Το εκλογικό ρίσκο του Σάντσεθ

Την προηγούμενη εβδομάδα γράφαμε για τη στεγαστική κρίση στην Ισπανία, η οποία παραλίγο να οδηγήσει μια 87χρονη στον δρόμο. Αυτήν την εβδομάδα η ίδια κρίση οδηγεί τον Πέδρο Σάντσεθ σε πρόωρες εκλογές!

Η Ισπανία, λοιπόν, θα ξαναπάει στις κάλπες στις 29 Νοεμβρίου, πολύ νωρίτερα από την εκπνοή της θητείας της κυβέρνησης. Ο Σάντσεθ αποφάσισε να διακόψει πρόωρα την κοινοβουλευτική περίοδο, λίγες μόλις ημέρες μετά την ήττα του στη Βουλή για ένα πακέτο μέτρων αντιμετώπισης της στεγαστικής κρίσης. Εκ πρώτης όψεως, μοιάζει με κίνηση άμυνας ενός πρωθυπουργού που έχει χάσει τον έλεγχο της κοινοβουλευτικής του πλειοψηφίας.

Το πολιτικό αδιέξοδο

Από το 2023 ο Σάντσεθ κυβερνά χωρίς αυτοδύναμη πλειοψηφία. Το Σοσιαλιστικό Κόμμα είχε έρθει δεύτερο στις τελευταίες εκλογές, πίσω από το Λαϊκό Κόμμα, αλλά κατάφερε να παραμείνει στην εξουσία συγκεντρώνοντας μια ετερόκλητη κοινοβουλευτική στήριξη από αριστερά κόμματα, Καταλανούς και Βάσκους εθνικιστές και άλλα μικρότερα κόμματα. Το μοντέλο αυτό του επέτρεψε να παραμείνει πρωθυπουργός, αλλά έχει ένα μόνιμο πρόβλημα: κάθε μεγάλη νομοθετική πρωτοβουλία μετατρέπεται αυτόματα σε διαπραγμάτευση.

Η τελευταία ήττα ήταν ιδιαίτερα επώδυνη επειδή αφορούσε το ζήτημα που αυτή τη στιγμή βρίσκεται ψηλότερα στην ατζέντα της ισπανικής κοινωνίας: τη στέγαση. Η κυβέρνηση επιχείρησε να περάσει μέτρα που προέβλεπαν, μεταξύ άλλων, προστασία ευάλωτων ενοικιαστών, περιορισμούς στις εξώσεις και παρεμβάσεις στην αγορά ενοικίων. Το κόμμα «Μαζί για την Καταλονία», όμως, αρνήθηκε να στηρίξει το πακέτο υποστηρίζοντας ότι οι προτάσεις θα μπορούσαν τελικά να περιορίσουν ακόμη περισσότερο την προσφορά κατοικιών. Το αποτέλεσμα ήταν η κυβέρνηση να μην μπορεί να συγκεντρώσει τις απαραίτητες ψήφους.

Αυτόματα αυτό σημαίνει πως η κυβέρνηση δυσκολεύεται και θα συνεχίσει να δυσκολεύεται να περάσει βασικές πολιτικές της κι έτσι ο Ισπανός πρωθυπουργός επιχειρεί μέσω των εκλογών να αποκτήσει ισχυρότερη εντολή.

Το μεγάλο στοίχημα

Ο Σάντσεθ είχε δύο επιλογές: είτε να συνεχίσει τις διαπραγματεύσεις για το κάθε νομοσχέδιο με την αντιπολίτευση μέχρι το 2027 ή να πάρει το ρίσκο τον πρόωρων εκλογών. Επέλεξε το δεύτερο με την ελπίδα πως θα κινητοποιήσει την εκλογική του βάση. Το πρόβλημα είναι ότι οι δημοσκοπήσεις αυτή τη στιγμή δείχνουν το Λαϊκό Κόμμα να προηγείται και το ακροδεξιό Vox να ενισχύεται. Το Reuters σημειώνει ότι με τα σημερινά δεδομένα το πιθανότερο σενάριο μετά τις εκλογές θα είναι ένας δεξιός κυβερνητικός συνασπισμός, εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει την Ισπανία σε μια πολύ διαφορετική πολιτική εποχή.

Η έξωση που ξεσήκωσε τη Μαδρίτη

Η υπόθεση της 87χρονης Μαρία Ντελ Κάρμεν Αμπασκάλ, γνωστής ως Μαρικάρμεν, έγινε το σύμβολο μιας πολύ μεγαλύτερης κρίσης. Η γυναίκα βρέθηκε αντιμέτωπη με έξωση από το σπίτι στο οποίο ζούσε επί περίπου επτά δεκαετίες. Η υπόθεση προκάλεσε διαδηλώσεις, συγκέντρωσε την προσοχή της κοινής γνώμης και έφερε ξανά στο προσκήνιο το ερώτημα που ταλανίζει πλέον εκατομμύρια Ισπανούς: Ποιος μπορεί πραγματικά να αντέξει να ζήσει στις μεγάλες πόλεις;

Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τους πιο φτωχούς. Αφορά νέους εργαζόμενους, οικογένειες, ανθρώπους με σταθερό εισόδημα που βλέπουν όλο και μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους να καταλήγει στο ενοίκιο. Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ισπανίας, λείπουν περίπου 700.000 κατοικίες από την αγορά, καθώς τα νέα σπίτια που κατασκευάζονται δεν επαρκούν για να καλύψουν τις ανάγκες ενός αυξανόμενου αριθμού νοικοκυριών.

Και η πίεση δεν προκύπτει από έναν μόνο παράγοντα. Η αύξηση του πληθυσμού, η μετανάστευση, ο τουρισμός, οι βραχυχρόνιες μισθώσεις και η ζήτηση από επενδυτές λειτουργούν ταυτόχρονα πάνω σε μια αγορά όπου η προσφορά νέων κατοικιών δεν ακολουθεί τον ρυθμό της ζήτησης. Ο αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Λουίς Ντε Γκίντος έχει επισημάνει ότι η αύξηση του πληθυσμού ενισχύει τη ζήτηση για ενοικιαζόμενες κατοικίες, ενώ το ισπανικό ρυθμιστικό πλαίσιο δεν βοηθά επαρκώς την αύξηση της προσφοράς.

Μέχρι πρόσφατα η πολιτική συζήτηση στην Ισπανία είχε επιβαρυνθεί από τις καταγγελίες διαφθοράς γύρω από πρόσωπα του στενού κύκλου του Σάντσεθ, από την υπόθεση της συζύγου του και του αδελφού του, αλλά και από τη μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα. Παράλληλα, η Δεξιά είχε καταφέρει να μεταφέρει σημαντικό μέρος της προεκλογικής συζήτησης στη μετανάστευση.

Το ζήτημα της κατοικίας επιτρέπει στον Σάντσεθ να παρουσιάσει τις εκλογές όχι ως δημοψήφισμα για τη δική του διακυβέρνηση, αλλά ως επιλογή ανάμεσα σε δύο διαφορετικές πολιτικές κατευθύνσεις: από τη μία μια κυβέρνηση που υποστηρίζει την κοινωνική κατοικία, την προστασία των ενοικιαστών και ισχυρότερο κοινωνικό κράτος και από την άλλη μια δεξιά κυβέρνηση, στην οποία το Vox ενδέχεται να αποκτήσει καθοριστικό ρόλο.

Ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Universidad Carlos III της Μαδρίτης Πάμπλο Σιμόν εκτιμά ότι η στρατηγική αυτή μπορεί να κινητοποιήσει μέρος των αριστερών ψηφοφόρων, ιδιαίτερα εάν ο Σάντσεθ καταφέρει να παρουσιάσει μια πιθανή κυβέρνηση PP – Vox ως απειλή για κοινωνικά δικαιώματα, συμπεριλαμβανομένης της στέγασης. Ταυτόχρονα, όμως, θεωρεί δύσκολη την ανανέωση μιας αριστερής κυβέρνησης.

Η ισπανική κρίση είναι μεγαλύτερη από τον Σάντσεθ

Υπάρχει, τέλος, μια παράμετρος που κάνει αυτές τις εκλογές ενδιαφέρουσες και πέρα από την ισπανική πολιτική. Η στεγαστική κρίση δεν υπάρχει μόνο στην Ισπανία προφανώς. Η «Repubblica» καταγράφει ότι το 7,7% του πληθυσμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε συνθήκες στεγαστικής πίεσης, ενώ οι μέσες τιμές κατοικιών ανά τετραγωνικό μέτρο έχουν αυξηθεί κατά περίπου 60% από το 2013. Παράλληλα, η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων και η περιορισμένη παρουσία κοινωνικής κατοικίας εντείνουν την πίεση στις μεγάλες πόλεις.

Η κατοικία έχει έτσι αρχίσει να μετατρέπεται σε πολιτικό όπλο. Και όχι μόνο για την Αριστερά. Όποιος καταφέρει να πείσει ότι μπορεί να κάνει την πόλη ξανά κατοικήσιμη για τη μεσαία τάξη και τους νέους, αποκτά ένα εξαιρετικά ισχυρό εκλογικό αφήγημα. Τόσο απλό. Μάλλον η ήττα του έδωσε στον Σάντσεθ την αφορμή που χρειαζόταν για να κάνει μια κίνηση την οποία υπό άλλες συνθήκες θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να δικαιολογήσει.

Η στρατηγική του είναι απλή ως ιδέα και εξαιρετικά επικίνδυνη στην πράξη: να μετατρέψει την πολιτική αδυναμία του σε εκλογικό δίλημμα και τη στεγαστική κρίση από πρόβλημα της κυβέρνησης σε πρόβλημα ολόκληρου του πολιτικού συστήματος. Αν πετύχει, μπορεί να επιστρέψει με ισχυρότερη εντολή. Αν αποτύχει, μπορεί να είναι ο άνθρωπος που άνοιξε μόνος του την πόρτα για μια κυβέρνηση δεξιού – ακροδεξιού συνασπισμού.

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Κάθοδος της ΕΛ.Α.Σ. στην κοινωνία για να «ξεκολλήσει» η βελόνα

Ο ΣΥΡΙΖΑ ζητάει από τους ανεξάρτητους βουλευτές να επιστρέψουν τις έδρες – Πού αποσκοπεί, ποιους 12 βάζει στο στόχαστρο

Ανεβαίνει ο πήχης στη Μέση Ανατολή – Οι ΗΠΑ διευρύνουν τις επιλογές τους απέναντι στο Ιράν με τρία αεροπλανοφόρα στο Ορμούζ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.