Ακρίβεια: Τα έσοδα του κράτους αυξάνονται, η τσέπη των νοικοκυριών αδειάζει – Η έκθεση του Δημοσιονομικού Συμβουλίου

Η διατήρηση της δημοσιονομικής σταθερότητας και η προστασία των δημοσιονομικών επιδόσεων αποτελούν, κατά το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο (ΕΔΣ), βασική προϋπόθεση για την οικονομική ανθεκτικότητα και τη μετατροπή της σε διατηρήσιμη μακροχρόνια ανάπτυξη. Η Φθινοπωρινή Έκθεση 2026 του Συμβουλίου επισημαίνει ότι μόνο έτσι μπορεί να εξασφαλιστεί ο απαραίτητος δημοσιονομικός χώρος για την αποτελεσματική στήριξη των πιο ευάλωτων νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η εικόνα, ωστόσο, δεν είναι ίδια για όλους. Η άνοδος των τιμών ενισχύει τις εισπράξεις από ΦΠΑ και συμβάλλει στην ταχύτερη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ, την ίδια στιγμή που τα νοικοκυριά αντιμετωπίζουν σχεδόν μηδενική αύξηση των πραγματικών αποδοχών και επιβράδυνση της κατανάλωσης. Πρόκειται για μια διπλή εικόνα της ελληνικής οικονομίας, στην οποία οι θετικές δημοσιονομικές επιδόσεις συνυπάρχουν με τις πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα.

Θετική εικόνα στην ανάπτυξη και στα δημοσιονομικά μεγέθη

Σύμφωνα με την έκθεση, η ελληνική οικονομία διατηρεί σταθερή αναπτυξιακή πορεία, με μέσο ρυθμό μεγέθυνσης γύρω στο 2%. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 2,1% το 2025 και κατά 1,9% στο α΄ εξάμηνο του 2026, ενώ το ΕΔΣ προβλέπει μεγέθυνση 1,9% για το 2026 και 2,0% για το 2027, δηλαδή ταχύτερη από τον μέσο όρο της ευρωζώνης.

Η πρόοδος αποτυπώνεται και στα δημοσιονομικά μεγέθη. Το δημόσιο χρέος μειώθηκε κατά 9,4 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ το 2025 και εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει κατά 7,9 μονάδες το 2026. Παράλληλα, το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται σε 3,6% του ΑΕΠ φέτος και 3,3% το 2027.

Το ΕΔΣ τονίζει ότι τα αποτελέσματα αυτά επιτυγχάνονται παρά την εφαρμογή μέτρων στήριξης για την ενεργειακή ακρίβεια και οφείλονται κυρίως στην ανάπτυξη, στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, στον περιορισμό της φοροδιαφυγής και στη βελτίωση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας, η οποία συγκρατεί το κόστος δανεισμού.

Η ενέργεια ξανά στο επίκεντρο του πληθωρισμού

Παρά τη θετική αναπτυξιακή εικόνα, οι πληθωριστικές πιέσεις επανήλθαν το 2026, με την ενέργεια να βρίσκεται στο επίκεντρο. Ο μέσος εναρμονισμένος πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,6% στο οκτάμηνο Ιανουαρίου-Αυγούστου, έναντι 3,2% την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Κορυφώθηκε στο 4,9% τον Μάιο και υποχώρησε στο 3,7% τον Αύγουστο.

Την ίδια στιγμή, ο δομικός πληθωρισμός διαμορφώθηκε στο 3,2%, γεγονός που δείχνει ότι οι ανατιμήσεις δεν περιορίζονται στην ενέργεια, στα τρόφιμα και στα καύσιμα, αλλά έχουν περάσει σε ευρύτερο φάσμα αγαθών και υπηρεσιών.

Μετά την κλιμάκωση των εντάσεων στη Μέση Ανατολή, οι τιμές ενέργειας στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά μέσο όρο 10,6% στο οκτάμηνο, έναντι 6,6% στην ευρωζώνη. Τον Απρίλιο η ετήσια άνοδος έφτασε το 21,6%, ενώ τον Αύγουστο παρέμενε στο 15,4%.

Οι πιέσεις επεκτείνονται και σε άλλες κατηγορίες. Τον Αύγουστο, η κατηγορία «Στέγαση, νερό, ηλεκτρισμός, αέριο και άλλα καύσιμα» κατέγραψε αύξηση 9,5%, ενώ οι υπηρεσίες εστίασης και καταλύματος ακρίβυναν 8,1%, εξέλιξη που το ΕΔΣ συνδέει εν μέρει με την ισχυρή τουριστική κίνηση. Το σύνολο των υπηρεσιών εμφάνισε αύξηση τιμών 4,5%.

Οι προβλέψεις για τον πληθωρισμό έχουν επίσης αναθεωρηθεί ανοδικά. Το υπουργείο Οικονομικών αύξησε τον Οκτώβριο την εκτίμησή του για το 2026 από 3,2% σε 3,6%. Η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει 3,8%, ενώ ΟΟΣΑ και ΔΝΤ τοποθετούν τον πληθωρισμό στο 4,2%. Για το 2027, το ΔΝΤ εκτιμά ότι θα διαμορφωθεί στο 3,6%.

Ο ΦΠΑ ενισχύει τα φορολογικά έσοδα

Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία της δημοσιονομικής εικόνας είναι η ισχυρή αύξηση των εισπράξεων από ΦΠΑ, η οποία συνέβαλε καθοριστικά στην υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων.

Ειδικότερα, τα έσοδα από ΦΠΑ στο α΄ εξάμηνο ανήλθαν σε 14,58 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 1,69 δισ. ευρώ ή 13,1% σε ετήσια βάση. Παράλληλα, ξεπέρασαν τον στόχο κατά 879 εκατ. ευρώ, αποτελώντας τη βασική πηγή της συνολικής υπεραπόδοσης των φορολογικών εσόδων, η οποία έφτασε τα 1,03 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, στα ποσά αυτά περιλαμβάνονται και έκτακτα έσοδα. Συγκεκριμένα, στους φόρους έχουν εγγραφεί περίπου 300 εκατ. ευρώ ΦΠΑ από τη σύμβαση παραχώρησης της Εγνατίας Οδού, τα οποία συνοδεύτηκαν από ισόποση επιστροφή φόρου, καθώς και 135 εκατ. ευρώ από τη δεύτερη δόση για την παραχώρηση του Καζίνο στο Ελληνικό. Μετά την αφαίρεσή τους, η υπεραπόδοση των φορολογικών εσόδων έναντι του στόχου περιορίζεται στα 580 εκατ. ευρώ.

Το ΕΔΣ αποδίδει το ευνοϊκό δημοσιονομικό αποτέλεσμα κυρίως στην οικονομική ανάπτυξη και στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης, σημειώνοντας ότι η φοροδιαφυγή περιορίστηκε ειδικότερα στους φόρους κατανάλωσης. Οι υψηλότερες τιμές διευρύνουν την ονομαστική βάση υπολογισμού του ΦΠΑ, χωρίς, ωστόσο, να αποτελούν την κύρια εξήγηση για την αύξηση των φορολογικών εσόδων.

Τα μέτρα στήριξης και ο περιορισμένος δημοσιονομικός χώρος

Τα έκτακτα ενεργειακά μέτρα του 2026 ανέρχονται σε περίπου 670 εκατ. ευρώ, με κυριότερα την επιδότηση του πετρελαίου κίνησης (216 εκατ. ευρώ), την έκτακτη ενίσχυση οικογενειών με παιδιά (232 εκατ. ευρώ) και το Fuel Pass (113 εκατ. ευρώ).

Το ποσό αυτό αποτελεί μέρος των συνολικών δημοσιονομικών παρεμβάσεων του έτους, οι οποίες φτάνουν τα 4,1 δισ. ευρώ.

Για το 2027 προβλέπονται μέτρα ενεργειακής προσαρμογής ύψους 0,2% του ΑΕΠ, μέσω της διευρυμένης εθνικής ρήτρας διαφυγής, καθώς και πρόσθετη πίστωση 200 εκατ. ευρώ για ενδεχόμενες ανάγκες επιδότησης του ενεργειακού κόστους κατά τους πρώτους μήνες του έτους.

Το περιθώριο για πρόσθετες παρεμβάσεις, ωστόσο, παραμένει στενό. Σύμφωνα με την έκθεση, οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται το 2026 κατά 8%, έναντι συνιστώμενου ορίου 3,6%. Σε σωρευτική βάση για την περίοδο 2024-2026, η αύξηση φτάνει το 10,8%, έναντι ορίου 10,3%.

Ακόμη και μετά την ευελιξία που παρέχει η εθνική ρήτρα διαφυγής για την άμυνα και την ενέργεια, το υπόλοιπο του ενισχυμένου λογαριασμού ελέγχου περιορίζεται σχεδόν στο μηδέν. Το στοιχείο αυτό ενισχύει την προειδοποίηση του ΕΔΣ για περιορισμένα περιθώρια νέων δημοσιονομικών παρεμβάσεων.

Στάσιμοι οι πραγματικοί μισθοί, επιβραδύνεται η κατανάλωση

Η άλλη όψη της δημοσιονομικής βελτίωσης είναι η πίεση που δέχονται τα νοικοκυριά. Η άνοδος των τιμών περιορίζει την αγοραστική δύναμη, με τις πραγματικές αποδοχές να εμφανίζουν σχεδόν μηδενική αύξηση.

Με βάση τις εαρινές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η πραγματική αμοιβή των εργαζομένων αυξήθηκε μόλις 0,1% το 2025, όταν στην ευρωζώνη η αύξηση ήταν 1,8%. Για το 2026 προβλέπεται και πάλι αύξηση μόλις 0,1%, έναντι 0,2% στην ευρωζώνη.

Η εικόνα ήταν διαφορετική το 2024, όταν οι πραγματικές αμοιβές στην Ελλάδα αυξήθηκαν κατά 3,6%, έναντι 2,1% στην ευρωζώνη. Για το 2027, η Κομισιόν αναμένει ανάκαμψη της αύξησης στο 1,8%.

Η πίεση αποτυπώνεται και στην κατανάλωση, η οποία αποτελεί τη μεγαλύτερη συνιστώσα του ΑΕΠ, με συμμετοχή περίπου δύο τρίτων. Η ιδιωτική κατανάλωση αυξήθηκε μόλις 0,9% στο α΄ εξάμηνο του 2026, έναντι 1,5% την αντίστοιχη περίοδο του 2025 και 1,7% στο σύνολο του προηγούμενου έτους.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η αύξηση των τιμών ενέργειας περιορίζει το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα και επιβραδύνει την κατανάλωση, παρά τα μέτρα στήριξης. Το Προσχέδιο του Προϋπολογισμού προβλέπει αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης κατά 1,4% το 2026 και 1,5% το 2027. Για να επιτευχθεί ο ετήσιος στόχος του 2026, θα πρέπει, ωστόσο, η κατανάλωση να επιταχυνθεί στο β΄ εξάμηνο, προσεγγίζοντας ρυθμό αύξησης 2%.

Οι διαρθρωτικές αδυναμίες και η επόμενη ημέρα του Ταμείου Ανάκαμψης

Παρά τη θετική εικόνα στα μακροοικονομικά και δημοσιονομικά μεγέθη, η έκθεση εντοπίζει σημαντικές διαρθρωτικές αδυναμίες: χαμηλή παραγωγικότητα της εργασίας, χαμηλή ιδιωτική αποταμίευση, ελλειμματικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών και επενδύσεις που παραμένουν κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη λήξη των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ), με το ΕΔΣ να θέτει ως κρίσιμο ζητούμενο τη διατήρηση της επενδυτικής δυναμικής και μετά το τέλος του προγράμματος.

Η πρόκληση είναι να διατηρηθεί η αναπτυξιακή πορεία χωρίς την ίδια ένταση χρηματοδοτικής στήριξης από ευρωπαϊκούς πόρους, σε μια περίοδο κατά την οποία η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές επενδυτικές ανάγκες.

Η δημοσιονομική σταθερότητα ως ασπίδα απέναντι στις νέες πιέσεις

Το ΕΔΣ περιγράφει ως «ενάρετο» τον συνδυασμό δημοσιονομικής σταθερότητας και μέτρων στήριξης, αποδίδοντας τις θετικές επιδόσεις κυρίως στην ανάπτυξη, στη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και στην αναβάθμιση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας.

Ωστόσο, επισημαίνει ότι ένα μέρος της αποκλιμάκωσης του λόγου χρέους προς ΑΕΠ τροφοδοτείται και από την άνοδο των τιμών, την ίδια στιγμή που τα πραγματικά εισοδήματα των νοικοκυριών παραμένουν ουσιαστικά στάσιμα.

Η προειδοποίηση του Συμβουλίου αφορά κυρίως τη διάρκεια του πληθωριστικού σοκ. Εάν οι τιμές της ενέργειας παραμείνουν υψηλές, υπάρχει κίνδυνος ευρύτερης μετακύλισης του κόστους στις τιμές και δημιουργίας επίμονου πληθωρισμού. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, οι πιέσεις στην κατανάλωση και στο κόστος δανεισμού θα μπορούσαν να ενταθούν.

Όπως τονίζεται στην έκθεση, «το ζητούμενο είναι να διαφυλαχθούν τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί, αλλά και να είναι έτοιμη η χώρα να αντιμετωπίσει νέες πιέσεις και προκλήσεις», όπως η αυξανόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα, ο εισαγόμενος πληθωρισμός, το υψηλότερο διεθνές κόστος δανεισμού και η λήξη των πόρων του ΤΑΑ.

Σε αυτό το περιβάλλον, η συγκράτηση της αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών εντός των ορίων του δημοσιονομικού πλαισίου αποτελεί, κατά το ΕΔΣ, βασική προϋπόθεση για τη διατήρηση της αναπτυξιακής δυναμικής, της εμπιστοσύνης στη χώρα και της βιωσιμότητας του δημόσιου χρέους.

Το κρίσιμο ζητούμενο είναι να διατηρηθεί ο δημοσιονομικός χώρος που θα επιτρέψει στην Ελλάδα να αντιμετωπίσει νέες εξωτερικές πιέσεις, χωρίς να υπονομεύσει τις δημοσιονομικές επιδόσεις της, αλλά και να συνεχίσει να στηρίζει τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από την ακρίβεια.

Διαβάστε επίσης

Ελεύθεροι επαγγελματίες: Αυτοί θα πληρώσουν λιγότερο φόρο το 2027

Νομοσχέδιο ΥΠΕΝ: «Μοιράζουν» μειώσεις ΥΚΩ και σταθερά τιμολόγια, αλλά το «ρεύμα» της αισχροκέρδειας μένει στο απυρόβλητο

Εμπορεύματα υπό ψηφιακή παρακολούθηση: Τι θα δηλώνουν οι επιχειρήσεις στην ΑΑΔΕ από τις αρχές του 2027

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.