Διπλωματία στη σκιά του πολέμου – Κρίσιμα το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το βαλλιστικό οπλοστάσιο και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας

Σε μια περίοδο αυξημένης έντασης στη Μέση Ανατολή, η τετραμερής συνάντηση Ιράν, Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν, που πραγματοποιήθηκε τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου στην Τεχεράνη, συνιστά μια σημαντική διπλωματική πρωτοβουλία.

Παρότι δεν κατέληξε σε συγκεκριμένη συμφωνία, ανέδειξε την κοινή ανησυχία των τεσσάρων χωρών για την επιδείνωση της περιφερειακής κατάστασης ασφαλείας και τον κίνδυνο μιας νέας πολεμικής σύγκρουσης. Παράλληλα αποτυπώνει την προσπάθεια των περιφερειακών δυνάμεων να αναλάβουν ενεργότερο ρόλο για την αποκλιμάκωση της έντασης, χωρίς να εξαρτώνται αποκλειστικά από τις Ηνωμένες Πολιτείες.

Μια συνάντηση με ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα

Στη συνάντηση συμμετείχαν ο υπουργός Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας, πρίγκιπας Χαλίντ Μπιν Σαλμάν, ο αρχηγός των πακιστανικών ενόπλων δυνάμεων, στρατάρχης Ασίμ Μουνίρ, και ο επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών (ΜΙΤ), Ιμπραήμ Καλίν. Από ιρανικής πλευράς, οικοδεσπότης ήταν ο γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Μοχσέν Ρεζαΐ, ενώ στις επαφές συμμετείχαν ο Πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί.

Σύμφωνα με το Reuters, η πρωτοβουλία προήλθε από το Πακιστάν, το οποίο έχει αναλάβει διαμεσολαβητικό ρόλο στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Τεχεράνης. Στην ατζέντα περιλαμβάνονταν:

● Η αποτροπή νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης.

● Η επανέναρξη των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων.

● Η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ.

● Οι επιθέσεις των Χούθι εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.

Η κοινή ανακοίνωση περιορίστηκε στη συνέχιση των συνομιλιών και στην ενίσχυση της περιφερειακήςσυνεργασίας. Ωστόσο το Πακιστάν παρουσίασε πρόταση συμβιβασμού μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, με πιθανό ρόλο εγγυητών για τις χώρες της συμφωνίας της Μέκκας και το Κατάρ. Η εξέλιξη αυτή προσδίδει στην πρωτοβουλία μεγαλύτερη διπλωματική βαρύτητα, χωρίς να προεξοφλεί συμφωνία.

Απειλή και ευκαιρία για την Τεχεράνη

Η συνάντηση της Τεχεράνης αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της συμφωνίας αμοιβαίας άμυνας που υπέγραψαν τον Αύγουστο η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν στη Μέκκα. Η συμφωνία προβλέπει κοινή αντιμετώπιση μιας ένοπλης επίθεσης εναντίον οποιασδήποτε από τις τρεις χώρες, αν και εκκρεμεί η ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης από την Τουρκία.Η συμφωνία δοκιμάζεται ήδη από τιςαυξανόμενες επιθέσεις των Χούθι εναντίον σαουδαραβικών στόχων. Όπως αναφέρει το Reuters, οι τρεις χώρες εξετάζουν την ενίσχυση της στρατιωτικής συνεργασίας τους, προκειμένου να αντιμετωπίσουν τις απειλές κατά της Σαουδικής Αραβίας.

Για το Ιράν η εξέλιξη αυτή αποτελεί μια νέα γεωπολιτική πρόκληση. Η δημιουργία ενός ισχυρού στρατιωτικού συνασπισμού θα μπορούσε να περιορίσει την ιρανική επιρροή στην περιοχή. Ωστόσο μια συνεννόηση της Τεχεράνης με τις τρεις χώρες θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο δημιουργίας ενός εχθρικού μετώπου εναντίον της και παράλληλα να διευκολύνει την προσέγγισή της με την Ουάσιγκτον.Η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν διατηρούν διαύλους επικοινωνίας με τον Ντόναλντ Τραμπ και θα μπορούσαν να συμβάλουν στην εξεύρεση συμβιβασμού μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν.

Συνεπώς η Τεχεράνη έχει κάθε λόγο να επιδιώξει συνεννόηση με τις τρεις χώρες, χωρίς να εγκαταλείψει τις βασικές στρατηγικές της επιδιώξεις.

Εστία νέας κλιμάκωσης η Υεμένη

Η κλιμάκωση των συγκρούσεων στην Υεμένη αποτελεί έναν από τους σοβαρότερους κινδύνους για την περιφερειακή ασφάλεια. Οι Χούθι, που υποστηρίζονται από το Ιράν, έχουν εντείνει τις επιθέσεις τους εναντίον σαουδαραβικών στόχων, προκαλώντας ανησυχία για επέκταση του πολέμου.

Τη Δευτέρα 26 Οκτωβρίου οι Χούθι ανακοίνωσαν ότι επιτέθηκαν σε σταθμούς άντλησης πετρελαίου του σαουδαραβικού αγωγού Ανατολής – Δύσης, καθώς και στο διεθνές αεροδρόμιο του Ριάντ. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν είχαν επιβεβαιωθεί από τη Σαουδική Αραβία. Παράλληλα οι σαουδαραβικές δυνάμεις συνεχίζουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Χούθι στην Υεμένη.

Οι επιθέσεις των Χούθι απειλούν την ασφάλεια της Σαουδικής Αραβίας, τις πετρελαϊκές εξαγωγές και την περιφερειακή σταθερότητα, προκαλώντας την κινητοποίηση και άλλων αραβικών χωρών. Στο πλαίσιο αυτό, το αιγυπτιακό Κοινοβούλιο ενέκρινε την παροχή στρατιωτικής υποστήριξης προς το Ριάντ, εφόσον τη ζητήσει η Σαουδική Αραβία, εξέλιξη που ενισχύει τον κίνδυνο ευρύτερης περιφερειακής εμπλοκής στη σύγκρουση. Μια παρατεταμένη σύγκρουση θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει σοβαρότερες διαταραχές στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι: «Κατά πόσο η Τεχεράνη μπορεί και επιθυμεί να επηρεάσει τις αποφάσεις των Χούθι»; Παρότι τους παρέχει πολιτική και στρατιωτική υποστήριξη, αυτό δεν σημαίνει ότι ελέγχει πλήρως τις ενέργειές τους. Συνεπώς ακόμη και μια ενδεχόμενη συμφωνία Ιράν – Σαουδικής Αραβίας δεν εγγυάται τον τερματισμό των επιθέσεων. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει και τα όρια της διπλωματικής πρωτοβουλίας της Τεχεράνης, καθώς χωρίς αποκλιμάκωση στην Υεμένη θα είναι δύσκολο να υπάρξει ουσιαστική σταθεροποίηση στην ευρύτερη περιοχή.

Η Ελλάδα εμπλέκεται ήδη στην αντιμετώπιση των απειλών κατά της Σαουδικής Αραβίας, μέσω της ελληνικής πυροβολαρχίας Patriot που έχει αναπτυχθεί στην περιοχή του λιμανιού Γιανμπού, για την προστασία ενεργειακών εγκαταστάσεων. Η πυροβολαρχία έχει ήδη αναχαιτίσει επανειλημμένα πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη από την Υεμένη. Η παρουσία ελληνικού στρατιωτικού προσωπικού στην περιοχή καθιστά την αποτροπή μιας νέας κλιμάκωσης ζήτημα άμεσου ενδιαφέροντος και για την Αθήνα.

Η Άγκυρα επιδιώκει αναβαθμισμένο ρόλο

Η συμμετοχή του επικεφαλής των τουρκικών υπηρεσιών πληροφοριών (ΜΙΤ) Ιμπραήμ Καλίν στη συνάντηση της Τεχεράνης αναδεικνύει την προσπάθεια της Άγκυρας να ενισχύσει τον ρόλο της στις περιφερειακές εξελίξεις. Η Τουρκία διατηρεί σχέσεις τόσο με το Ιράν όσο και με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν, ενώ παράλληλα παραμένει μέλος του ΝΑΤΟ. Η θέση αυτή της επιτρέπει να συνομιλεί με ανταγωνιστικές δυνάμεις και να επιδιώκει ρόλο διαμεσολαβητή στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης της έντασης.

Για την Άγκυρα μια νέα αμερικανοϊρανική σύγκρουση θα δημιουργούσε σοβαρούς κινδύνους για την οικονομία, την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα στα σύνορά της. Παράλληλα η συμμετοχή της σε διπλωματικές πρωτοβουλίες προσφέρει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τη δυνατότητα να ενισχύσει τη διεθνή επιρροή του και να αναδειχθεί σε συνομιλητή τόσο της Τεχεράνης όσο και της Ουάσιγκτον. Ωστόσο οι διαφορές συμφερόντων μεταξύ Τουρκίας και Ιράν, ιδιαίτερα στη Συρία και στο Ιράκ, εξακολουθούν να περιορίζουν τις δυνατότητες στενότερης συνεργασίας.

Ο αμερικανικός παράγοντας

Η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την επιτυχία της διπλωματικής πρωτοβουλίας της Τεχεράνης. Παρά τη συνεχιζόμενη αντιπαράθεση με το Ιράν, ο Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας νέας συμφωνίας, χωρίς ωστόσο να αποκλείει περαιτέρω στρατιωτική πίεση.

Για την ιρανική ηγεσία η επανέναρξη των διαπραγματεύσεων με την Ουάσιγκτον θα μπορούσε να περιορίσει τον κίνδυνο νέας στρατιωτικής σύγκρουσης και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για χαλάρωση των οικονομικών κυρώσεων. Ωστόσο παραμένουν σημαντικές διαφωνίες για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, το βαλλιστικό οπλοστάσιο και τον περιφερειακό ρόλο της Τεχεράνης. Ιδιαίτερα κρίσιμο παραμένει και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ, όπου ο Οκτώβριος καταγράφει ρεκόρ επιθέσεων κατά εμπορικών πλοίων. Έτσι η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας αναδεικνύεται σε βασικό ζήτημα οποιασδήποτε συμφωνίας ΗΠΑ – Ιράν.

Οι προοπτικές περιφερειακής συνεννόησης

Η συνάντηση της Τεχεράνης αναδεικνύει ένα γεωπολιτικό παράδοξο, καθώς οι ίδιες χώρες που ενισχύουν τη στρατιωτική συνεργασία τους απέναντι στις περιφερειακές απειλές επιδιώκουν ταυτόχρονα συνεννόηση με το Ιράν.

Η επιτυχία της πρωτοβουλίας θα εξαρτηθεί από την αποκλιμάκωση στην Υεμένη, την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ και κυρίως την επανέναρξη των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων. Προς το παρόν η διπλωματία επιχειρεί να αποτρέψει μια νέα σύγκρουση, χωρίς να έχουν εκλείψει οι αιτίες που θα μπορούσαν να την προκαλέσουν.

Βασίλης Γιαννακόπουλος, ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Πώς ο Νετανιάχου μπορεί να παραμείνει στο τιμόνι του Ισραήλ μετά το εκλογικό αδιέξοδο

Τριήμερο πένθος μετά το σιδηροδρομικό δυστύχημα στο Τολέδο της Ισπανίας με τουλάχιστον 68 νεκρούς

Κοβέσι: «Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία κινδυνεύει να εξουδετερωθεί αθόρυβα επειδή κάνει τη δουλειά της» – Αιχμές για Ελλάδα και ΟΠΕΚΕΠΕ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.