Μέχρι πού μπορούν να μας οδηγήσουν τα «επιχειρησιακά σχέδια» Γεραπετρίτη για το καλώδιο GSI; Τα 4 σενάρια και τα «μαθήματα» από τα Ίμια…

Takeaways by to pontiki AI

• Η κυβέρνηση διαμήνυσε μέσω του Γιώργου...

Η λέξη που επέλεξε ο Γιώργος Γεραπετρίτης δεν ήταν τυχαία. Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει τις ελληνικές ενέργειες για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου, η Αθήνα θα απαντήσει «επιχειρησιακά».

Πρόκειται για ένα μήνυμα με σαφείς αποδέκτες. Πρώτα την Άγκυρα, στην οποία η Αθήνα θέλει να καταστήσει σαφές ότι η πρόοδος του Great Sea Interconnector δεν θα εξαρτηθεί από την ανοχή της. Αλλά και το εσωτερικό ακροατήριο, καθώς η κυβέρνηση καλείται να αποδείξει ότι πίσω από τη ρητορική περί αποφασιστικότητας υπάρχει πραγματική προετοιμασία.

Μόνο που εδώ αρχίζουν τα δύσκολα ερωτήματα. Τι ακριβώς σημαίνει «επιχειρησιακή απάντηση»; Ποιος θα αναλάβει την εφαρμογή της; Με ποιους κανόνες θα κινηθούν οι ελληνικές μονάδες εάν βρεθούν απέναντι σε τουρκικά πολεμικά πλοία; Και, κυρίως, θα έχουν οι διοικητές τους την πολιτική κάλυψη που απαιτείται για να ενεργήσουν όταν η κατάσταση πάψει να είναι θεωρητική;

Τα ερωτήματα είναι σημαντικά, καθώς η αποτροπή δεν εξαντλείται στην παρουσία πολεμικών πλοίων. Προϋποθέτει σαφή αποστολή, συγκεκριμένη αλυσίδα διοίκησης και κανόνες που να επιτρέπουν την αποτελεσματική αντίδραση, χωρίς να οδηγούν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Από τη NAVTEX στην πραγματική δοκιμασία

Η επανέναρξη των ερευνών βυθού, με το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo να αναμένει στο Ηράκλειο, φέρνει την Αθήνα μπροστά σε μια κρίσιμη δοκιμασία. Η έκδοση της NAVTEX και η επιστροφή του πλοίου στην περιοχή των εργασιών δεν θα είναι απλώς διαδικαστικά βήματα. Θα αποτελέσουν την πρώτη πρακτική δοκιμή της ελληνικής στρατηγικής.

Η διαφορά, ωστόσο, ανάμεσα σε μια διπλωματική διαμαρτυρία και στη φυσική παρεμπόδιση είναι τεράστια. Η παρουσία, τουρκικών πολεμικών πλοίων που επιχειρούν να επηρεάσουν τις εργασίες δημιουργεί ένα διαφορετικό πεδίο, στο οποίο η Αθήνα θα πρέπει να αποδείξει ότι διαθέτει όχι μόνο πολιτική βούληση, αλλά και λειτουργικό σχέδιο διαχείρισης. Το οποίο αφήνει να εννοηθεί ότι υπάρχει.

Τα 4 σενάρια κλιμάκωσης

• Πρώτο σενάριο: διπλωματική αμφισβήτηση χωρίς φυσική παρεμπόδιση.

Η Τουρκία περιορίζεται σε ανακοινώσεις, διαμαρτυρίες, αντίθετες NAVTEX και διπλωματικές κινήσεις, χωρίς να επιχειρεί να εμποδίσει με φυσική παρουσία τις έρευνες. Πρόκειται για το ηπιότερο ενδεχόμενο, το οποίο δεν απαιτεί στρατιωτική απάντηση. Η Αθήνα θα μπορούσε να επιμείνει στην έκδοση των σχετικών αναγγελιών, να καταγράψει τις αντιδράσεις της Άγκυρας και να συνεχίσει τις διαδικασίες.

• Δεύτερο σενάριο: τουρκική ναυτική παρουσία και πίεση στο ερευνητικό πλοίο.

Τουρκικές μονάδες εμφανίζονται στην ευρύτερη περιοχή των ερευνών, δημιουργώντας συνθήκες πίεσης ή αμφισβητώντας στην πράξη τη δυνατότητα του γαλλικού πλοίου να εκτελέσει την αποστολή του. Εδώ, η Αθήνα θα βρεθεί μπροστά σε ένα σύνθετο δίλημμα: να επιτρέψει στις εργασίες να συνεχιστούν, χωρίς να αποδεχθεί ότι η τουρκική παρουσία μπορεί να τις αναστείλει, αλλά και χωρίς να προκαλέσει μια επικίνδυνη αντιπαράθεση. Η ενισχυμένη επιτήρηση, η παρουσία ελληνικών μονάδων και η ενεργοποίηση των διαύλων επικοινωνίας θα μπορούσαν να αποτελέσουν στοιχεία μιας συνολικής διαχείρισης.

Η επιτυχία, σε αυτό το σενάριο, δεν θα κριθεί από το ποια πλευρά θα συγκεντρώσει περισσότερα πλοία στην περιοχή, αλλά από το εάν η ελληνική πλευρά μπορεί να διατηρήσει την ελευθερία εκτέλεσης των εργασιών, χωρίς να επιτρέψει στην άλλη πλευρά να επιβάλει defacto αναστολή τους.Εδώ αποκτούν καθοριστική σημασία οι Κανόνες Εμπλοκής(ROE). Οι διοικητές πρέπει να γνωρίζουν με σαφήνεια πώς αξιολογούνται τα περιστατικά και ποια είναι τα όρια της αντίδρασής τους.

• Τρίτο σενάριο: επικίνδυνη προσέγγιση και επεισόδιο στη θάλασσα.

Η κατάσταση γίνεται πολύ πιο σοβαρή εάν οι κινήσεις των πλοίων δημιουργήσουν άμεσο κίνδυνο σύγκρουσης ή θέσουν σε κίνδυνο το πλήρωμα του ερευνητικού σκάφους. Ένα ατύχημα, μια λανθασμένη εκτίμηση ή μια σκόπιμη ενέργεια θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε ταχύτατη κλιμάκωση.

Σε μια τέτοια περίπτωση, η κυβέρνηση θα πρέπει να διαχειριστεί ταυτόχρονα τρία επίπεδα: την ασφάλεια των ανθρώπων, την αποτροπή περαιτέρω παρεμπόδισης και την αποφυγή γενικευμένης στρατιωτικής αντιπαράθεσης. Εδώ αναδεικνύεται η σημασία όχι μόνο της ύπαρξης ROE, αλλά και της πρακτικής κατανόησής τους από όσους βρίσκονται στο πεδίο. Οι κανόνες πρέπει να είναι σαφείς, εφαρμόσιμοι και συμβατοί με την αποστολή. Δεν αρκεί να υπάρχουν σε ένα επιχειρησιακό έγγραφο. Πρέπει να έχουν μεταφερθεί με τρόπο που να μην αφήνει τα πληρώματα εκτεθειμένα σε αμφιβολίες για το πώς οφείλουν να αντιδράσουν.

• Τέταρτο σενάριο: σοβαρό στρατιωτικό περιστατικό

Το δυσμενέστερο ενδεχόμενο είναι ένα σοβαρό συμβάν που θα προκαλέσει τραυματισμό, απώλεια ζωής ή ζημιά σε πλοίο και θα οδηγήσει σε αμοιβαία κινητοποίηση στρατιωτικών δυνάμεων. Σε αυτή την περίπτωση, η υπόθεση του καλωδίου θα μπορούσε να μετατραπεί σε ευρύτερη ελληνοτουρκική κρίση, με συνέπειες που θα ξεπερνούν κατά πολύ την τύχη των ερευνών.Και σε ένα τέτοιο σενάριο, επί τους πεδίου, όπως λέμε τελευταία θα βρίσκονται μόνο οι ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις απέναντι στις τουρκικές. Τουλάχιστον τις πρώτες ώρες.

Οι «λεπτομέρειες» στους Κανόνες Εμπλοκής και η «πολιτική ευθύνη»

Οι ROE είναι ο κρίσιμος σύνδεσμος ανάμεσα στην πολιτική απόφαση και στη στρατιωτική εφαρμογή της. Καθορίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο οι Ένοπλες Δυνάμεις μπορούν να ενεργούν κατά την εκτέλεση μιας αποστολής. Δεν αποτελούν λευκή επιταγή για χρήση ισχύος, αλλά ούτε πρέπει να αφήνουν τους διοικητές χωρίς σαφείς οδηγίες όταν προκύπτει μια πραγματική απειλή.

Στην περίπτωση του GSI, το ερώτημα είναι εάν υπάρχουν ειδικές και κατάλληλες οδηγίες για τις ιδιαιτερότητες της συγκεκριμένης αποστολής. Μια και δεν πρόκειται για μια καθαρά στρατιωτική επιχείρηση. Ποιος αξιολογεί ένα περιστατικό ως παρεμπόδιση; Πώς διακρίνεται η επικίνδυνη συμπεριφορά από την άμεση απειλή; Πότε ενεργοποιείται η ανώτερη διοίκηση; Πώς διασφαλίζεται ότι η επιχειρησιακή αντίδραση παραμένει εντός των πολιτικών και νομικών ορίων που έχει θέσει η κυβέρνηση;

Υπάρχει, επιπλέον, το ζήτημα της πολιτικής κάλυψης. Οι κυβερνήτες και οι διοικητές δεν μπορούν να καλούνται να υπερασπιστούν μια κυβερνητική επιλογή χωρίς να γνωρίζουν με ακρίβεια την αποστολή τους και χωρίς να είναι βέβαιοι ότι θα υποστηριχθούν εφόσον ενεργήσουν σύμφωνα με τις νόμιμες εντολές.

1996-2026: Τα «μαθήματα» των Ιμίων

Αυτό μπορεί να είναι το θεωρητικό περιβάλλον, αλλά οι παράμετροί του είναι ουσιαστικοί όταν κληθεί να εφαρμοστεί ένας «επιχειρησιακός σχεδιασμός». Εκ των πραγμάτων η κατάσταση παραπέμπει στα «μαθήματα» που βγήκαν από την διαχείριση στα Ίμια. Η κρίση τον Ιανουάριο του 1996 δεν ήταν απλώς μια ελληνοτουρκική αντιπαράθεση γύρω από δύο βραχονησίδες. Ήταν μια δοκιμασία κρατικής και στρατιωτικής διαχείρισης, η οποία έφερε τις δύο χώρες πολύ κοντά σε ένοπλη σύγκρουση. Και ανέδειξε ένα πρόβλημα που παραμένει επίκαιρο: η στρατιωτική ισχύς δεν αρκεί να υπάρχει. Πρέπει να μπορεί να ενεργοποιηθεί με σαφή πολιτική εντολή, συγκεκριμένη επιχειρησιακή αποστολή και κανόνες που να μην αφήνουν τους ανθρώπους στο πεδίο να χρειάζεται να αυτοσχεδιάζουν.

Τη νύχτα της 30ής προς την 31η Ιανουαρίου 1996, η κατάσταση κλιμακώθηκε επικίνδυνα. Τούρκοι στρατιωτικοί αποβιβάστηκαν στη δυτική βραχονησίδα, ενώ η ελληνική και η τουρκική πλευρά βρίσκονταν σε παράλληλη κινητοποίηση. Η κρίση αποκλιμακώθηκε με αμερικανική διαμεσολάβηση και τη φόρμουλα αποχώρησης «noflags, noships, notroops».

Το αποτέλεσμα άφησε στην Ελλάδα ένα βαρύ πολιτικό και στρατηγικό αποτύπωμα. Η κυριαρχία των Ιμίων αμφισβητήθηκε στην πράξη, ενώ η διαχείριση της κρίσης έγινε αντικείμενο μακράς συζήτησης για την ετοιμότητα των κρατικών μηχανισμών, τη λειτουργία των στρατιωτικών επιτελείων και την αποτελεσματικότητα της πολιτικής ηγεσίας.

Από τα debriefingsπολλών Ελλήνων αξιωματικών που βρέθηκαν επί του πεδίου αναδείχθηκε το πρόβλημα του συντονισμού και των σαφών οδηγιών προς τους διοικητές. Το κοινό, ακόμη και σήμερα μπορεί να ακούει απόστρατους αξιωματικούς που ισχυρίζονται ότι αν είχαμε σαφείς ROE, θα είχαμε καταβυθίσει τα τουρκικά πλοία. Η κατάσταση όμως προέκυψε πιο περίπλοκη ακριβώς για το λόγο αυτό, όταν χρειάστηκε να αποφασιστεί η αναβάθμιση της ελληνικής αντίδρασης. Δηλαδή τι θα κάνουν, αλλά και ποιος έχει την αρμοδιότητα να εγκρίνει την επόμενη βαθμίδα αντίδρασης. Και εκεί, η απάντηση μάλλον δεν ήταν σαφής…

Τα Ίμια ανέδειξαν και ένα ακόμη κρίσιμο πρόβλημα: την ανάγκη αξιόπιστης, ενιαίας και έγκαιρης επιχειρησιακής εικόνας.Η μελέτη του Παναγιώτη Δημητράκη, Intelligence for Crisis Management: The Case of the January 1996 Greek–Turkish Crisis, επισημαίνει ότι η έλλειψη επαρκούς τακτικής πληροφόρησης για τις τουρκικές κινήσεις επηρέασε άμεσα την αξιολόγηση της κατάστασης και τον σχεδιασμό της ελληνικής αντίδρασης τις κρίσιμες ώρες της 31ης Ιανουαρίου.Σε μια κρίση τέτοιου τύπου, η πληροφορία πρέπει να είναι όχι μόνο διαθέσιμη, αλλά και αξιολογημένη: τι έχει πράγματι συμβεί, τι αποτελεί ένδειξη, τι είναι ανεπιβεβαίωτη αναφορά και ποια είναι η πιθανότερη εξέλιξη.

Στην περίπτωση του GSI, η παρουσία πλοίων για την προστασία μιας νόμιμης ερευνητικής δραστηριότητας μπορεί να λειτουργήσει αποτρεπτικά. Το κρίσιμο ερώτημα είναι τι ακολουθεί εάν αυτή η παρουσία αμφισβητηθεί. Η απάντηση πρέπει να είναι αρκετά σαφής ώστε να μην ενθαρρύνει την παρεμπόδιση, αλλά και αρκετά ελεγχόμενη ώστε να μην οδηγεί αυτομάτως σε γενικευμένη αντιπαράθεση.

Υπάρχει, τέλος, ένα μάθημα των Ιμίων που συνδέεται άμεσα με τη συζήτηση περί πολιτικής κάλυψης των στελεχών που βρίσκονται στο πεδίο.Οι στρατιωτικοί δεν μπορούν να καλούνται να διαχειριστούν μια εθνική κρίση χωρίς να γνωρίζουν με σαφήνεια ποια είναι η αποστολή τους και ποια είναι τα όρια της εξουσιοδότησής τους.

Φυσικά, τα Ίμια δεν αποτελούν εγχειρίδιο για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστεί μια σημερινή κρίση γύρω από το καλώδιο. Οι συνθήκες, οι αποστολές και τα επιχειρησιακά δεδομένα είναι σήμερα πολύ διαφορετικά και ιδιαίτερα αναβαθμισμένα σε διαδικασίες και πρωτόκολλα σε σχέση με το 1996. Προσφέρουν, όμως, ένα πολύτιμο πλαίσιο για να αξιολογηθεί η ετοιμότητα της Αθήνας και της κυβέρνησης.

Διαβάστε επίσης

Η σύγκρουση Πιερρακάκη – Ανδρουλάκη και η ευκαιρία που έδωσε στον υπουργό Οικονομικών να απευθυνθεί στον νεοδημοκράτη ψηφοφόρο

«Συγγνώμη» από τη Ντόρα για το «κλείσ’ το ρε πουλάκι μου» με επίθεση σε… Τσίπρα και ΕΛΑΣ

Το τρίπτυχο της στρατηγικής Τσίπρα στην πορεία προς το συνέδριο

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.