Η Ευρώπη στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων: Ρωσία, ΗΠΑ, Ουκρανία συζητούν για τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της ηπείρου χωρίς την ΕΕ

Ολοκληρώθηκε ο πρώτος γύρος των τριμερών συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι, έπειτα από σχεδόν πέντε ώρες διαπραγματεύσεων κεκλεισμένων των θυρών. Οι αντιπροσωπείες Ρωσίας, ΗΠΑ και Ουκρανίας επιστρέφουν την Τετάρτη στο τραπέζι, ενώ οι Ευρωπαίοι, παρά τις επίμονες απαιτήσεις τους να συμμετάσχουν στη διαδικασία, παραμένουν εκτός του βασικού διαπραγματευτικού σχήματος.

Το μεγάλο διακύβευμα δεν είναι πλέον μόνο ο τερματισμός του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά και η διαμόρφωση της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας στην Ευρώπη. Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες: οι αποφάσεις που ενδέχεται να καθορίσουν το μέλλον της ευρωπαϊκής ηπείρου συζητούνται από τρεις πλευρές, χωρίς η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση να έχει εξασφαλίσει ισότιμη θέση στο τραπέζι.

Την Τετάρτη συνεχίζονται οι συνομιλίες

Οι αντιπροσωπείες της Ρωσίας, των Ηνωμένων Πολιτειών και της Ουκρανίας ολοκλήρωσαν την Τρίτη 10 Νοεμβρίου την πρώτη ημέρα των διαπραγματεύσεων στο Άμπου Ντάμπι, πρωτεύουσα των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.

Οι συνομιλίες διήρκεσαν περίπου τέσσερις έως πέντε ώρες και πραγματοποιήθηκαν κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς να ανακοινωθεί μέχρι στιγμής κάποια συγκεκριμένη συμφωνία ή ουσιαστική πρόοδος ως προς τα βασικά ζητήματα της σύγκρουσης.

Σύμφωνα με την ουκρανική Υπηρεσία Εξωτερικών Πληροφοριών, οι διαπραγματεύσεις θα επαναληφθούν το πρωί της Τετάρτης 11 Νοεμβρίου.

Πρόκειται για την πρώτη επίσημη τριμερή συνάντηση αυτού του επιπέδου από τον περασμένο Φεβρουάριο, με την αμερικανική διαμεσολάβηση να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην επανέναρξη της διπλωματικής διαδικασίας.

Επικεφαλής της ρωσικής αντιπροσωπείας είναι ο προεδρικός σύμβουλος Βλαντίμιρ Μεντίνσκι, πλαισιωμένος από τους υφυπουργούς Εξωτερικών Σεργκέι Ριαμπκόφ και Μιχαήλ Γκαλουζίν, καθώς και ανώτερους στρατιωτικούς και αξιωματούχους των υπηρεσιών ασφαλείας.

Την Ουκρανία εκπροσωπεί ο επικεφαλής της Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών, Ρουστέμ Ουμέροφ, ενώ στην ομάδα συμμετέχουν ο επικεφαλής του προεδρικού γραφείου Κιρίλ Μπουντάνοφ, ο Νταβίντ Αραχάμια και άλλοι ανώτεροι αξιωματούχοι.

Την αμερικανική πλευρά εκπροσωπούν ο ειδικός απεσταλμένος του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ.

Η παρουσία τόσο υψηλόβαθμων Ρώσων αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων διπλωμάτες, στρατιωτικοί και στελέχη των υπηρεσιών πληροφοριών, καταδεικνύει τη βαρύτητα που αποδίδει η Μόσχα στη συγκεκριμένη διαδικασία.

Η Ευρώπη εκτός του κεντρικού τραπεζιού, οι αποφάσεις για την ασφάλειά της χωρίς αυτήν

Αυτό είναι το σημαντικότερο πολιτικό και διπλωματικό χαρακτηριστικό των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι: Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να παρακολουθεί από απόσταση τη διαμόρφωση μιας νέας γεωπολιτικής πραγματικότητας, στην οποία θα κληθεί στη συνέχεια να προσαρμοστεί.

Παρά τις επανειλημμένες δηλώσεις Ευρωπαίων ηγετών ότι καμία συμφωνία για την Ουκρανία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ευρωπαϊκή συμμετοχή, η Ρωσία, οι ΗΠΑ και η Ουκρανία είναι οι τρεις πλευρές που κάθονται στο κεντρικό τραπέζι των διαπραγματεύσεων.

Οι Ευρωπαίοι δεν απουσιάζουν εντελώς από το Άμπου Ντάμπι. Πριν από την έναρξη των τριμερών συνομιλιών, πραγματοποιήθηκε ξεχωριστή συνάντηση της ουκρανικής αντιπροσωπείας με εκπροσώπους της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ. Στη συνέχεια, οι Αμερικανοί απεσταλμένοι συμμετείχαν στις σχετικές επαφές.

Ωστόσο, άλλο πράγμα είναι η ενημέρωση και ο συντονισμός και άλλο η συμμετοχή στη διαδικασία λήψης των κρίσιμων αποφάσεων.

Αυτή είναι η ουσία του ευρωπαϊκού προβλήματος.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν επενδύσει τεράστιους οικονομικούς και πολιτικούς πόρους στην υποστήριξη της Ουκρανίας, έχουν χρηματοδοτήσει την πολεμική της προσπάθεια, έχουν επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία και έχουν αναλάβει σημαντικό μέρος του κόστους της σύγκρουσης.

Τώρα, όμως, κινδυνεύουν να βρεθούν μπροστά σε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης στην οποία η Ουάσιγκτον και η Μόσχα θα συζητήσουν ακόμη και το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας χωρίς την άμεση συμμετοχή των ευρωπαϊκών πρωτευουσών.

Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία επειδή ο Ντόναλντ Τραμπ έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης συμφωνίας με τη Ρωσία, η οποία δεν θα περιορίζεται στην Ουκρανία, αλλά θα αφορά ολόκληρη την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Με άλλα λόγια, η συζήτηση δεν αφορά μόνο το πού θα σταματήσουν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, αλλά και το ποιοι θα καθορίζουν τους όρους ασφάλειας στην Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες.

«Οι Ευρωπαίοι πέταξαν στο Άμπου Ντάμπι, ε ας καθίσουν στο ξενοδοχείο»

Η ρωσική πλευρά έχει επανειλημμένα απορρίψει την ευρωπαϊκή απαίτηση για συμμετοχή στις τριμερείς διαπραγματεύσεις.

Μάλιστα, ο σύμβουλος του Κρεμλίνου για θέματα εξωτερικής πολιτικής, Γιούρι Ουσάκοφ, είχε δηλώσει χαρακτηριστικά τον περασμένο μήνα:

«Μπορούν να φτάσουν στο Άμπου Ντάμπι αν αγοράσουν εισιτήρια, αλλά κανείς δεν σκοπεύει να τους προσκαλέσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων».

Η δήλωση αυτή αποτυπώνει με σαφήνεια τη θέση της Μόσχας: η Ρωσία επιθυμεί να διαπραγματευτεί απευθείας με τις ΗΠΑ και την Ουκρανία, χωρίς να αναγνωρίσει στους Ευρωπαίους αυτοτελή ρόλο στο συγκεκριμένο σχήμα.

Ο Σεργκέι Λαβρόφ, από την πλευρά του, δήλωσε ότι η Μόσχα δεν θα εμποδίσει τις επαφές της Ουάσιγκτον με Ευρωπαίους αξιωματούχους, εξέφρασε όμως αμφιβολίες για τη χρησιμότητά τους.

«Οι Ευρωπαίοι πέταξαν στο Άμπου Ντάμπι – ε, ας καθίσουν στο ξενοδοχείο», ανέφερε χαρακτηριστικά, κατηγορώντας τους ότι επιχειρούν να κερδίσουν χρόνο για το Κίεβο.

Η ρωσική θέση είναι ότι πριν από οποιαδήποτε διευθέτηση του ουκρανικού ζητήματος πρέπει να καθοριστούν οι παράμετροι ασφαλείας για τη Ρωσία, την Ουκρανία και την ευρύτερη ευρωπαϊκή περιοχή.

Έτσι, η Μόσχα επιχειρεί να μεταφέρει τη συζήτηση από το στενά ουκρανικό ζήτημα σε μια συνολικότερη διαπραγμάτευση για τη γεωπολιτική και στρατιωτική ισορροπία στην Ευρώπη.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντιδρούν – «Η Ευρώπη ανήκει στο τραπέζι»

Η προοπτική μιας συμφωνίας μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας, η οποία θα μπορούσε να επηρεάσει άμεσα την ευρωπαϊκή ασφάλεια, έχει προκαλέσει έντονη κινητικότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.

Ο Γάλλος υπουργός Εξωτερικών Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι «οι Ευρωπαίοι θα εκπροσωπηθούν επαρκώς» στο Άμπου Ντάμπι, ενώ υποστήριξε ότι καμία συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ηπείρου δεν μπορεί να αγνοεί τις ευρωπαϊκές προσδοκίες και απαιτήσεις.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική ήταν η τοποθέτηση του Γερμανού υπουργού Εξωτερικών Γιόχαν Βάντεφουλ:

«Η Ευρώπη ανήκει σε αυτό το τραπέζι. Δεν μπορεί να υπάρξει λύση χωρίς την Ευρώπη, παρά μόνο με την Ευρώπη».

Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, έχει επίσης εκφράσει την αντίθεσή της στην προοπτική μιας συμφωνίας χωρίς ευρωπαϊκή συμμετοχή, ενώ η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, έχει ζητήσει από την ΕΕ να διαμορφώσει κοινή διαπραγματευτική θέση.

Η Μελόνι προειδοποίησε ότι, εάν δεν υπάρξει ενιαία ευρωπαϊκή στάση, υπάρχει κίνδυνος «να καταδικάσουμε την Ευρώπη σε ασημαντότητα στη διαδικασία των διαπραγματεύσεων».

Η προειδοποίηση αυτή συνδέεται με ένα βαθύτερο πρόβλημα: η Ευρωπαϊκή Ένωση δυσκολεύεται να μετατρέψει την οικονομική και πολιτική της ισχύ σε αντίστοιχη διπλωματική επιρροή.

Ρήγμα στην Ευρώπη

Ο παραγκωνισμός της Ευρώπης δεν οφείλεται μόνο στη στάση της Μόσχας.

Οι ίδιες οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εμφανίζουν σημαντικές διαφωνίες ως προς τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία και το ενδεχόμενο επανέναρξης απευθείας διαλόγου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η τηλεφωνική επικοινωνία διάρκειας 90 λεπτών που είχαν στις 27 Οκτωβρίου ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, και ο πρωθυπουργός της Νορβηγίας, Γιόνας Γκαρ Στέρε, με τον Ρώσο πρόεδρο.

Η πρωτοβουλία προκάλεσε αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, καθώς δεν είχε προηγηθεί συνεννόηση με όλους τους Ευρωπαίους και ΝΑΤΟϊκούς εταίρους τους.

Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, επέκρινε την κίνηση, δηλώνοντας ότι «η Ευρώπη πρέπει να παραμείνει ενωμένη αντί να ενεργεί ο καθένας μόνος του».

Ο Σουηδός πρωθυπουργός Ουλφ Κρίστερσον δήλωσε ότι είχε χαμηλές προσδοκίες από τέτοιου είδους συνομιλίες, ενώ ο Πολωνός πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ ζήτησε «απόλυτη προσοχή και επαγρύπνηση».

Αντίθετα, ο Νορβηγός πρωθυπουργός Στέρε υπερασπίστηκε την ανάγκη απευθείας επικοινωνίας με τη Μόσχα.

Σε συνέντευξή του στο Politico υπογράμμισε ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να αφήσει αποκλειστικά στην Ουάσιγκτον τη διπλωματική διαχείριση της σύγκρουσης και χαρακτήρισε «ψευδαίσθηση» την προσδοκία ότι ο πόλεμος μπορεί να τερματιστεί χωρίς απευθείας διάλογο μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας.

Η νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης

Η αμερικανική πλευρά δεν αντιμετωπίζει τις συνομιλίες ως μια απλή προσπάθεια επίτευξης κατάπαυσης του πυρός.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει μια ευρύτερη συμφωνία, η οποία θα μπορούσε να επανακαθορίσει τις σχέσεις Ρωσίας και Δύσης και να δημιουργήσει ένα νέο πλαίσιο ευρωπαϊκής ασφάλειας.

Ο Τζάρεντ Κούσνερ έχει περιγράψει τους αμερικανικούς στόχους ως μια προσπάθεια:

• Μόνιμων διαβουλεύσεων για θέματα ασφάλειας.
• Αξιόπιστης επικοινωνίας σε περιόδους κρίσεων.
• Μεγαλύτερης στρατιωτικής διαφάνειας.
• Αμοιβαίων μέτρων για τη μείωση του κινδύνου κλιμάκωσης.
• Δημιουργίας ενός μακροπρόθεσμου πλαισίου ευρωπαϊκής ασφάλειας και σταθερότητας.

Σύμφωνα με τις αμερικανικές τοποθετήσεις, η επίτευξη μιας συνολικής συμφωνίας προϋποθέτει την αντιμετώπιση των ανησυχιών ασφαλείας όλων των πλευρών.

Η προσέγγιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη Μόσχα, η οποία εδώ και χρόνια ζητά αλλαγές στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας, περιορισμούς στη διεύρυνση του ΝΑΤΟ και αναθεώρηση της στρατιωτικής παρουσίας της Συμμαχίας στην Ανατολική Ευρώπη.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν οι ΗΠΑ θα επιδιώξουν μια συμφωνία με τη Ρωσία που θα περιλαμβάνει και ζητήματα τα οποία αφορούν άμεσα τις ευρωπαϊκές χώρες, χωρίς να έχουν προηγουμένως εξασφαλίσει τη δική τους συμμετοχή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, πάντως, στην κοινή δήλωση που εξέδωσε στις 10 Νοεμβρίου μετά τη συνάντηση των Ευρωπαίων, των Ουκρανών, των Αμερικανών και εκπροσώπων του ΝΑΤΟ, υπογράμμισε ότι επιδιώκει τη συνέχιση της συνεργασίας σε όλη τη διάρκεια της διαπραγματευτικής διαδικασίας και τη μετάβαση σε ευρύτερες πολυμερείς συνομιλίες με τη συμμετοχή των Ευρωπαίων.

Οι κόκκινες γραμμές της Μόσχας και του Κιέβου

Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, οι θέσεις των δύο εμπόλεμων πλευρών εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά.

Η Ρωσία επιδιώκει:

• Την αναγνώριση της εδαφικής πραγματικότητας που έχει διαμορφωθεί στο πεδίο των μαχών.
• Τη στρατιωτική ουδετερότητα της Ουκρανίας.
• Τον περιορισμό των μελλοντικών στρατιωτικών δυνατοτήτων της.
• Την αντιμετώπιση των αιτιών που, σύμφωνα με τη Μόσχα, οδήγησαν στη σύγκρουση.
• Τον αποκλεισμό της ανάπτυξης στρατευμάτων του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία υπό τον μανδύα ειρηνευτικής δύναμης.
• Μια συνολική και οριστική συμφωνία, χωρίς προηγούμενη άνευ όρων εκεχειρία.

Η Ουκρανία, από την πλευρά της, επιδιώκει:

• Τερματισμό των εχθροπραξιών.
• Αξιόπιστες εγγυήσεις ασφαλείας για τη μεταπολεμική περίοδο.
• Προστασία των ενεργειακών της υποδομών από επιθέσεις.
• Επαναλειτουργία των εμπορικών θαλάσσιων διαδρομών στη Μαύρη Θάλασσα.
• Διεύρυνση των ανταλλαγών αιχμαλώτων.
• Οικονομική ανασυγκρότηση και διεθνή χρηματοδοτική υποστήριξη.

Ο Βλαντίμιρ Ζελένσκι έχει δηλώσει ότι δεν μπορεί να αποδεχθεί επίσημες εδαφικές παραχωρήσεις, αλλά έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας που θα παγώνει τη σύγκρουση κατά μήκος της σημερινής γραμμής του μετώπου.

Η Μόσχα, αντίθετα, επιμένει ότι δεν αρκεί μια προσωρινή διακοπή των εχθροπραξιών, καθώς θεωρεί ότι θα μπορούσε να δώσει στην Ουκρανία χρόνο για ανασυγκρότηση και επανεξοπλισμό.

Η Ευρώπη πληρώνει το μεγαλύτερο οικονομικό τίμημα, αλλά διεκδικεί ακόμη θέση στη διαπραγμάτευση

Ένας ακόμη παράγοντας που περιπλέκει τη θέση των Ευρωπαίων είναι το οικονομικό κόστος της υποστήριξης προς την Ουκρανία.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που παρατίθενται στο δημοσίευμα του RT, η ΕΕ και τα κράτη-μέλη της έχουν διαθέσει 235,9 δισεκατομμύρια ευρώ σε βοήθεια προς την Ουκρανία από τον Φεβρουάριο του 2022.

Παρά το πακέτο στήριξης των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ για την περίοδο 2026-2027, οι ευρωπαϊκές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πρόσθετο χρηματοδοτικό κενό περίπου 70 δισεκατομμυρίων ευρώ για το Κίεβο το επόμενο έτος.

Την ίδια στιγμή, η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη εμφανίζει σημάδια αυξανόμενης κόπωσης από τον πόλεμο.

Η ίδια η Κάγια Κάλας έχει παραδεχθεί ότι γίνεται ολοένα δυσκολότερο να εξηγηθεί στους Ευρωπαίους πολίτες γιατί πρέπει να συνεχιστεί η υποστήριξη προς την Ουκρανία, καθώς, όπως είπε, «όλοι έχουν κουραστεί από αυτόν τον πόλεμο».

Το βλέμμα πλέον στην Τετάρτη – Θα αποκτήσει η Ευρώπη ουσιαστικό ρόλο;

Η δεύτερη ημέρα των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι τρεις αντιπροσωπείες θα επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων το πρωί της Τετάρτης.

Το πρώτο ζητούμενο είναι εάν θα υπάρξει πρόοδος στα ζητήματα των εγγυήσεων ασφαλείας, των εδαφικών διαφορών και των όρων τερματισμού των εχθροπραξιών.

Το δεύτερο, όμως, αφορά άμεσα την Ευρώπη:

Θα παραμείνει απλώς ένας εξωτερικός παρατηρητής μιας συμφωνίας που θα επηρεάσει καθοριστικά το δικό της μέλλον ή θα καταφέρει να εξασφαλίσει ουσιαστική συμμετοχή στις διαπραγματεύσεις;

Η Ουάσιγκτον έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η ευρωπαϊκή διάσταση θα πρέπει να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης πολυμερούς διαδικασίας. Η Μόσχα, ωστόσο, εξακολουθεί να μην επιθυμεί την παρουσία των Ευρωπαίων στο κεντρικό τριμερές σχήμα.

Και η Ευρωπαϊκή Ένωση προσπαθεί να διαμορφώσει μια κοινή στάση, την ώρα που οι διαφορετικές προσεγγίσεις των κρατών-μελών περιορίζουν τη δυνατότητά της να εμφανιστεί ως ενιαία διπλωματική δύναμη.

Διαβάστε επίσης:

Politico: Στο προσκήνιο η αρχιτεκτονική ασφάλειας της Ευρώπης στη μεταπολεμική περίοδο – ΗΠΑ και ΕΕ συμφώνησαν να τα… ξαναπούν

Στο πέρασμα της Ράφα ο Λιούις Χάμιλτον για την ανθρωπιστική βοήθεια προς τη Γάζα – Έκκληση για μια «ελεύθερη Παλαιστίνη»

Σε εκβιασμό καταφεύγει ο Μερτς για την Ουκρανία: «Απειλεί» με μπλόκο στον προϋπολογισμό της ΕΕ εάν τα κράτη – μέλη δεν βάλουν το χέρι στην τσέπη

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.