Το πετρέλαιο καλπάζει, τα νοικοκυριά σε απόγνωση και η Ευρώπη εγκλωβισμένη σε λογιστικούς υπολογισμούς

Το πετρέλαιο καλπάζει, οι τιμές στα καύσιμα τραβούν την ανηφόρα και τα νοικοκυριά βλέπουν την ακρίβεια να καταπίνει όλο και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους. Την ίδια ώρα, η Ευρώπη μοιάζει εγκλωβισμένη σε μια ατέρμονη συζήτηση για δημοσιονομικούς κανόνες, ελλείμματα και αντοχές των προϋπολογισμών, την ώρα που οι πολίτες αναζητούν άμεσες λύσεις για να αντιμετωπίσουν το ολοένα αυξανόμενο κόστος ζωής.

Με το Brent να ξεπερνά τα 105 δολάρια το βαρέλι και τις ανατιμήσεις να απειλούν να περάσουν από τα πρατήρια στα ράφια των σούπερ μάρκετ, η απόσταση ανάμεσα στις ανάγκες της πραγματικής οικονομίας και στους λογιστικούς υπολογισμούς των Βρυξελλών γίνεται όλο και πιο εμφανής.

Σε αυτό το σκηνικό πραγματοποιήθηκε χθες το Eurogroup και σήμερα το ECOFIN, με τους Ευρωπαίους υπουργούς Οικονομικών να καλούνται να διαχειριστούν τις συνέπειες της νέας ενεργειακής αναταραχής. Το ερώτημα, ωστόσο, είναι εάν θα υπάρξει ουσιαστική ευρωπαϊκή απάντηση ή εάν η αντιμετώπιση της ακρίβειας θα παραμείνει υπόθεση των εθνικών προϋπολογισμών, με τις κυβερνήσεις να μετρούν τα δημοσιονομικά περιθώρια και τους καταναλωτές να πληρώνουν τον λογαριασμό.

Η διεθνής τιμή του Brent σημείωσε χθες Πέμπτη άνοδο άνω του 5%, ξεπερνώντας τα 105 δολάρια, καθώς οι νέες επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια, οι αναταράξεις στις μεταφορές πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ και οι διακοπές παραγωγής στον Κόλπο του Μεξικού ενίσχυσαν τις ανησυχίες για την επάρκεια της προσφοράς.

Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στα πρατήρια καυσίμων. Οι αυξήσεις στο πετρέλαιο και στο diesel μεταφέρονται σταδιακά στις μεταφορές, στο κόστος παραγωγής, στα τρόφιμα και στις υπηρεσίες, δημιουργώντας έναν νέο κύκλο ανατιμήσεων.

Η ακρίβεια επιστρέφει, τα περιθώρια στενεύουν

Οι τελευταίες εξελίξεις βρίσκουν την ευρωπαϊκή οικονομία ήδη αντιμέτωπη με αυξημένες πληθωριστικές πιέσεις.

Ο ετήσιος πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφτασε τον Σεπτέμβριο στο 3,8%, έναντι 3,2% τον Αύγουστο, απομακρυνόμενος ακόμη περισσότερο από τον στόχο του 2% της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η ενεργειακή κρίση δημιουργεί έτσι ένα ιδιαίτερα δύσκολο οικονομικό δίλημμα. Από τη μία πλευρά, η αύξηση των τιμών περιορίζει την αγοραστική δύναμη και επιβαρύνει την κατανάλωση. Από την άλλη, οι κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν νέα μέτρα ανακούφισης, όταν ήδη αντιμετωπίζουν υψηλό κόστος δανεισμού και αυστηρότερους δημοσιονομικούς περιορισμούς.

Το ζήτημα της επίδρασης των ενεργειακών αγορών στην οικονομία της Ευρωζώνης περιλαμβανόταν επισήμως στην ατζέντα του Eurogroup, υπό την προεδρία του Κυριάκου Πιερρακάκη.

Στη συνεδρίαση είχε προγραμματιστεί επίσης συζήτηση για την αποτελεσματικότητα των δημόσιων δαπανών, ένα θέμα που αποκτά ιδιαίτερο βάρος υπό το πρίσμα των νέων αναγκών χρηματοδότησης.

Η συζήτηση συνεχίζεται σε διαφορετικό θεσμικό επίπεδο στο ECOFIN, με την εφαρμογή των ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων και τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία να βρίσκονται μεταξύ των θεμάτων της επίσημης ημερήσιας διάταξης.

Το ενεργειακό πρόβλημα, συνεπώς, έρχεται να προστεθεί σε μια ήδη φορτωμένη οικονομική ατζέντα, με την Ευρώπη να αναζητεί τρόπους προστασίας της οικονομίας χωρίς να θέσει σε κίνδυνο τη δημοσιονομική σταθερότητα.

Τα 18 δισ. ευρώ δεν έφτασαν

Η έκταση του προβλήματος αποτυπώνεται και στα ποσά που έχουν ήδη κινητοποιήσει οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.

Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τα μέτρα που εφαρμόστηκαν μέσα στο 2026 για τον περιορισμό των επιπτώσεων της ενεργειακής ακρίβειας έφτασαν συνολικά τα 17,9 δισ. ευρώ.

Παρά τις παρεμβάσεις, οι νέες ανατιμήσεις επαναφέρουν το ερώτημα εάν χρειάζονται πρόσθετες επιδοτήσεις, μειώσεις φόρων ή άλλες στοχευμένες ενισχύσεις.

Η Κομισιόν επιμένει ότι τα μέτρα θα πρέπει να είναι προσωρινά, περιορισμένης διάρκειας και προσανατολισμένα κυρίως στα ευάλωτα νοικοκυριά και στις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος.

Η προσέγγιση αυτή δεν συμπίπτει απαραίτητα με τις ανάγκες όλων των κρατών-μελών, καθώς οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης διαφέρουν σημαντικά από χώρα σε χώρα.

Ελλάδα και Ιταλία έχουν ήδη θέσει θέμα μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας, επιδιώκοντας να αποκτήσουν πρόσθετο χώρο για μέτρα αντιμετώπισης της ακρίβειας.

Το αίτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η επιδότηση των καυσίμων και οι φορολογικές ελαφρύνσεις επιβαρύνουν τους εθνικούς προϋπολογισμούς, ενώ η αύξηση των τιμών δημιουργεί πιέσεις σε ολόκληρη την παραγωγική αλυσίδα.

Στο τραπέζι οι φόροι και οι επιδοτήσεις

Το μεγάλο αγκάθι αφορά τις παρεμβάσεις στη φορολογία της ενέργειας. Οι υψηλοί ειδικοί φόροι κατανάλωσης και ο ΦΠΑ αποτελούν σημαντικό μέρος της τελικής τιμής των καυσίμων. Μια μείωσή τους θα μπορούσε να προσφέρει άμεση ανακούφιση στους καταναλωτές, αλλά θα προκαλούσε ταυτόχρονα απώλειες φορολογικών εσόδων.

Η Κομισιόν έχει ήδη δημιουργήσει πλαίσιο για προσωρινές και στοχευμένες ελαφρύνσεις και ενισχύσεις, χωρίς ωστόσο να τάσσεται υπέρ γενικευμένων επιδοτήσεων που θα επιβαρύνουν υπέρμετρα τους προϋπολογισμούς.

Το πρόβλημα είναι ότι οι ενεργειακές ανατιμήσεις δεν κάνουν διακρίσεις. Επιβαρύνουν τόσο τα ευάλωτα νοικοκυριά όσο και τη μεσαία τάξη, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, τους αγρότες και τις μεταφορικές εταιρείες.  Και όσο οι τιμές παραμένουν υψηλές, τόσο μεγαλώνει η πίεση για παρεμβάσεις ευρύτερης κλίμακας.

Η ελληνική οικονομία στη μέγγενη

Για την Ελλάδα, η νέα ενεργειακή έξαρση έρχεται σε μια στιγμή κατά την οποία τα καύσιμα έχουν ήδη εξελιχθεί σε σημαντική πηγή επιβάρυνσης των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων.

Το diesel, που επηρεάζει άμεσα το κόστος μεταφοράς και διακίνησης προϊόντων, αποτελεί έναν από τους βασικούς μηχανισμούς μετάδοσης των αυξήσεων στο σύνολο της αγοράς.

Την ίδια ώρα, η έναρξη της περιόδου διάθεσης του πετρελαίου θέρμανσης δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες για τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.

Εφόσον οι διεθνείς τιμές παραμείνουν σε υψηλά επίπεδα, οι πιέσεις θα ενταθούν τόσο στον πληθωρισμό όσο και στις επιχειρήσεις, ιδιαίτερα στους κλάδους με αυξημένες ενεργειακές ανάγκες.

Η κυβέρνηση βρίσκεται μπροστά στο δίλημμα της παράτασης ή ενίσχυσης των υφιστάμενων παρεμβάσεων, αναζητώντας παράλληλα τα απαραίτητα δημοσιονομικά περιθώρια.

Το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο, καθώς οι αποφάσεις για τις επιδοτήσεις των καυσίμων, το επίδομα θέρμανσης και την ενδεχόμενη πρόσθετη στήριξη επιχειρήσεων θα πρέπει να ληφθούν με βάση τις πραγματικές αντοχές του προϋπολογισμού.

Ο νέος εφιάλτης της Ευρώπης

Η ανησυχία δεν αφορά μόνο τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, αλλά και τις συνέπειές της στη νομισματική πολιτική.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται αντιμέτωπη με πληθωρισμό σημαντικά υψηλότερο από τον στόχο της, ενώ μια νέα άνοδος των επιτοκίων θα μπορούσε να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κρατικούς προϋπολογισμούς.

Παράλληλα, η αύξηση των αποδόσεων των κρατικών ομολόγων περιορίζει τα περιθώρια χρηματοδότησης νέων δημοσιονομικών παρεμβάσεων.

Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ενός δυσμενούς συνδυασμού: υψηλής ακρίβειας, ασθενέστερης ανάπτυξης και αυξημένου κόστους χρήματος.

Και αυτό είναι το πραγματικό διακύβευμα των συζητήσεων στο Λουξεμβούργο. Όχι απλώς πώς θα αντιμετωπιστεί η επόμενη αύξηση στην αντλία, αλλά εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει τα εργαλεία και την πολιτική βούληση να αποτρέψει ένα νέο κύμα οικονομικής ασφυξίας.

Γιατί όσο οι τιμές του πετρελαίου ανεβαίνουν, τόσο μειώνεται ο χρόνος που έχουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για να αποφασίσουν ποιος τελικά θα πληρώσει τον λογαριασμό της κρίσης.

Διαβάστε επίσης:

Πιερρακάκης στο Eurogroup: Προστασία των πολιτών και διαφύλαξη της δημοσιονομικής αξιοπιστίας απέναντι στο ενεργειακό σοκ 

Στουρνάρας: «Success story» η πορεία της Ελλάδας, προς νέο ρεκόρ στον τουρισμό το 2026

Ισότητα στους μισθούς ανδρών και γυναικών: Τι αλλάζει από την 1η Νοεμβρίου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.