε πρώτη, όμως τα υπόλοιπα κόμματα εξακολουθούν να αποκλείουν συνεργασία μαζί της. Η λεγόμενη «υγειονομική ζώνη» (Brandmauer) απέναντι στην AfD παραμένει σε ισχύ, τουλάχιστον σε επίπεδο κυβερνητικών συνεργασιών. Αυτό σημαίνει ότι η εκλογική πρωτιά της δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε εξουσία, αλλά σε μεγαλύτερη πολιτική πίεση για τα υπόλοιπα κόμματα.

Η AfD μπορεί να υποστηρίζει ότι αποτελεί πλέον την ισχυρότερη πολιτική δύναμη σε τμήματα της χώρας, ενώ τα υπόλοιπα κόμματα πρέπει να σχηματίζουν όλο και πιο σύνθετους συνασπισμούς για να κυβερνήσουν χωρίς αυτήν.

Τι μπορεί να κάνει τώρα ο Μερτς; Ο καγκελάριος έχει επιλέξει προς το παρόν τη φυγή προς τα εμπρός. Μετά την ήττα δήλωσε ότι θα συνεχίσει τις οικονομικές, φορολογικές και ασφαλιστικές μεταρρυθμίσεις υποστηρίζοντας ότι η Γερμανία δεν έχει την πολυτέλεια να σταματήσει. Η επιλογή αυτή έχει μια προφανή λογική: αν ο Μερτς εγκαταλείψει το πρόγραμμά του αμέσως έπειτα από μια εκλογική ήττα, κινδυνεύει να εμφανιστεί ως πολιτικός που αντιδρά σπασμωδικά στις δημοσκοπήσεις αντί να κυβερνά με καθαρό μυαλό. Από την άλλη, αν επιμείνει σε μεταρρυθμίσεις που δεν έχουν ακόμη πείσει την κοινωνία, μπορεί να μεγαλώσει την απόσταση ανάμεσα στην κυβέρνηση και τους ψηφοφόρους.

Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα είναι η σχέση με το SPD. Ο κυβερνητικός συνασπισμός εξακολουθεί να λειτουργεί, όμως οι εκλογικές απώλειες πιέζουν και τους δύο εταίρους. Ο αντικαγκελάριος και πρόεδρος του SPD Λαρς Κλίνγκμπαϊλ έχει αναγνωρίσει ότι η κυβέρνηση δεν κατάφερε να επικοινωνήσει αποτελεσματικά τις αλλαγές που προωθεί. Έτσι, η κρίση του Μερτς είναι ταυτόχρονα κρίση κόμματος, κυβέρνησης και πολιτικού Κέντρου.

Η κλεψύδρα

Ο Μερτς βρίσκεται μόλις περίπου 16 μήνες στην καγκελαρία. Η επόμενη ομοσπονδιακή εκλογή είναι προγραμματισμένη για το 2029. Αυτό σημαίνει ότι θεσμικά έχει μπροστά του μεγάλο χρονικό διάστημα. Πολιτικά, όμως, ο χρόνος λειτουργεί διαφορετικά. Οι εκλογές του Σεπτεμβρίου δεν αποφασίζουν το μέλλον της ομοσπονδιακής κυβέρνησης. Αποκαλύπτουν όμως τη δυσκολία της να μετατρέψει την εξουσία σε πολιτική αποδοχή. Η CDU χάνει από τα δεξιά, στο Βερολίνο χάνει και από τα αριστερά, η AfD διευρύνει την επιρροή της και στο εσωτερικό των Χριστιανοδημοκρατών αρχίζει να συζητείται ανοιχτά η πορεία της ηγεσίας.

Ο Μερτς έχει επιλέξει να απαντήσει λέγοντας ότι δεν έχει να πάει πουθενά. Το αν αυτή η επιλογή θα αποδειχθεί πολιτικά βιώσιμη δεν θα κριθεί από μία δήλωση ούτε από μία εκλογική βραδιά. Θα κριθεί από το αν η CDU μπορεί να ανακτήσει πολιτικό έδαφος, αν η κυβέρνηση καταφέρει να παρουσιάσει χειροπιαστά αποτελέσματα στην οικονομία και αν η AfD συνεχίσει να μετατρέπει τη δυσαρέσκεια σε εκλογική δύναμη.

Διαβάστε επίσης:

Ο Λευκός Οίκος ετοιμάζει σχέδιο για 90ήμερη απαγόρευση εξαγωγών ντίζελ

Σε κάθειρξη 15 ετών καταδικάστηκε ο Χάρβεϊ Γουάινστιν για σεξουαλική επίθεση σε βοηθό παραγωγής

Ο Ζελένσκι δηλώνει ότι η Ουκρανία είναι έτοιμη για εκεχειρία στη θάλασσα – «Αναμένουμε την απάντηση της Ρωσίας»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.