Η Ελλάδα χρειάζεται μια άλλη αναπτυξιακή στρατηγική

Η Ελλάδα δεν είναι μια χώρα που στερήθηκε οικονομικών πόρων. Επί περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες διαχειρίστηκε σημαντικά φορολογικά έσοδα, προσέφυγε εκτεταμένα στον δημόσιο δανεισμό, επωφελήθηκε από αλλεπάλληλα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά προγράμματα και κινητοποίησε ιδιωτικά κεφάλαια.

Κι όμως, παρά αυτές τις χρηματοδοτικές ροές, εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από περιορισμένη παραγωγική βάση, χαμηλή συγκριτικά παραγωγικότητα, ανεπαρκή αγοραστική δύναμη και έντονες περιφερειακές ανισότητες.

Το 2025, το κατά κεφαλήν ελληνικό ΑΕΠ, σε μονάδες αγοραστικής δύναμης, βρισκόταν περίπου στο 68% του μέσου όρου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Παράλληλα, η στεγαστική κρίση, το υψηλό κόστος διαβίωσης και η δημογραφική συρρίκνωση επιβαρύνουν την καθημερινότητα.

Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο πόσους πόρους εξασφαλίζει η ελληνική οικονομία, αλλά γιατί δεν καταφέρνει να τους μετατρέψει συστηματικά σε διατηρήσιμη εγχώρια παραγωγή, υψηλότερους μισθούς και κοινωνική ευημερία.

Η οικονομία πρέπει να υπηρετεί την κοινωνία

Αυτό το ερώτημα βρίσκεται στον πυρήνα της οικονομικής σκέψης της Μαριάνα Ματσουκάτο, καθηγήτριας στο University College London, η οποία σε πρόσφατη συνέντευξή της στο γερμανικό περιοδικό Der Spiegel αμφισβητεί την αντίληψη ότι η αύξηση του ΑΕΠ, η δημοσιονομική πειθαρχία και οι ιδιωτικές επενδύσεις αποτελούν από μόνες τους επιτυχημένη οικονομική πολιτική.

Οι άνθρωποι, επισημαίνει, θέλουν μια καλή ζωή: προσιτή κατοικία, φθηνή ενέργεια, ασφάλεια απέναντι στις φυσικές καταστροφές και ποιοτικές δημόσιες υπηρεσίες.

Η Ματσουκάτο δεν απορρίπτει την ανάπτυξη ή την ιδιωτική επιχειρηματικότητα. Θεωρεί όμως ότι το κράτος δεν πρέπει να περιορίζεται στη διόρθωση των αποτυχιών της αγοράς, αλλά να συμμετέχει ενεργά στη διαμόρφωση της αναπτυξιακής κατεύθυνσης, επενδύοντας στην καινοτομία και συνδέοντας τις δημόσιες χρηματοδοτήσεις με συγκεκριμένους κοινωνικούς στόχους.

Σαράντα πέντε χρόνια ευρωπαϊκών πόρων

Από την ένταξή της στην ΕΟΚ το 1981, η Ελλάδα απέκτησε πρόσβαση σε σημαντικούς ευρωπαϊκούς πόρους. Τα Μεσογειακά Ολοκληρωμένα Προγράμματα, τα Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, το ΕΣΠΑ, οι αγροτικές ενισχύσεις και πρόσφατα το Ταμείο Ανάκαμψης χρηματοδότησαν υποδομές, επιχειρήσεις και δημόσιες υπηρεσίες.

Τα αποτελέσματα δεν ήταν αμελητέα. Κατασκευάστηκαν οδικοί άξονες, λιμάνια, αεροδρόμια και δίκτυα, ενώ βελτιώθηκαν σημαντικά οι υλικές συνθήκες διαβίωσης.

Ωστόσο, η επέκταση των υποδομών και της κατανάλωσης δεν συνοδεύτηκε από εξίσου ισχυρή ανάπτυξη της εγχώριας παραγωγικής βάσης.

Σημαντικό μέρος της αυξημένης ζήτησης ικανοποιήθηκε από εισαγόμενα προϊόντα, ενώ οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις δεν δημιούργησαν στον αναγκαίο βαθμό ένα συνεκτικό παραγωγικό σύστημα υψηλής τεχνολογίας και προστιθέμενης αξίας.

Η Ελλάδα ανέπτυξε αξιόλογες εξαγωγικές επιχειρήσεις, αλλά δεν κατόρθωσε να μετατρέψει αυτές τις επιμέρους επιτυχίες σε ευρύτερη παραγωγική ανασυγκρότηση.

Δημόσιο χρέος χωρίς ανάλογη παραγωγική ανάπτυξη

Παρόμοια αδυναμία χαρακτήρισε και την αξιοποίηση του δημόσιου δανεισμού.

Επί δεκαετίες, σημαντικό μέρος του δανεισμού χρηματοδότησε δημόσιες λειτουργίες, κοινωνικές δαπάνες και υποδομές, χωρίς πάντοτε να συνοδεύεται από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας και των μελλοντικών δημόσιων εσόδων.

Η κρίση χρέους αποκάλυψε τις αδυναμίες αυτού του μοντέλου και οδήγησε σε βαθιά ύφεση, απώλεια παραγωγικού κεφαλαίου και σημαντική υποχώρηση των εισοδημάτων.

Το δίδαγμα δεν είναι ότι κάθε δημόσιος δανεισμός είναι επιζήμιος, αλλά ότι η αξία του εξαρτάται από την αξιοποίησή του.

Όταν χρηματοδοτεί παραγωγικές επενδύσεις, τεχνολογική καινοτομία, εκπαίδευση και ενεργειακή εξοικονόμηση, μπορεί να ενισχύσει τη μελλοντική οικονομική ανάπτυξη.

Αντίθετα, η χρηματοδότηση κυρίως βραχυχρόνιας κατανάλωσης δεν δημιουργεί την ίδια παραγωγική δυναμική.

Το Ταμείο Ανάκαμψης και το ερώτημα της επόμενης ημέρας

Το ελληνικό σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, συνολικής αξίας περίπου 36,6 δισεκατομμυρίων ευρώ μαζί με τους εθνικούς πόρους, αποτέλεσε μια νέα σημαντική αναπτυξιακή ευκαιρία.

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο πόσα χρήματα εγκρίθηκαν ή απορροφήθηκαν.

Είναι τι παραγωγικό αποτύπωμα θα αφήσουν οι χρηματοδοτήσεις την επόμενη δεκαετία.

Θα δημιουργήσουν ανταγωνιστικά ελληνικά προϊόντα, νέες τεχνολογίες και καλύτερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας; Θα αυξήσουν την εγχώρια προστιθέμενη αξία και θα περιορίσουν τις περιφερειακές ανισότητες;

Χωρίς συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων, υπάρχει κίνδυνος επανάληψης προηγούμενων αναπτυξιακών αδυναμιών.

Η ενέργεια ως μοχλός παραγωγικής ανασυγκρότησης

Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυνατοτήτων μιας διαφορετικής οικονομικής πολιτικής.

Η Ελλάδα διαθέτει εξαιρετικό ηλιακό και αιολικό δυναμικό και έχει πραγματοποιήσει σημαντικές επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

Ωστόσο, η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος δεν αρκεί. Το ζητούμενο είναι η μετατροπή της εγχώριας ενεργειακής παραγωγής σε ανταγωνιστικό κόστος για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις, μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα και δημιουργία νέων παραγωγικών δραστηριοτήτων.

Χρειάζονται επενδύσεις σε δίκτυα, αποθήκευση ενέργειας, εξοικονόμηση, ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και εξηλεκτρισμό της θέρμανσης και των μεταφορών.

Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να αποτελέσει πυρήνα μιας σύγχρονης βιομηχανικής πολιτικής, εφόσον συνδεθεί με τη μεταποίηση, την αγροτική παραγωγή και την καινοτομία.

Η επιτυχία της δεν πρέπει να μετριέται μόνο σε εγκατεστημένα μεγαβάτ, αλλά και στη μείωση του ενεργειακού κόστους, στην εγχώρια προστιθέμενη αξία και στις νέες θέσεις εργασίας.

Η περιφέρεια δεν μπορεί να συνεχίσει να ερημώνει

Η αδυναμία του ελληνικού αναπτυξιακού μοντέλου αποτυπώνεται ιδιαίτερα στην περιφέρεια.

Η συγκέντρωση επενδύσεων και οικονομικών δραστηριοτήτων στα μεγάλα αστικά κέντρα συνοδεύεται από πληθυσμιακή συρρίκνωση μεγάλου μέρους της υπαίθρου.

Η Ελλάδα χρειάζεται ολοκληρωμένες περιφερειακές παραγωγικές στρατηγικές που θα συνδέουν τη γεωργία, τη μεταποίηση, την ενέργεια, την έρευνα και τις νέες τεχνολογίες.

Οι δημόσιες επενδύσεις οφείλουν να δημιουργούν τις προϋποθέσεις για βιώσιμες παραγωγικές δραστηριότητες και καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμένουν στον τόπο τους.

Από την απορρόφηση κονδυλίων στη δημιουργία πραγματικού πλούτου

Η προσέγγιση της Ματσουκάτο υποδεικνύει μια θεμελιώδη αλλαγή στον τρόπο αξιολόγησης της οικονομικής πολιτικής.

Αντί να μετράμε μόνο την απορρόφηση ευρωπαϊκών πόρων, να μετράμε την αύξηση της παραγωγικότητας.

Αντί να πανηγυρίζουμε αποκλειστικά για την προσέλκυση επενδύσεων, να εξετάζουμε την εγχώρια προστιθέμενη αξία και τις ποιοτικές θέσεις εργασίας που δημιουργούν.

Αντί να αξιολογούμε την ανάπτυξη μόνο από την αύξηση του ΑΕΠ, να εξετάζουμε πόσο βελτιώνει την καθημερινότητα των πολιτών.

Η Ελλάδα χρειάζεται ένα μακροχρόνιο αναπτυξιακό σχέδιο, με σαφείς προτεραιότητες, αποτελεσματικούς δημόσιους θεσμούς, συμμετοχή της κοινωνίας και ουσιαστική συνεργασία κράτους και επιχειρηματικότητας.

Η χώρα δεν ξεκινά από το μηδέν. Διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό, επιχειρήσεις με διεθνή παρουσία, ερευνητικά ιδρύματα και σημαντικούς φυσικούς πόρους.

Εξακολουθεί όμως να αντιμετωπίζει ένα θεμελιώδες πρόβλημα: την ανεπαρκή μετατροπή των διαθέσιμων οικονομικών πόρων σε μακροχρόνια παραγωγική και κοινωνική ευημερία.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς περισσότερους πόρους. Χρειάζεται να δημιουργεί μεγαλύτερη και διατηρήσιμη αξία από κάθε ευρώ που εισπράττει, δανείζεται ή επενδύει.

Διότι μια οικονομία δεν είναι πραγματικά επιτυχημένη όταν απλώς αυξάνει τον παραγόμενο ονομαστικό πλούτο. Είναι επιτυχημένη όταν μετατρέπει αυτόν τον πλούτο σε αξιοπρεπή ζωή, δημιουργικές ευκαιρίες και ασφαλές μέλλον για την κοινωνία.

* Ο Βασίλης Τσολακίδης είναι βιοαρχιτέκτονας και σύμβουλος στρατηγικού σχεδιασμού για την ενέργεια, το περιβάλλον, το κλίμα

Διαβάστε επίσης:

Η Ε.Ε. πληρώνει, οι ΗΠΑ κάνουν μπίζνες – Ρωσικό φυσικό αέριο στην Ευρώπη με αμερικανικό διαβατήριο

Δυνατό ΚΚΕ και οργανωμένος λαός, το αντίπαλο δέος στο νομοθετικό πλαίσιο που βγάζει στο σφυρί τα σπίτια του λαού

Η συντριβή Τραμπ και οι διεθνείς γεωπολιτικές προεκτάσεις

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.