Ντόναλντ, η κουτσή πάπια

Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες σηματοδοτούν μια σημαντική πολιτική ήττα για τον Ντόναλντ Τραμπ, καθώς οι Δημοκρατικοί εξασφάλισαν τον έλεγχο τόσο της Βουλής των Αντιπροσώπων όσο και της Γερουσίας. Η εξέλιξη αυτή ανατρέπει τους συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον και περιορίζει τις δυνατότητες του Αμερικανού Προέδρου να εφαρμόσει την πολιτική του κατά τα δύο τελευταία χρόνια της θητείας του.

Οι συνέπειες δεν περιορίζονται στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Οι νέες ισορροπίες στο Κογκρέσο ενδέχεται να επηρεάσουν την αμερικανική πολιτική απέναντι στο Ιράν, στην Ουκρανία, στην Ευρώπη και στην Κίνα. Για την Ελλάδα ιδιαίτερη σημασία έχουν οι πιθανές επιπτώσεις στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην ανατολική Μεσόγειο. Παράλληλα, το αποτέλεσμα θέτει ερωτήματα για το πολιτικό κύρος του Τραμπ και το μέλλον του κινήματος MAGA.

Οι νέες ισορροπίες στο Κογκρέσο

Η επικράτηση των Δημοκρατικών και στα δύο σώματα του Κογκρέσου μεταβάλλει ουσιαστικά τους πολιτικούς συσχετισμούς στην Ουάσιγκτον. Από τις 3 Ιανουαρίου 2027, όταν αναλάβει καθήκοντα το νέο Κογκρέσο, ο Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια αντιπολίτευση που θα μπορεί:

● Να εμποδίζει νομοθετικές πρωτοβουλίες.

● Να ελέγχει τις κρατικές δαπάνες.

● Να διεξάγει κοινοβουλευτικές έρευνες.

● Να εμποδίζει, μέσω της Γερουσίας, τον διορισμό υπουργών, ανώτατων κυβερνητικών αξιωματούχων και ομοσπονδιακών δικαστών.

Ωστόσο, ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν χάνει τις βασικές προεδρικές εξουσίες του. Διατηρεί σημαντικά περιθώρια δράσης στην εξωτερική πολιτική και στις στρατιωτικές επιχειρήσεις, μέσα στα συνταγματικά και νομοθετικά όρια. Παράλληλα, μπορεί να κυβερνά και μέσω Εκτελεστικών Διαταγμάτων (Executive Orders), χωρίς να χρειάζεται προηγούμενη έγκριση του Κογκρέσου. Βέβαια, τα διατάγματα αυτά θα πρέπει να είναι σύμφωνα με το σύνταγμα και τους ισχύοντες νόμους.

Ισχυρό όπλο στα χέρια του παραμένει το προεδρικό βέτο. Ο Τραμπ μπορεί να αρνηθεί την υπογραφή νομοσχεδίων που εγκρίνουν οι Δημοκρατικοί, ενώ για την παράκαμψη του βέτο απαιτείται πλειοψηφία δύο τρίτων και στα δύο σώματα. Με άλλα λόγια ο Τραμπ μπορεί να εμποδίζει την ψήφιση νόμων με τους οποίους διαφωνεί, αλλά δεν μπορεί να υποχρεώσει το Κογκρέσο να εγκρίνει τις δικές του προτάσεις.

Οι νέες ισορροπίες δημιουργούν επομένως τις προϋποθέσεις για παρατεταμένη αντιπαράθεση μεταξύ Λευκού Οίκου και Κογκρέσου, ιδιαίτερα για τον προϋπολογισμό, τη χρηματοδότηση κυβερνητικών προγραμμάτων και την εξωτερική πολιτική.

Η «κουτσή πάπια» και το μέλλον του MAGA

Η εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών ενισχύει τον χαρακτηρισμό του Τραμπ ως «κουτσής πάπιας» (lame duck), όρος που χρησιμοποιείται στην αμερικανική πολιτική για έναν απερχόμενο Πρόεδρο ή για έναν Πρόεδρο του οποίου η πολιτική επιρροή έχει περιοριστεί.

Η απώλεια του Κογκρέσου αποτελεί πλήγμα για το προσωπικό πολιτικό κύρος του Τραμπ και ενδέχεται να προκαλέσει αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.

Καθοριστικό ρόλο στις επόμενες κινήσεις του Τραμπ μπορεί να διαδραματίσει το κίνημα MAGA («Να κάνουμε την Αμερική ξανά μεγάλη»), που αποτελεί τη βασική πολιτική δύναμη του Τραμπ. Παρότι η επιρροή του παραμένει ισχυρή, στο εσωτερικό του κινήματος υπάρχουν διαφωνίες, ιδιαίτερα για τη στρατιωτική εμπλοκή των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή και τη συνέχιση της υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Η πρώτη αντίδραση του Τραμπ στην εκλογική ήττα δείχνει ότι δεν προτίθεται να εγκαταλείψει εύκολα την πολιτική αντιπαράθεση. Αν και δήλωσε πρόθυμος να συνεργαστεί με τους Δημοκρατικούς, επιχείρησε να αποσυνδέσει τον εαυτό του από την εκλογική ήττα και προειδοποίησε ότι θα χρησιμοποιήσει το προεδρικό βέτο. Η μέχρι σήμερα συγκρουσιακή πολιτική του στάση, σε συνδυασμό με τις εξουσίες που εξακολουθεί να διαθέτει, αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας σκληρής αντιπαράθεσης με το νέο Κογκρέσο.

Πέραν των άλλων, το αποτέλεσμα αναμένεται να εντείνει τη συζήτηση για τις προεδρικές εκλογές του 2028, στις οποίες ο Τραμπ δεν μπορεί να διεκδικήσει νέα θητεία. Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς και ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο συγκαταλέγονται στα πρόσωπα που συζητούνται για τη διαδοχή του. Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η εκλογική ήττα θα περιορίσει την επιρροή του Τραμπ στην επιλογή του επόμενου υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών.

Η εκλογική επιτυχία των Δημοκρατικών ανοίγει και τη συζήτηση για τη δική τους ηγεσία ενόψει του 2028, με τον κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Γκάβιν Νιούσομ να συγκαταλέγεται στα πρόσωπα που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον.

Ελληνοτουρκικά και ανατολική Μεσόγειος

Η ήττα Τραμπ δημιουργεί νέα δεδομένα για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και προκαλεί προβληματισμό στην Άγκυρα, με τον τουρκικό Τύπο να προειδοποιεί για νέες δυσκολίες στα F-35 και στις κυρώσεις CAATSA. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η εκλογή του Ελληνοαμερικανού Κρις Πάπας στη Γερουσία, τον οποίο τουρκικό δημοσίευμα χαρακτηρίζει «πολέμιο της Τουρκίας». Στην εκλογική αναμέτρηση δαπανήθηκαν συνολικά 87,4 εκατ. δολάρια, από τα οποία 32,6 εκατ. από εξωτερικές οργανώσεις εναντίον του Πάπας. Υπήρξαν επίσης καταγγελίες για οικονομική κινητοποίηση του τουρκικού λόμπι εις βάρος του.

Ο Τραμπ έχει εκφράσει την πρόθεση να εξετάσει αφενός την επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, αφετέρου την άρση των κυρώσεων CAATSA. Η υλοποίηση αυτών των σχεδίων προσκρούει σε νομοθετικούς περιορισμούς. Τον Ιούλιο το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν πληροί ακόμη τις νόμιμες προϋποθέσεις για την απόκτηση των F-35, καθώς η διατήρηση των S-400 αποτελεί το βασικό εμπόδιο.

Ήδη 18 Δημοκρατικοί βουλευτές έχουν ζητήσει να εμποδιστεί νομοθετικά ενδεχόμενη παράκαμψη των περιορισμών. Με τον έλεγχο και των δύο σωμάτων, οι Δημοκρατικοί αποκτούν μεγαλύτερη δυνατότητα παρέμβασης, αν και αντιρρήσεις για τους τουρκικούς εξοπλισμούς έχουν εκφράσει και Ρεπουμπλικανοί.

Διαφορετική είναι η περίπτωση του τουρκικού μαχητικού KAAN, που χρησιμοποιεί αμερικανικούς κινητήρες F110. Η κυβέρνηση Τραμπ έχει προωθήσει την πώληση κινητήρων στην Τουρκία προκαλώντας αντιδράσεις στο Κογκρέσο. Οι νέοι συσχετισμοί μπορούν να ενισχύσουν τον έλεγχο αυτών των συμφωνιών και να επηρεάσουν το χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης του τουρκικού μαχητικού.

Στην ανατολική Μεσόγειο η έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης (20 Οκτωβρίου) ενισχύει πολιτικά τις επιδιώξεις της Άγκυρας. Η Αθήνα απορρίπτει τη συμφωνία ως παράνομη υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας. Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις. Στα ζητήματα αυτά το Κογκρέσο μπορεί να αυξήσει την πίεση προς τον Τραμπ, αλλά οι βασικές αποφάσεις για την αμερικανική εξωτερική πολιτική θα εξακολουθήσουν να λαμβάνονται από τον Λευκό Οίκο.

Στο Κυπριακό η νέα σύνθεση του Κογκρέσου μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις προς την κυβέρνηση Τραμπ για μια πιο σαφή στάση απέναντι στην τουρκική κατοχή και τις επιδιώξεις της Άγκυρας για λύση δύο κρατών. Το Κογκρέσο έχει ήδη στηρίξει νομοθετικά την προσπάθεια επίλυσης του Κυπριακού και την ενίσχυση της αμυντικής συνεργασίας ΗΠΑ – Κυπριακής Δημοκρατίας. Σημαντικό στοιχείο αυτής της συνεργασίας είναι και η αναστολή του αμερικανικού εμπάργκο όπλων προς την Κύπρο. Το ερώτημα είναι κατά πόσο η Ουάσιγκτον θα αξιοποιήσει την επιρροή της στην Άγκυρα για την επανέναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.

Οι στενές προσωπικές σχέσεις Τραμπ – Ερντογάν έχουν δημιουργήσει προσδοκίες στην Άγκυρα για ευνοϊκότερη αντιμετώπιση των τουρκικών αιτημάτων από την Ουάσιγκτον. Ο Αμερικανός Πρόεδρος έχει επανειλημμένα εκφράσει την εκτίμησή του για τον Τούρκο ομόλογό του, δείχνοντας πρόθυμος να ενισχύσει τη συνεργασία των δύο χωρών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της συνεννόησης Τραμπ – Ερντογάν αποτέλεσε το κλείσιμο της υπόθεσης Halkbank, τον Ιούνιο του 2026, χωρίς την επιβολή προστίμου στην τουρκική κρατική τράπεζα.

Το νέο Κογκρέσο μπορεί να δυσκολέψει τον Τραμπ να ικανοποιήσει τα αιτήματα του Ερντογάν, κυρίως για τους εξοπλισμούς. Παρ’ όλα αυτά, ο Αμερικανός Πρόεδρος θα εξακολουθήσει να έχει τη δυνατότητα να συνεργάζεται με τον Ερντογάν σε ζητήματα όπως το Κουρδικό, η Συρία και οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.

Για την Αθήνα, επομένως, η εκλογική νίκη των Δημοκρατικών δημιουργεί νέες δυνατότητες, αλλά δεν εξαλείφει την αβεβαιότητα που προκαλούν οι προσωπικές σχέσεις Τραμπ – Ερντογάν, τουλάχιστον μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028.

Μέση Ανατολή και Ιράν

Ο κίνδυνος νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή παραμένει, καθώς η αντιπαράθεση ΗΠΑ – Ιράν συνεχίζεται παρά τις διπλωματικές προσπάθειες. Μάλιστα, λίγο πριν από τις εκλογές, αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν περιορισμένα πλήγματα κατά ιρανικών στόχων κοντά στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε αμυντικά.

Επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, το Πεντάγωνο έχει εξετάσει τη χρήση της ισχυρότερης συμβατικής βόμβας GBU-43/B MOAB του αμερικανικού οπλοστασίου εναντίον ιρανικών πυρηνικών και ενεργειακών εγκαταστάσεων. Πρόκειται για ενδεχόμενο στρατιωτικό σχέδιο και όχι για ειλημμένη απόφαση.

Οι εξελίξεις αυτές έρχονται σε αντίθεση με το κλίμα που επικρατεί στην αμερικανική κοινωνία. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Pew Research Center τον Οκτώβριο, το 65% των Αμερικανών αποδοκιμάζει τους χειρισμούς του Τραμπ στον πόλεμο με το Ιράν, ενώ μόλις το 33% τους εγκρίνει. Η δυσαρέσκεια αυτή φαίνεται ότι συνέβαλε στην εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών.

Η Τεχεράνη μπορεί να αξιοποιήσει την εκλογική ήττα του Τραμπ για να σκληρύνει τη στάση της στις διαπραγματεύσεις. Ήδη πριν από τις εκλογές Ιρανοί αξιωματούχοι φέρονταν να υπολογίζουν ότι μια ήττα των Ρεπουμπλικανών θα περιόριζε τα περιθώρια κινήσεων του Αμερικανού Προέδρου. Βέβαια, μια τέτοια εκτίμηση ενέχει τον κίνδυνο να υποτιμηθεί η προθυμία του Τραμπ να χρησιμοποιήσει στρατιωτική ισχύ.

Το νέο Κογκρέσο μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει τη χρηματοδότηση μιας παρατεταμένης σύγκρουσης. Δεν αφαιρεί, όμως, από τον Τραμπ τις εξουσίες του ως αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων, γεγονός που διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων πληγμάτων.

Για το Ισραήλ το εκλογικό αποτέλεσμα δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με τη μελλοντική αμερικανική υποστήριξη. Ο Τραμπ ανακοίνωσε ότι συμφώνησε με τον Νετανιάχου να διακοπεί η ετήσια αμερικανική στρατιωτική βοήθεια μετά το 2026, παρότι η ισχύουσα συμφωνία προβλέπει τη συνέχισή της έως το 2028. Διευκρίνισε, πάντως, ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν να πωλούν όπλα στο Ισραήλ.

Οι σχέσεις Τραμπ – Νετανιάχου παραμένουν στενές, αλλά μπορεί να δοκιμαστούν εάν ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιδιώξει νέα μεγάλης κλίμακας επίθεση κατά του Ιράν. Ο Αμερικανός Πρόεδρος θα πρέπει πλέον να σταθμίσει όχι μόνο τις στρατηγικές επιδιώξεις του Ισραήλ, αλλά και το αυξημένο πολιτικό κόστος στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Η εκλογική ήττα, επομένως, δεν εξαλείφει τον κίνδυνο πολέμου, αλλά περιπλέκει τους υπολογισμούς όλων των εμπλεκομένων.

Ουκρανία και Ρωσία

Για την Ουκρανία οι νέοι συσχετισμοί στο Κογκρέσο δημιουργούν προϋποθέσεις για ενίσχυση της αμερικανικής βοήθειας. Οι Δημοκρατικοί μπορούν να προωθήσουν νέα στρατιωτική βοήθεια προς το Κίεβο και να ενισχύσουν τις πιέσεις για αυστηρότερες κυρώσεις κατά της Ρωσίας.

Η εξέλιξη αυτή μπορεί να δυσκολέψει τις προσπάθειες του Τραμπ να προσεγγίσει τη Μόσχα, ιδιαίτερα εάν επιδιώξει νέα χαλάρωση των κυρώσεων ή συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου με σημαντικές παραχωρήσεις από την Ουκρανία. Το Κογκρέσο μπορεί να εγκρίνει νέα χρηματοδότηση για την Ουκρανία και να πιέσει τον Τραμπ, αλλά οι διπλωματικές διαπραγματεύσεις παραμένουν στα χέρια του Λευκού Οίκου.

Για το Κίεβο, επομένως, το εκλογικό αποτέλεσμα προσφέρει μεγαλύτερα περιθώρια υποστήριξης, χωρίς να εγγυάται αλλαγή της πολιτικής του Λευκού Οίκου.

Ευρώπη και ΝΑΤΟ

Για τους Ευρωπαίους συμμάχους των ΗΠΑ η ενίσχυση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην πολιτική Τραμπ, ιδιαίτερα σε ζητήματα ασφάλειας και άμυνας.

Στο ΝΑΤΟ ο Αμερικανός Πρόεδρος δεν μπορεί να αποφασίσει μονομερώς την αποχώρηση των ΗΠΑ. Νόμος του 2023 απαιτεί τη συναίνεση των δύο τρίτων της Γερουσίας ή την έγκριση του Κογκρέσου. Όμως, ο Τραμπ διατηρεί τη δυνατότητα να περιορίσει την αμερικανική συμμετοχή σε δραστηριότητες της Συμμαχίας χωρίς να προχωρήσει σε επίσημη αποχώρηση.

Στις εμπορικές σχέσεις, πάντως, ο Τραμπ διατηρεί σημαντικές εξουσίες για την επιβολή δασμών, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα του Κογκρέσου να αποτρέψει νέες εμπορικές αντιπαραθέσεις.

Για την Ευρώπη, το εκλογικό αποτέλεσμα σημαίνει μεγαλύτερη στήριξη από το Κογκρέσο, χωρίς όμως να παύει η αβεβαιότητα για την πολιτική του Τραμπ.

Σινοαμερικανικός ανταγωνισμός

Σε αντίθεση με άλλα ζητήματα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής, η αντιμετώπιση της αυξανόμενης ισχύος της Κίνας αποτελεί κοινή στρατηγική προτεραιότητα Ρεπουμπλικανών και Δημοκρατικών. Οι διαφωνίες αφορούν κυρίως τα μέσα που πρέπει να χρησιμοποιήσει η Ουάσιγκτον και τον βαθμό αντιπαράθεσης με το Πεκίνο. Η νέα σύνθεση του Κογκρέσου δεν αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά αυτήν την πολιτική.

Στην τεχνολογία, στους ημιαγωγούς και στην τεχνητή νοημοσύνη ο ανταγωνισμός με το Πεκίνο εξακολουθεί να συγκεντρώνει ευρεία διακομματική υποστήριξη. Στο ζήτημα της Ταϊβάν το Κογκρέσο μπορεί να πιέσει για μεγαλύτερη αμερικανική στρατιωτική και διπλωματική υποστήριξη. Συνεπώς, οι ενδιάμεσες εκλογές μπορεί να επηρεάσουν την τακτική της Ουάσιγκτον, όχι όμως τη βασική στρατηγική της απέναντι στην Κίνα.

Η επόμενη μέρα

Η ήττα των Ρεπουμπλικανών περιορίζει την πολιτική ισχύ του Τραμπ, χωρίς να του αφαιρεί τις βασικές εξουσίες στην εξωτερική πολιτική. Μέχρι τις προεδρικές εκλογές του 2028 ο Αμερικανός Πρόεδρος θα πρέπει να συνυπάρξει με ένα Κογκρέσο που μπορεί να αμφισβητεί τις επιλογές του, να καθυστερεί τις πρωτοβουλίες του και να εντείνει τον έλεγχο της κυβέρνησής του. Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την αντίδραση του Τραμπ στους νέους περιορισμούς: «Θα επιδιώξει συμβιβασμούς ή θα εντείνει την αντιπαράθεση με τους Δημοκρατικούς;».

Από την απάντηση θα εξαρτηθούν όχι μόνο οι πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ, αλλά και ο βαθμός αβεβαιότητας στις διεθνείς σχέσεις τα επόμενα δύο χρόνια.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Ενδιάμεσες εκλογές ΗΠΑ: Οι νέοι, οι μαύροι, οι λατίνοι και οι γυναίκες έδωσαν τη «χαριστική βολή» στον Τραμπ

Ιαπωνία: Θάνατος Αμερικανού πεζοναύτη σε άσκηση στην Οκινάουα

«Πολιορκία» Τραμπ μετά τη σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών: Έρευνες για Μασκ, Ουκρανία και Ιράν – Στο στόχαστρο και ο Χέγκσεθ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.