Όσα δεν βλέπουν τα κόμματα και πώς μπορούν να μάθουν από την κοινωνία

Τον Νοέμβριο του 2018 εμφανίστηκε στη Γαλλία το κίνημα διαμαρτυρίας των «κίτρινων γιλέκων». Πήρε το όνομά του από τα φωσφορίζοντα γιλέκα ασφαλείας που έχουν οι οδηγοί στα αυτοκίνητά τους και τα οποία φορούσαν οι διαδηλωτές. Οι κινητοποιήσεις οργανώθηκαν αρχικά μέσα από τα κοινωνικά δίκτυα, χωρίς ενιαία ηγεσία. Ξεκίνησαν με αφορμή τις τιμές των καυσίμων και τις αυξήσεις στη φορολογία τους, τις οποίες ο Μακρόν υπερασπιζόταν ως μέτρο για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Η αντίδραση εξελίχθηκε σε ευρύτερη διαμαρτυρία για το κόστος ζωής.

Στις 4 Δεκεμβρίου, η κυβέρνηση ανακοίνωσε εξάμηνη αναστολή των προγραμματισμένων αυξήσεων – την επομένη ανακοίνωσε την ακύρωσή τους για το 2019.

Η ιστορία αυτή αφήνει ένα ερώτημα που αφορά κάθε πολιτική παράταξη: Πόσο έγκαιρα φτάνει στην ηγεσία η εμπειρία εκείνων που θα ζήσουν τις συνέπειες μιας απόφασης; Για τον εργαζόμενο που δεν έχει άλλον τρόπο να φτάσει στη δουλειά, η ακριβότερη μετακίνηση περιορίζει όσα μένουν για το υπόλοιπο του μήνα. Μια πολιτική για το περιβάλλον οφείλει να χωρά και αυτή την πραγματικότητα. Διαφορετικά, ένας θεμιτός σκοπός κινδυνεύει να υπονομευθεί από τον τρόπο με τον οποίο επιδιώκεται.

Για να δει αυτή την καθημερινότητα, ένα κόμμα χρειάζεται περισσότερες από μία πηγές γνώσης. Οι στατιστικές, οι δημοσκοπήσεις, οι τοπικές οργανώσεις και η επαφή με ανθρώπους που δεν συμμετέχουν σε αυτές φωτίζουν διαφορετικές πλευρές της κοινωνίας. Το ζητούμενο είναι να συνδέονται οι πληροφορίες και να φτάνουν εκεί όπου λαμβάνονται οι αποφάσεις. Αν κάθε δυσάρεστη μαρτυρία αποδυναμώνεται στην πορεία προς την ηγεσία, το κόμμα μπορεί να συλλέγει πολλά στοιχεία και να καταλαβαίνει ελάχιστα.

Η ανάγκη αναθεώρησης και η παγίδα της βεβαιότητας

Ο ψυχολόγος Φίλιπ Τέτλοκ μελέτησε, μεταξύ άλλων, πώς οι ειδικοί αναθεωρούν τις πεποιθήσεις τους όταν διαψεύδονται. Η πολιτική αναλογία είναι χρήσιμη: Ένα κόμμα μπορεί να παραμένει πιστό στις αρχές του, ενώ επανεξετάζει τα μέσα με τα οποία επιχειρεί να τις υπηρετήσει.

Όταν ένα κόμμα θεωρεί πάντοτε σωστό το πρόγραμμά του, θυμίζει τον Προκρούστη, που τέντωνε ή ακρωτηρίαζε τον ταξιδιώτη για να χωρέσει στο κρεβάτι.

Γι’ αυτό χρειάζεται να σχεδιάζουμε τις αποφάσεις μας υπολογίζοντας ότι μπορεί να κάνουμε λάθος. Για ένα κόμμα, αυτό σημαίνει ότι οφείλει να εξετάζει πόσο θα κοστίσει μια αστοχία, ποιος θα πληρώσει και πόσο δύσκολα θα διορθωθεί.

Στα χρόνια μετά την κρίση του 2008, ορισμένα συντηρητικά κόμματα επέδειξαν μεγαλύτερη αντοχή, ενώ η σοσιαλδημοκρατία δοκιμαζόταν έντονα. Μια πιθανή εξήγηση είναι η ευελιξία: όταν ένα κόμμα δεν δεσμεύεται σε μία παγιωμένη εικόνα της κοινωνίας, μπορεί να διορθώνει ευκολότερα τις επιλογές του. Η ερμηνεία αυτή έχει όρια. Η Κεντροδεξιά γνώρισε επίσης σοβαρές απώλειες, ενώ η εκλογική αντοχή δεν αποδεικνύει καλύτερη κατανόηση της κοινωνίας. Επιπλέον, οι συνεχείς μετατοπίσεις μπορεί να κοστίσουν σε αξιοπιστία. Η προσαρμοστικότητα μπορεί να περιορίζει τις συνέπειες ενός λάθους, αλλά δεν είναι αποκλειστικό γνώρισμα των συντηρητικών ούτε εγγύηση επιτυχίας.

Η κοινωνία ως πηγή γνώσης και όχι ως πεδίο επιβεβαίωσης

Η ίδια λογική αφορά την οργάνωση του κόμματος, είτε κυβερνά είτε βρίσκεται στην αντιπολίτευση. Όταν διατηρεί ουσιαστικές σχέσεις με διαφορετικές κοινωνικές ομάδες και επιτρέπει την εσωτερική αμφισβήτηση, έχει περισσότερους δρόμους για να αντιληφθεί ένα λάθος και να το διορθώσει. Αν έχει ταυτίσει ολόκληρη την αξιοπιστία του με μία ερμηνεία της κοινωνίας, κάθε αντίθετη ένδειξη γίνεται απειλή. Χρειάζεται επομένως να αφήνει χώρο για αναθεώρηση χωρίς να απαιτεί από τους πολίτες να υποστούν το κόστος για να διασωθεί η βεβαιότητα της ηγεσίας.

Στη Γαλλία, η απόσυρση της αύξησης δεν αρκούσε για να σβήσει τη δυσαρέσκεια που είχε ήδη εκδηλωθεί. Ένα μέτρο μπορεί να αλλάξει γρηγορότερα από τη σχέση εμπιστοσύνης που έχει δοκιμαστεί. Γι’ αυτό ένα κόμμα χρειάζεται να μαθαίνει από την κοινωνία όσο ακόμη διαμορφώνει τις επιλογές του και να κρατά ανοιχτή τη δυνατότητα διόρθωσης όταν τις εφαρμόζει. Η κοινωνική του όραση θα παραμένει πάντα ατελής. Η ευθύνη του είναι να μην κάνει αυτή την ατέλεια δυσανάλογα επώδυνη για τους άλλους.

Διαβάστε επίσης:

Το δεκαδικό που έγινε «τάση»

Η απειλή του πετρελαίου

Πολύ μακρύς ο δρόμος για Ν.Δ., ΠΑΣΟΚ, ΕΛ.Α.Σ.

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.