Παιχνίδι με τις λέξεις για το καλώδιο: Άδεια, NAVTEX, note verbale – Τι θα συμβεί όταν το διπλωματικό τεστ μεταφερθεί επιχειρησιακά στη θάλασσα

Η Ελλάδα εξέδωσε την άδεια, η Γαλλία ενημέρωσε την Τουρκία και ο Χακάν Φιντάν διαβεβαιώνει ότι «όλα είναι καλά». Πίσω από τις διπλωματικές διατυπώσεις, όμως, παραμένει το κρίσιμο ερώτημα: θα περιοριστεί η ένταση στις ανακοινώσεις ή υπάρχει κίνδυνος να μεταφερθεί στο πεδίο, με ένα θερμό επεισόδιο στην Ανατολική Μεσόγειο.

«Ο πόλεμος είναι η συνέχιση της πολιτικής με άλλα μέσα», έγραφε ο Καρλ φον Κλαούζεβιτς. Στην περίπτωση, όμως, του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, η πολιτική φαίνεται να επιχειρεί να προσπαθήσει το αντίθετο: να αποτρέψει μια αναμέτρηση, χρησιμοποιώντας, με ιδιαίτερη προσοχή, τις λέξεις. Είναι επαρκές, και πως το ερμηνεύουν οι εμπλεκόμενοι;

Άδεια, προφορική ή γραπτή ενημέρωση, συναίνεση, NAVTEX, ρηματική διακοίνωση. Όροι που μπορεί να μοιάζουν τεχνικοί ή γραφειοκρατικοί, αλλά στην Ανατολική Μεσόγειο αποκτούν ειδικό βάρος. Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι εξέδωσε την άδεια και ότι δεν ζήτησε την έγκριση της Τουρκίας. Η Γαλλία φέρεται να ενημέρωσε την Άγκυρα για τις προγραμματισμένες έρευνες, χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί το πλήρες περιεχόμενο της σχετικής διπλωματικής διακοίνωσης. Η Τουρκία, από την πλευρά της, μπορεί να παρουσιάσει τη διπλωματική επαφή ως ένδειξη ότι η θέση της λαμβάνεται υπόψη. Και ο υπουργός Εξωτερικών Χακάν Φιντάν δηλώνει ότι «όλα είναι καλά».

Έτσι, μέσα σε λίγες ημέρες, διαμορφώθηκε ένα ιδιότυπο διπλωματικό παιχνίδι: όλοι μπορούν να εμφανιστούν ότι κέρδισαν κάτι, χωρίς κανείς να έχει υποχωρήσει επισήμως, προτού η αποστολή του γαλλικού σκάφους καν ξεκινήσει. Η Ελλάδα έχει την άδεια, η Γαλλία έχει προχωρήσει σε μια κίνηση ενημέρωσης και η Τουρκία μπορεί να επικαλεστεί τη διπλωματική επικοινωνία ως πολιτική επιβεβαίωση της δικής της σημασίας και οριοθέτησης στην περιοχή. Αυτός είναι και ο λόγος της έντονης αντίδρασης της αντιπολίτευσης στη χώρα μας. Η οποία δεν έχει άδικο μια και το γαλλικό κείμενο παραμένει ακόμη διπλωματικό μυστικό. Όπως και οι λέξεις που περιλαμβάνονται σε αυτό.

Το ερώτημα, λοιπόν, είναι αν αυτή η ισορροπία των λέξεων θα αντέξει όταν το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo βρεθεί στην περιοχή των ερευνών, ανατολικά της Κάσου και στην ευρύτερη θαλάσσια ζώνη προς την Κάρπαθο. Γιατί εκεί η διπλωματική διατύπωση θα συναντήσει την επιχειρησιακή πραγματικότητα. Και τότε το «όλα καλά» θα πρέπει να αποδειχθεί κάτι περισσότερο από μια βολική διατύπωση.

Η άδεια της Αθήνας και η αντι-NAVTEX της Άγκυρας

Η ελληνική πλευρά ολοκλήρωσε τη διαδικασία αδειοδότησης για την επανέναρξη των ερευνών βυθού στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector. Στις 6 Νοεμβρίου εκδόθηκε η NAVTEX 1411/26 από τον σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, με ισχύ έως τις 6 Μαρτίου 2027. Με αυτήν δεσμεύονται περιοχές για τις ερευνητικές εργασίες του Abeille Marengo. Η κίνηση της Αθήνας ήταν σαφής: η αδειοδότηση των εργασιών στην περιοχή ελληνικής αρμοδιότητας αποτελεί ευθύνη της Ελλάδας. Δεν ζητήθηκε τουρκική άδεια ούτε αναγνωρίστηκε στην Άγκυρα ρόλος αδειοδοτούσας αρχής.

Η Τουρκία απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, αμφισβητώντας την ελληνική αρμοδιότητα σε τμήμα της περιοχής και επικαλούμενη τις δικές της αξιώσεις επί της υφαλοκρηπίδας. Η τουρκική αντίδραση δεν ήταν απλώς μια διαφορετική ναυτική οδηγία. Ήταν μια προσπάθεια να καταγραφεί και να προβληθεί επί του πεδίου η αντίθετη νομική και πολιτική θέση της Άγκυρας. Αυτό είναι και το πρώτο επίπεδο του παιχνιδιού: δύο πλευρές εκδίδουν οδηγίες που δεν περιγράφουν απλώς μια δραστηριότητα στη θάλασσα, αλλά αποτυπώνουν τις αντίθετες αντιλήψεις τους για το ποιος έχει δικαίωμα να ρυθμίζει τι και πού. Και αυτές παραμένουν μια και η τουρκική αντι-NAVTEX δεν έχει ανακληθεί.

Η γαλλική διακοίνωση και η λεπτή γραμμή της ενημέρωσης

Στο μεταξύ, στο διπλωματικό παρασκήνιο μπήκε και το Παρίσι. Η Γαλλία απέστειλε στην Τουρκία διπλωματική διακοίνωση –note verbale– ενημερώνοντάς την για την πρόθεσή της να πραγματοποιήσει τις έρευνες με το γαλλικό πλοίο. Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, το γαλλικό έγγραφο είχε ενημερωτικό χαρακτήρα και. δεν τοποθετούνταν επί των ελληνοτουρκικών διαφορών στην Ανατολική Μεσόγειο όπως αποκάλυψε topontiki.gr Ωστόσο, η ακριβής διατύπωση έχει αποκτήσει πολιτική σημασία, καθώς Αθήνα και Παρίσι φέρονται να συζητούν ακόμη και τη σημασία των λέξεων που χρησιμοποιήθηκαν.

Εδώ βρίσκεται η λεπτή γραμμή: άλλο η ενημέρωση μιας παράκτιας χώρας για μια δραστηριότητα στη θάλασσα και άλλο η αναζήτηση της συναίνεσής της. Άλλο η γνωστοποίηση μιας πρόθεσης και άλλο η αναγνώριση δικαιώματος έγκρισης.

Εάν η ενημέρωση εκληφθεί ή παρουσιαστεί ως αίτημα συναίνεσης, τότε η Τουρκία θα μπορούσε να ισχυριστεί ότι η δική της έγκριση αποτελεί προϋπόθεση για την πραγματοποίηση των ερευνών. Η Άγκυρα θα είχε πολιτικό κίνητρο να αξιοποιήσει οποιαδήποτε διατύπωση προς αυτή την κατεύθυνση, αλλά κάτι τέτοιο δεν έχει γίνει. Ακόμη.

Από την άλλη πλευρά, η Γαλλία έχει λόγους να επιδιώκει να μην εμφανιστεί ότι αγνοεί τις τουρκικές αντιδράσεις, χωρίς όμως να αναλάβει θέση που θα περιόριζε την ελληνική επιχειρηματολογία. Το αποτέλεσμα είναι μια διπλωματική ισορροπία που επιτρέπει διαφορετικές αναγνώσεις, αλλά δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως δημόσια.

Το «όλα καλά» του Φιντάν και οι τρεις διαφορετικές αναγνώσεις

Μέσα σε αυτό το κλίμα ήρθε η δήλωση του Χακάν Φιντάν. Ερωτηθείς για τη διαφορά γύρω από τις NAVTEX και τις έρευνες, ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών απάντησε ότι «όλα είναι φυσιολογικά, όλα είναι καλά», χωρίς να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες. Η δήλωση έχει ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δεν συνοδεύτηκε από κάποια δημόσια ανακοίνωση τουρκικής υπαναχώρησης. Η Άγκυρα δεν ανακάλεσε την αντι-NAVTEX, ούτε ανακοίνωσε ότι αποδέχεται την ελληνική θέση για την αδειοδότηση. Απλώς χαμήλωσε τους τόνους.

Έτσι, η ίδια εξέλιξη μπορεί να παρουσιαστεί με τρεις διαφορετικούς τρόπους. Η ελληνική κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίξει ότι η άδεια εκδόθηκε και οι έρευνες προχωρούν χωρίς να ζητηθεί τουρκική συναίνεση. Η γαλλική πλευρά μπορεί να εμφανίσει τη διακοίνωση ως μια υπεύθυνη διπλωματική ενημέρωση που διευκολύνει την αποκλιμάκωση. Και η τουρκική κυβέρνηση μπορεί να υποστηρίξει στο εσωτερικό της ότι η Άγκυρα ενημερώθηκε και ότι οι θέσεις της δεν παρακάμφθηκαν.

Είναι μια κλασική περίπτωση διπλωματικής δημιουργικής ασάφειας. Κάθε πλευρά διατηρεί τη δική της εκδοχή, αποφεύγοντας προς το παρόν να οδηγηθεί σε μια δημόσια αντιπαράθεση που θα περιόριζε τα περιθώρια ελιγμών της. Το πρόβλημα είναι ότι η ασάφεια μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο αποκλιμάκωσης, αλλά μπορεί και να μεταθέσει τη σύγκρουση για αργότερα.

Η επιστροφή στην περιοχή της Κάσου: εκεί όπου τελειώνουν οι λέξεις

Το πραγματικό τεστ αρχίζει όταν το Abeille Marengo βγει από το λιμάνι του Ηρακλείου και κατευθυνθεί προς την περιοχή των ερευνών. Πρόκειται για περιοχή με ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς εκεί είχαν διακοπεί οι προηγούμενες εργασίες το καλοκαίρι του 2024, έπειτα από την ένταση που είχε δημιουργηθεί με την παρουσία τουρκικών πολεμικών πλοίων.

Η τρέχουσα αποστολή δεν είναι απλώς μια επανάληψη εκείνης της προσπάθειας. Η NAVTEX έχει μεγαλύτερη χρονική διάρκεια, ενώ ο σχεδιασμός προβλέπει την ολοκλήρωση των ερευνών σε ένα ευρύτερο τμήμα της διαδρομής του καλωδίου, από την περιοχή νοτιοανατολικά της Καρπάθου έως σημείο κοντά στα κυπριακά χωρικά ύδατα. 

Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί εάν η Τουρκία επιλέξει να αμφισβητήσει στην πράξη την ελληνική αδειοδότηση. Μια παράλληλη παρακολούθηση από πολεμικό πλοίο δεν ισοδυναμεί με επικίνδυνη προσέγγιση. Όμως, σε μια περιοχή όπου οι μονάδες βρίσκονται σε στενή επιχειρησιακή εγγύτητα, τα περιθώρια λάθους μπορεί να περιοριστούν γρήγορα. Και οι λέξεις να μην έχουν σημασία…

Τα τρία σενάρια και το (υπαρκτό) ενδεχόμενο θερμού επεισοδίου

Το πρώτο σενάριο είναι εκείνο της ελεγχόμενης έντασης. Η Τουρκία διατηρεί την αντι-NAVTEX και ενδεχομένως προχωρά σε προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου, ενώ πολεμικά ή άλλα κρατικά πλοία παρακολουθούν διακριτικά την πορεία του ερευνητικού. Η Αθήνα απαντά διπλωματικά και διατηρεί τη δική της παρουσία. Οι εργασίες συνεχίζονται, έστω υπό πίεση. Αυτό θα ήταν ένα μοντέλο διαχείρισης της κρίσης χωρίς ουσιαστική υποχώρηση καμίας πλευράς.

Το δεύτερο σενάριο είναι η προσπάθεια της Άγκυρας να επιβάλει στην πράξη τη δική της ερμηνεία. Αυτό μπορεί να γίνει με συστηματικές παρεμβάσεις, αμφισβητήσεις μέσω ασυρμάτου ή κινήσεις που θα δυσκολεύουν την απρόσκοπτη εκτέλεση των ερευνών. Σε αυτή την περίπτωση, η ελληνική πλευρά θα βρεθεί μπροστά στο δίλημμα πώς θα προστατεύσει την πραγματοποίηση μιας δραστηριότητας για την οποία έχει εκδώσει άδεια, χωρίς να επιτρέψει να δημιουργηθεί προηγούμενο αμφισβήτησης της αρμοδιότητάς της. Η διαφορά από το πρώτο σενάριο δεν θα είναι απλώς η ένταση της ρητορικής, αλλά το εάν η τουρκική παρουσία θα επιχειρήσει να μετατραπεί σε πραγματικό εμπόδιο.

Το τρίτο είναι και το πιο επικίνδυνο: ένα θερμό επεισόδιο. Δεν υπάρχει αυτή τη στιγμή δημόσια τεκμηρίωση ότι η Τουρκία έχει αποφασίσει να προκαλέσει στρατιωτική σύγκρουση ή ότι ένα τέτοιο επεισόδιο είναι αναπόφευκτο. Δεν μπορεί, όμως, να αποκλειστεί. Μια επικίνδυνη προσέγγιση, ένας ελιγμός που θα εκληφθεί ως απόπειρα παρεμπόδισης, μια σύγκρουση πλοίων ή ένας λανθασμένος υπολογισμός μπορεί να δημιουργήσει συνθήκες ταχείας κλιμάκωσης.

Όταν όλοι έχουν τη δική τους εκδοχή…

Το παιχνίδι με τις λέξεις μπορεί να αποδειχθεί χρήσιμο, εφόσον λειτουργεί ως βαλβίδα αποκλιμάκωσης. Η Αθήνα δεν υποχώρησε από τη θέση της, η Γαλλία επιχείρησε να περιορίσει τον διπλωματικό κίνδυνο και η Άγκυρα βρήκε έναν τρόπο να χαμηλώσει τους τόνους χωρίς να ανακαλέσει τις διεκδικήσεις της.

Αλλά υπάρχει μια ουσιώδης διαφορά ανάμεσα στο να συμφωνούν όλοι ότι «όλα είναι καλά» και στο να συμφωνούν για το τι ακριβώς σημαίνει αυτό. Η Ελλάδα δεν αποδέχεται ότι χρειάζεται τουρκική άδεια. Η Τουρκία δεν έχει αποσύρει τις αξιώσεις της. Και η Γαλλία δεν έχει δημοσιοποιήσει ένα κείμενο που θα επέτρεπε να κλείσει οριστικά η συζήτηση για το περιεχόμενο της ενημέρωσης προς την Άγκυρα.

Στο τέλος, λοιπόν, η διπλωματία μπορεί να επιτρέψει σε όλους να δηλώσουν ότι απέφυγαν την κρίση και ότι δεν υποχώρησαν. Όμως η πραγματική απάντηση θα δοθεί στη θάλασσα, όταν το ερευνητικό πλοίο επιχειρήσει να εκτελέσει την αποστολή του. Ο Κλαούζεβιτς περιέγραφε τη σχέση πολιτικής και πολέμου. Το στοίχημα είναι να μη χρειαστεί να περάσουν στα «άλλα μέσα».

Διαβάστε επίσης 

Η «υπόθεση Άιζενκοτ»: Τι αλλάζει για την Ελλάδα αν αποκτήσει νέο πρωθυπουργό το Ισραήλ

Μέχρι πού μπορούν να μας οδηγήσουν τα «επιχειρησιακά σχέδια» Γεραπετρίτη για το καλώδιο GSI; Τα 4 σενάρια και τα «μαθήματα» από τα Ίμια…

Maggie Goodlander: Από το Yale και τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών στο Κογκρέσο – Η Ελληνοαμερικανίδα με «σημαία» το φιλότιμο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.