Τι έβαλε στις βαλίτσες του ο Ρούμπιο;

Καθώς δεκάδες άρθρα δημοσιεύτηκαν για το τι αποκόμισε η Αθήνα από την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, στις 7 και 8 Οκτωβρίου, αξίζει να εξετάσουμε και την άλλη πλευρά του νομίσματος. Δηλαδή, τι έβαλε στις βαλίτσες του ο Ρούμπιο, όταν ολοκλήρωσε την επίσκεψή του στην Ελλάδα.

Πίσω από τις επίσημες δηλώσεις και τις διπλωματικές φιλοφρονήσεις, η επίσκεψη του Ρούμπιο εξυπηρετούσε συγκεκριμένες αμερικανικές επιδιώξεις στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας, αλλά και ευρύτερους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς στην περιοχή, στους οποίους η Ελλάδα καλείται να διαδραματίσει αναβαθμισμένο ρόλο.

Παράλληλα, η ομιλία του στην Πνύκα με φόντο την Ακρόπολη του προσέφερε μια διεθνή σκηνή υψηλού συμβολισμού για να προβάλει το πολιτικό του στίγμα, σε μια περίοδο κατά την οποία το όνομά του συζητείται ως πιθανός διεκδικητής του χρίσματος των Ρεπουμπλικανών για τις προεδρικές εκλογές του 2028. Τέλος, η υπόθεση που αφορά την Αμερικανίδα πρέσβη στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκιλφόιλ, επισκίασε εν μέρει την επίσκεψη, μετατοπίζοντας την προσοχή από την επίσημη ατζέντα στα ερωτήματα που ανέκυψαν γύρω από το θέμα.

Σε κάθε περίπτωση το μείζον ερώτημα που τίθεται στο παρόν άρθρο δεν είναι τι ειπώθηκε δημόσια για την ενίσχυση των ελληνοαμερικανικών σχέσεων, αλλά τι εξασφάλισε η Ουάσιγκτον από την Αθήνα στους τομείς της άμυνας, της ενέργειας και της γεωπολιτικής συνεργασίας.

● Ποιες αμερικανικές επιδιώξεις προωθήθηκαν;

● Τι εξασφάλισαν οι ΗΠΑ σε επιχειρησιακό και ενεργειακό επίπεδο στην περιοχή;

● Ποια πολιτικά και στρατηγικά μηνύματα επιδίωξε να εκπέμψει ο Μάρκο Ρούμπιο μέσω της ομιλίας του στην Πνύκα;

● Θα μπορούσε η υπόθεση Γκιλφόιλ να επηρεάσει τις επερχόμενες εξελίξεις;

Τα οφέλη για την Ουάσιγκτον

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της επίσκεψης ήταν η προώθηση νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων. Σύμφωνα με το Reuters, η Ελλάδα συμφώνησε σε αμυντικές προμήθειες αμερικανικής προέλευσης ύψους έως 4 δισ. δολάρια. Το πακέτο περιλαμβάνει προηγμένους πυραύλους, κατευθυνόμενες βόμβες και οπλικά συστήματα για τα F-16 Viper και τα F-35, καθώς και εξοπλισμό για τα ελικόπτερα Black Hawk. Προβλέπεται επίσης η αναβάθμιση 37 επιπλέον F-16 Block 50 στο επίπεδο Viper, με εκτιμώμενο κόστος περίπου 1 δισ. δολαρίων.

Το νέο πακέτο εντάσσεται στον ευρύτερο σχεδιασμό εκσυγχρονισμού των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, ο οποίος προβλέπει αμυντικές προμήθειες περίπου 28 δισ. ευρώ έως το 2036 για την προμήθεια μαχητικών F-35 και ελικοπτέρων, καθώς και για την ανάπτυξη πολυεπίπεδης αντιαεροπορικής και αντιβαλλιστικής άμυνας.

Η ελληνική πλευρά υποστηρίζει ότι οι σχετικές δαπάνες θα κατανεμηθούν σε βάθος χρόνου. Για την αμερικανική αμυντική βιομηχανία, ωστόσο, η Ελλάδα αποτελεί μια σημαντική και μακροπρόθεσμη αγορά. Παράλληλα η αυξημένη διαλειτουργικότητα των δύο στρατών ενισχύει την εξάρτηση της ελληνικής επιχειρησιακής ικανότητας από αμερικανικά οπλικά συστήματα, ανταλλακτικά, πυρομαχικά και τεχνική υποστήριξη.

Πέραν αυτών, ο Ρούμπιο ανακοίνωσε νέο πλαίσιο συνεργασίας για την ανταλλαγή πληροφοριών, με έμφαση στην αντιμετώπιση της τρομοκρατίας. Στο κοινό ανακοινωθέν του στρατηγικού διαλόγου επιβεβαιώθηκε επίσης η πρόθεση εμβάθυνσης της συνεργασίας στην άμυνα, το εμπόριο, τις επενδύσεις και την τεχνολογία.

Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας αποτελεί διαχρονικό στρατηγικό πλεονέκτημα για την Ουάσιγκτον. Η Σούδα εξασφαλίζει πρόσβαση σε ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια βαθιών υδάτων της Μεσογείου και σε υποδομές υποστήριξης αεροναυτικών επιχειρήσεων. Η Αλεξανδρούπολη, από την άλλη, έχει αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία ως κόμβος μεταφοράς στρατιωτικού υλικού προς τη νοτιοανατολική και ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για στρατηγικά πλεονεκτήματα, τα οποία η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να αξιοποιεί στο πλαίσιο της διευρυμένης αμυντικής συνεργασίας με την Αθήνα.

Η Ελλάδα ως ενεργειακός κόμβος

Ο δεύτερος βασικός άξονας της επίσκεψης αφορά την ενέργεια. Οι ΗΠΑ επιδιώκουν να αυξήσουν τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς την Ευρώπη και να περιορίσουν τη θέση της Ρωσίας στην ευρωπαϊκή αγορά. Η Ελλάδα, με τις υποδομές εισαγωγής LNG και τις διασυνοριακές διασυνδέσεις φυσικού αερίου, κυρίως προς τα Βαλκάνια, καλείται να αποτελέσει βασικό κρίκο αυτής της στρατηγικής. Σε κάθε περίπτωση το αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τις εμπορικές συμφωνίες, τις διαθέσιμες ποσότητες, τις τιμές και τον ανταγωνισμό με άλλες διαδρομές και προμηθευτές.

Για την Ουάσιγκτον, ο Κάθετος Διάδρομος δεν είναι απλώς ένα έργο περιφερειακής συνεργασίας. Αποτελεί και μέσο διεύρυνσης της πρόσβασης του αμερικανικού LNG στις αγορές της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, με στόχο τον περιορισμό της εξάρτησης από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Για την Ελλάδα, ωστόσο, η αναβάθμιση του ρόλου της ως ενεργειακής πύλης δεν εγγυάται αυτομάτως αντίστοιχα οικονομικά ή γεωπολιτικά οφέλη, εφόσον αυτά εξαρτώνται από τις πραγματικές ροές φυσικού αερίου, την ανταγωνιστικότητα του διαδρόμου και κυρίως τους όρους των σχετικών συμφωνιών.

Η ενεργειακή διάσταση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω των ανταγωνισμών στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει τη θέση της ως πύλης προς την ευρωπαϊκή αγορά, ενώ η Τουρκία δεν επιθυμεί να παρακαμφθεί από τους περιφερειακούς σχεδιασμούς. Η αμερικανική πολιτική, όμως, δεν καθορίζεται αποκλειστικά από τις ελληνοτουρκικές διαφορές. Η Ουάσιγκτον προωθεί τα δικά της συμφέροντα στην ενεργειακή αγορά και στη ναυσιπλοΐα, επιδιώκοντας παράλληλα να διατηρήσει την επιρροή της και στις δύο χώρες.

Η Πνύκα ως πολιτικό κεφάλαιο του Ρούμπιο

Η ομιλία του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Πνύκα αποτέλεσε κίνηση υψηλού συμβολισμού. Ο Ρούμπιο συνέδεσε την αρχαία ελληνική κληρονομιά με αξίες όπως η φιλοδοξία, το θάρρος και η πίστη στο έθνος, αξιοποιώντας τον συμβολισμό της Πνύκας για να αναπτύξει τη δική του αντίληψη για τη δυτική πολιτισμική παράδοση και τον ρόλο των κρατών στο διεθνές σύστημα.

Κεντρικό στοιχείο του μηνύματός του ήταν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη δεν συνδέονται μόνο με μια στρατηγική συμμαχία, αλλά και με κοινές ιστορικές και πολιτισμικές ρίζες. Στο πλαίσιο αυτό κάλεσε τους Ευρωπαίους να ανακτήσουν την αυτοπεποίθησή τους, να υπερασπιστούν τις αξίες του δυτικού πολιτισμού και να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη συλλογική ασφάλεια.

Το Associated Press επισήμανε ότι το σκηνικό της Πνύκας, η ιστορική αφήγηση και η αναφορά του Ρούμπιο στην οικογενειακή του διαδρομή προσέδωσαν στην ομιλία χαρακτηριστικά προεκλογικής εμφάνισης. Η επισήμανση αυτή αποκτά πρόσθετη σημασία ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2028, καθώς συγκαταλέγεται μαζί με άλλα στελέχη των Ρεπουμπλικανών στα πρόσωπα που συζητούνται ως πιθανοί υποψήφιοι στις επόμενες προεδρικές εκλογές, χωρίς να έχουν ανακοινώσει υποψηφιότητα.

Απευθυνόμενος από έναν χώρο με ισχυρό συμβολισμό για τη δημοκρατική παράδοση της Δύσης, ο Ρούμπιο επιχείρησε να παρουσιάσει τις ΗΠΑ όχι απλώς ως στρατιωτική υπερδύναμη, αλλά ως θεματοφύλακα ενός ευρύτερου δυτικού πολιτισμικού και πολιτικού προτύπου. Το ζητούμενο για την αμερικανική πλευρά είναι να ενισχύσει τη συνοχή της Δύσης, χωρίς να αναλάβει νέες δεσμεύσεις απέναντι στους συμμάχους της.

Δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η ομιλία οργανώθηκε με αποκλειστικό στόχο την προετοιμασία μιας μελλοντικής προεδρικής υποψηφιότητας. Είναι, ωστόσο, εύλογο να εκτιμηθεί ότι η διεθνής προβολή της προσέφερε στον Ρούμπιο μια ευκαιρία να ενισχύσει το προσωπικό πολιτικό του προφίλ. Έτσι η Αθήνα δεν αποτέλεσε μόνο σταθμό μιας διπλωματικής περιοδείας, αλλά και το σκηνικό μιας ομιλίας που απευθυνόταν, πέρα από το ευρωπαϊκό ακροατήριο, και στην εσωτερική πολιτική σκηνή των Ηνωμένων Πολιτειών.

Αμηχανία και δυσαρέσκεια για την υπόθεση Γκιλφόιλ

Υπήρχε, ωστόσο, και μια απρόσμενη εξέλιξη, που η αμερικανική πλευρά θα προτιμούσε να μείνει μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας. Οι καταγγελίες κατά της πρέσβειρας των ΗΠΑ στην Αθήνα Κίμπερλι Γκιλφόιλ, βρέθηκαν στο επίκεντρο της δημοσιότητας την ώρα που ο Ρούμπιο επιχειρούσε να προβάλει τη στρατηγική σημασία της ελληνοαμερικανικής σχέσης.

Η «Wall Street Journal» δημοσίευσε στις 8 Οκτωβρίου στοιχεία που, σύμφωνα με την εφημερίδα, δείχνουν πως η Γκιλφόιλ ζήτησε από υποστηρικτή του Ντόναλντ Τραμπ να καλύψει οφειλή πιστωτικής κάρτας ύψους 100.000 δολαρίων, προσφέροντας σε αντάλλαγμα πρόσβαση σε κυβερνητικούς αξιωματούχους. Η πλευρά της πρέσβειρας αμφισβήτησε τις καταγγελίες, ενώ η ίδια αρνήθηκε κάθε ανάρμοστη συμπεριφορά. Οι διαψεύσεις, ωστόσο, δεν απέτρεψαν Δημοκρατικούς στο Κογκρέσο από το να ζητήσουν τη διερεύνηση της υπόθεσης. 

Ο Ρούμπιο αρνήθηκε να σχολιάσει τις νέες καταγγελίες, τόσο κατά τη συνέντευξη Τύπου στην Αθήνα όσο και πριν από την αναχώρησή του. Στη δεύτερη περίπτωση, μάλιστα, επέκρινε τους δημοσιογράφους, επειδή αντιμετωπίζουν τις πληροφορίες των πηγών τους ως μη αμφισβητήσιμες. Προηγουμένως, είχε ήδη υπερασπιστεί δημοσίως την πρέσβειρα υποστηρίζοντας ότι η αμερικανική πρεσβεία στην Ελλάδα επιτελεί εξαιρετικό έργο.

Η υπόθεση Γκιλφόιλ δεν περιορίζεται στην προσωπική οικονομική συναλλαγή. Προηγούμενα δημοσιεύματα της «Wall Street Journal» έθεσαν ερωτήματα τόσο για φερόμενες δηλώσεις της σχετικά με τη δυνατότητα των ΗΠΑ να επηρεάζουν τις πολιτικές εξελίξεις στην Ελλάδα όσο και για τη συμμετοχή λομπίστα ελληνικής ενεργειακής εταιρείας σε επίσημες διπλωματικές συναντήσεις. Η γερουσιαστής Τζιν Σαχίν ζήτησε από τον Ρούμπιο να εξετάσει τις καταγγελίες, ενώ σύμφωνα με το Associated Press, ο γενικός επιθεωρητής του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Άρνε Μπέικερ, εξετάζει την υπόθεση.

Στις 11 Οκτωβρίου έγινε επίσης γνωστό ότι ο Τραμπ και ο Ρούμπιο εξετάζουν το ενδεχόμενο απομάκρυνσής της από τη θέση της πρέσβειρας, καθώς η δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση μπορεί να επιβαρύνει την εικόνα της αμερικανικής διπλωματικής εκπροσώπησης και να δημιουργήσει αμφιβολίες για τη διαφάνεια των επαφών της.

Για την Αθήνα, το ζήτημα έχει ιδιαίτερη σημασία. Εάν τεκμηριωθούν οι ισχυρισμοί περί αθέμιτης παρέμβασης σε ελληνικές υποθέσεις ή προώθησης συγκεκριμένων επιχειρηματικών συμφερόντων μέσω διπλωματικών επαφών, τότε θα προκύψουν σοβαρά ερωτήματα για πιθανή αμερικανική παρέμβαση στις εσωτερικές υποθέσεις της Ελλάδας και για την αξιοπιστία της αμερικανικής εκπροσώπησης.  

Πάντως, η υπόθεση δεν φαίνεται να αναιρεί τη σημασία της στρατηγικής ενεργειακής συνεργασίας. Υπενθυμίζει, όμως, ότι οι συνεργασίες απαιτούν έλεγχο και διαφάνεια.

Τι είδε ο αμερικανικός Τύπος;

Ο αμερικανικός Τύπος αντιμετώπισε την ομιλία του Ρούμπιο στην Πνύκα ως κάτι περισσότερο από μια διπλωματική παρέμβαση. Η «Washington Post» την ερμήνευσε ως προσπάθεια του υπουργού να εμφανιστεί ως πιθανός ιδεολογικός διάδοχος του Τραμπ, ενώ ο «Guardian» επισήμανε την επιλεκτική αξιοποίηση της ιστορίας για την υποστήριξη της πολιτικής «Πρώτα η Αμερική».

Το Associated Press εστίασε αφενός στην έκκληση του Ρούμπιο προς την Ευρώπη να υπερασπιστεί τις δυτικές αξίες και να ενισχύσει τη συμμαχία με τις ΗΠΑ, αφετέρου στις ερωτήσεις για την υπόθεση Γκιλφόιλ, στις οποίες ο υπουργός απέφυγε να απαντήσει επί της ουσίας.

Η Ουάσιγκτον ισορροπεί, αλλά η Άγκυρα συνεχίζει να ανησυχεί

Η επίσκεψη Ρούμπιο και τα εξοπλιστικά προγράμματα ύψους έως 4 δισ. δολάρια προκάλεσαν έντονο ενδιαφέρον και στον τουρκικό Τύπο. Η εθνικιστική εφημερίδα «Aydinlik» παρουσίασε την ελληνοαμερικανική συνεργασία ως διαμόρφωση ενός «άξονα ΗΠΑ – Ελλάδας κατά της Τουρκίας». Η «Hürriyet Daily News», από την άλλη, εστίασε στην ενίσχυση της ελληνικής άμυνας, αλλά και στην προοπτική πώλησης F-35 στην Τουρκία.

Βέβαια, τα δεδομένα δεν συνηγορούν σε μια τόσο απλουστευμένη ερμηνεία, όπως η ανάδυση ενός ενιαίου αντιτουρκικού άξονα. Η Ουάσιγκτον αναβαθμίζει τη συνεργασία με την Αθήνα, αλλά παράλληλα επιδιώκει να διατηρήσει τη δυνατότητα συνεννόησης με την Άγκυρα και να αποτρέψει μια σύγκρουση μεταξύ δύο ΝΑΤΟϊκών συμμάχων της. 

Ελληνοαμερικανική συνεργασία άνευ εγγυήσεων

Ο Ρούμπιο έφυγε από την Αθήνα έχοντας προωθήσει συγκεκριμένους αμερικανικούς στόχους, αλλά και το προσωπικό του πολιτικό προφίλ. Συγκεκριμένα:

• Η αμυντική συνεργασία ενισχύθηκε.
• Η ανταλλαγή πληροφοριών απέκτησε θεσμικό πλαίσιο.
• Η Ελλάδα επιβεβαίωσε τον ρόλο της στην ενεργειακή ασφάλεια και στη στρατηγική παρουσία των ΗΠΑ στην Ανατολική Μεσόγειο.
• Η ομιλία στην Πνύκα προσέφερε στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών μια διεθνή πλατφόρμα για να προβάλει το πολιτικό του όραμα.

Η Ελλάδα αποκομίζει οφέλη, τα οποία, ωστόσο, πρέπει να αξιολογηθούν με βάση το πραγματικό στρατηγικό τους περιεχόμενο και όχι μόνο με το ύψος των εξοπλιστικών προγραμμάτων ή τις δημόσιες φιλοφρονήσεις. Από αυτή την άποψη, έχει ιδιαίτερη σημασία ότι κατά την επίσκεψη δεν ανακοινώθηκαν αμερικανικές εγγυήσεις για την περίπτωση ελληνοτουρκικής κρίσης ούτε συγκεκριμένες δεσμεύσεις για τις θαλάσσιες ζώνες. Η απουσία τέτοιων δεσμεύσεων δεν αναιρεί τα οφέλη της συνεργασίας, αλλά θέτει όρια στο τι μπορεί να θεωρηθεί ότι εξασφάλισε η Αθήνα σε επίπεδο στρατηγικής και ασφάλειας.

Στο ορατό μέλλον η Ουάσιγκτον θα εξακολουθήσει να διαμορφώνει την πολιτική της με γνώμονα τις δικές της στρατηγικές προτεραιότητες, διατηρώντας περιθώρια ελιγμών τόσο στις σχέσεις της με την Αθήνα όσο και στις σχέσεις της με την Άγκυρα.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

13 έδρες χωρίζουν ΣΥΡΙΖΑ και ΕΛΑΣ: Λήγει αύριο το τελεσίγραφο της Κουμουνδούρου στους ανεξάρτητους βουλευτές – Η «χαλαρή» σύσταση Τσίπρα

Αλ. Τσίπρας: Εθνική υπόθεση η στήριξη της παραγωγής στη χώρα μας

Καρτερός: Επανέρχεται στην κόντρα με το ΠΑΣΟΚ και εξηγεί – «Πείτε καθαρά με ποιους θα πάτε μετά τις εκλογές»

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.