Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.
Προσθέστε το topontiki.gr ως προτιμώμενη πηγή στη Google
Add topontiki.gr on GoogleΛίγες ώρες μετά την έναρξη της πλήρους εισβολής στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο Βλαντιμίρ Πούτιν συγκέντρωσε τους πλουσιότερους άνδρες της Ρωσίας στην τεράστια Αίθουσα Αικατερινίνσκι του Κρεμλίνου.
Περισσότεροι από τρεις δωδεκάδες από αυτούς κάθονταν στριμωγμένοι κατά μήκος ενός τοίχου, φορώντας μάσκες λόγω της πανδημίας Covid. Ένας Ρώσος δημοσιογράφος τους περιέγραψε ως «χλωμούς και άυπνους». Μπαίνοντας, ο Πούτιν κάθισε στην απέναντι πλευρά της αίθουσας, δημιουργώντας έναν τεράστιο χώρο ανάμεσα σε αυτόν και τους επιχειρηματίες. Ως συνήθως, δεν φορούσε μάσκα.
Χρησιμοποιώντας την τυπικά κωδικοποιημένη γλώσσα του, είπε ότι περίμενε να υποστηρίξουν τον πόλεμο.
«Θα ήθελα να σας καλέσω να δείξετε κατανόηση για το τι συμβαίνει», είπε, «και να συνεργαστείτε με την κυβέρνηση για να βρείτε τα εργαλεία που θα στηρίξουν την παραγωγή, την οικονομία, τις θέσεις εργασίας», είπε ο Πούτιν σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC.
Στο βίντεο της συνάντησης που δημοσίευσε το Κρεμλίνο, κανένας από τους προσκεκλημένους δισεκατομμυριούχους δεν είπε λέξη.
Αυτή η σιωπή έχει γίνει χαρακτηριστικό των Ρώσων υπερπλούσιων. Κατά τη διάρκεια των δεκαετιών της διακυβέρνησης Πούτιν, έχουν μάθει ότι το τίμημα της χρηματοδότησης μπορεί να είναι υψηλό. Το 2003, ο μεγιστάνας του πετρελαίου Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, ο πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας εκείνη την εποχή, ο οποίος χρηματοδοτούσε μια σειρά από ομάδες της αντιπολίτευσης, κατηγόρησε τον Πούτιν ότι ηγείται της αχαλίνωτης διαφθοράς. Πέρασε τα επόμενα 10 χρόνια στη φυλακή, καταδικασμένος για φοροδιαφυγή, απάτη και υπεξαίρεση – μια προειδοποίηση προς άλλους επίδοξους επικριτές. O ίδιος αρνήθηκε τις κατηγορίες.
Και ακόμα κι αν κάποιος από τους μεγιστάνες είχε αντίρρηση για τον πόλεμο, έτεινε να κρατάει τις σκέψεις του για τον εαυτό του.
Αλλά ακόμη και μέσα σε αυτή τη σιωπή, υπάρχουν μουρμουρητά: ορισμένα μέλη της κάποτε ισχυρής επιχειρηματικής ελίτ της Ρωσίας φαίνεται να φαντάζονται μια Ρωσία μετά τον Πούτιν. Αναρωτιούνται αν, όταν ο πρόεδρος αποχωρήσει από το αξίωμα ή πεθάνει, η χώρα μπορεί να μοιάζει περισσότερο με τη δεκαετία του 1990, όταν οι ολιγάρχες απολάμβαναν τους καρπούς της εξουσίας – ή ακόμα και αν μια πιο υγιής πολιτική μπορεί να ριζώσει.
Ο δημοσιογράφος Αρκάντι Οστρόφσκι, ένας εξέχων παρατηρητής του Κρεμλίνου στην εφημερίδα The Economist, ο οποίος πρόσφατα πέρασε ώρες παίρνοντας συνεντεύξεις από έναν από τους πλουσιότερους άνδρες της Ρωσίας, λέει ότι αισθάνεται ότι συμβαίνει μια «ιστορική, πολιτική μετατόπιση» όσον αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι υπερπλούσιοι βλέπουν το μέλλον της χώρας.

Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991 γέννησε μια νέα, ισχυρή δύναμη στην εγχώρια σκηνή: ανθρώπους που εκμεταλλεύτηκαν το τέλος του κομμουνισμού και έγιναν εξαιρετικά πλούσιοι, και στη συνέχεια θέλησαν να ελέγχουν τους πολιτικούς προς όφελός τους. Αποκαλούνταν «ολιγάρχες», από τα αρχαία ελληνικά για τους «λίγους που κυβερνούν». Είχαν χρήματα, που τότε σήμαινε εξουσία.
Αυτή η εποχή της «άγριας δεκαετίας του 1990» ήταν η εποχή που οι λεγόμενοι «νεορώσοι» έκαναν την εμφάνισή τους. Τεράστιες κρατικές εταιρείες ήρθαν στο προσκήνιο και άνδρες με τις κατάλληλες διασυνδέσεις έγιναν εκατομμυριούχοι – ακόμη και δισεκατομμυριούχοι – σχεδόν εν μία νυκτί. Η διαφθορά ήταν διάχυτη, η ευνοιοκρατία αχαλίνωτη και οι δολοφονίες με συμβόλαια συχνές.
Αλλά σχεδόν αμέσως μετά την πρώτη εκλογή του ως προέδρου το 2000, ο Πούτιν υπέταξε τους ολιγάρχες. Δεν είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον να μοιραστεί την εξουσία με κανέναν άλλον. Είχε την πολυτέλεια να αντισταθεί στους δισεκατομμυριούχους επειδή η οικονομία της Ρωσίας ξαναπατούσε στα πόδια της και η κεντρική κυβέρνηση γινόταν ισχυρότερη.
Ο Μπιλ Μπράουντερ, ένας χρηματοδότης που ήταν κάποτε ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στη Ρωσία και του απαγορεύτηκε η είσοδος στη χώρα το 2005 μετά από εκστρατεία κατά της διαφθοράς, λέει ότι οι Ρώσοι μεγιστάνες δειλιάζουν και λιποθυμούν μπροστά στον Πούτιν – για παράδειγμα στο οικονομικό φόρουμ του Νταβός, στα προπολεμικά χρόνια, όταν ήταν ακόμα ευπρόσδεκτοι εκεί.
«Θυμάμαι να βλέπω ολιγάρχες να περπατούν σαν να τους ανήκει το μέρος, τα πιο αλαζονικά και με αυτοπεποίθηση άτομα. Και μετά εμφανίστηκε ο Πούτιν, και ήταν απλώς αξιοσημείωτο να βλέπεις πώς αυτά τα άτομα, από άλφα αρσενικά μετατράπηκαν σε απολύτως υποδεέστερους, σχεδόν απελπισμένους μαθητές», λέει στο BBC.
Από το ξέσπασμα του πολέμου το 2022, το Κρεμλίνο έχει κρατήσει τους πλούσιους επιχειρηματίες της Ρωσίας σε εγρήγορση με μια αδίστακτη πολιτική «καρότου και μαστιγίου». Οι επικριτές του πολέμου έχουν δει τα περιουσιακά τους στοιχεία να κατάχονται, ενώ οι πιστοί στον Πούτιν έχουν ανταμειφθεί με πλούσια κρατικά πολεμικά συμβόλαια: σήμερα υπάρχουν περισσότεροι Ρώσοι δισεκατομμυριούχοι από ποτέ (155 συνολικά, σύμφωνα με το περιοδικό Forbes). Ο συνολικός τους πλούτος έχει φτάσει σε νέο υψηλό σχεδόν 700 δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Αλλά ακόμη και για εκείνους τους μεγιστάνες που παρέμειναν πιστοί και ανταμείφθηκαν, όλα αυτά τα χρήματα δεν φαίνεται να τους κάνουν ευτυχισμένους. Κάποιοι γίνονται όλο και πιο ανήσυχοι.

Τα δισεκατομμύρια τους δεν φτάνουν τόσο μακριά όσο παλιά: στο εσωτερικό, δεν μπορούν να αγοράσουν μεγάλη πολιτική επιρροή.
«Δεν έχουν χαρτιά, δεν έχουν κανένα παιχνίδι», λέει ο εξόριστος πολιτικός και αναλυτής Ντμίτρι Νεκράσοφ. «Είναι πλούσιοι επειδή έχουν κάποια σχέση με τον Πούτιν, όχι το αντίστροφο».
Και εκτός Ρωσίας, εξοστρακίζονται λόγω των δυτικών κυρώσεων που επιβλήθηκαν στη Ρωσία μετά την πλήρη εισβολή της.
«Τους φέρονται σαν να είναι εγκληματίες χαμηλού επιπέδου. Δεν μπορούν να πετάξουν τα ιδιωτικά τους τζετ. Τα γιοτ τους δεν μπορούν να εισέλθουν σε κανένα από τα καλύτερα λιμάνια της Ευρώπης. Πρέπει να είναι πολύ απαίσιο και ταπεινωτικό γι’ αυτούς», λέει ο Μπράουντερ, δεδηλωμένος επικριτής του Πούτιν.
Και έτσι, σιωπηλά, κάποιοι σκέφτονται τι θα συμβεί μετά την αποχώρηση του Πούτιν από τη σκηνή.
Δεν υπάρχει άμεση προοπτική αποχώρησης του προέδρου και δεν υπάρχει λόγος να πιστεύει κανείς ότι η υγεία του είναι κακή. Αλλά ο Πούτιν, ο οποίος έγινε 74 ετών τον περασμένο μήνα, υπηρετεί στο Κρεμλίνο για ένα τέταρτο του αιώνα. Οι άνθρωποι στη Μόσχα γνωρίζουν ότι η αποχώρησή του θα έρθει κάποια μέρα. Όταν ρωτήθηκε από το Reuters πέρυσι αν σκοπεύει να υπηρετήσει μέχρι το 2036, όταν τεχνικά λήγει η συνταγματική του θητεία, ο Πούτιν απάντησε: «Μόνο ο Θεός ξέρει αν έχουμε αρκετή υγεία».
Αν ο Πούτιν παραιτούνταν ή πέθαινε εν ενεργεία, ο πρωθυπουργός, Μιχαήλ Μισούστιν, θα αναλάμβανε τα ηνία. Αλλά ο Μισούστιν δεν έχει επιδείξει καμία προεδρική φιλοδοξία (αυτός είναι πιθανώς ένας βασικός λόγος για τον οποίο διορίστηκε). Αυτό θα δημιουργούσε ένα είδος κενού εξουσίας.
Σε αυτό το σενάριο, παρατηρητές της Ρωσίας προβλέπουν μερικά πιθανά σενάρια.
Κάποιοι στη Δύση, και αναμφίβολα εντός της Ρωσίας, ελπίζουν ότι η δημοκρατία θα μπορούσε να ανθίσει σε μια Ρωσία μετά τον Πούτιν, με κυβέρνηση υπό την ηγεσία του λαού, αντί για ένα νέο κλιμάκιο ολιγαρχών ή έναν μόνο αυταρχικό ηγέτη. Αλλά αυτός φαίνεται να είναι ο λιγότερο πιθανός δρόμος, λένε οι αναλυτές. Βασικοί δημοκρατικοί θεσμοί έχουν διαβρωθεί ή καταστραφεί κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης του Πούτιν. «Η Ρωσία έχει συνηθίσει τόσο πολύ τη βία, που έχει πλέον ξεσυνηθίσει τις τυπικές δημοκρατικές διαδικασίες», λέει η Αλεξάνδρα Προκοπένκο, εξόριστη Ρωσίδα δημοσιογράφος και αναλύτρια.
Ένας άλλος δρόμος είναι η περισσότερη απολυταρχία. Μια διαφορετική προσωπικότητα θα μπορούσε να αντικαταστήσει τον Πούτιν και να συνεχίσει την κουλτούρα καταστολής του. Αλλά η Προκοπένκο πιστεύει ότι αυτή δεν θα ήταν μια ακόμη δικτατορία ισχυρού άνδρα – τουλάχιστον όχι αμέσως. Αυτά τα πράγματα χρειάζονται χρόνο, λέει: στην αρχή, ο διάδοχος του Πούτιν θα ήταν πιο αδύναμος από αυτόν, με λιγότερους πόρους.
Και μετά υπάρχει η τρίτη επιλογή: οι μεγιστάνες επαναβεβαιώνουν την εξουσία τους και η Ρωσία επιστρέφει σε κάτι που μοιάζει με ένα σύστημα ολιγαρχίας τύπου δεκαετίας του 1990. Ο Ντμίτρι Νεκράσοφ, πρώην σύμβουλος του Κρεμλίνου και πολιτικός της αντιπολίτευσης που τώρα ζει στην εξορία, λέει ότι σε αυτό το σενάριο, η χώρα θα κυβερνάται από μια χούφτα ισχυρών ελίτ φατριών σε συμμαχία με επιχειρηματικά συμφέροντα.
Αυτή η τελευταία επιλογή, φυσικά, είναι αυτή που επιθυμούν πολλοί μεγιστάνες. «Θα ήθελαν να επιστρέψουν σε μια εποχή που τους άκουγαν, που δεν τους στερούσαν τα περιουσιακά τους στοιχεία και που καταλάβαιναν τους κανόνες του παιχνιδιού», λέει ο Προκοπένκο, ο οποίος έχει αφιερώσει πολύ χρόνο μιλώντας με τους πλουσιότερους ανθρώπους της Ρωσίας.
Αν και η εξουσία τους έχει περιοριστεί σοβαρά από τη δεκαετία του 1990, αξίζει να ακούσουμε τους μεγιστάνες: δεδομένου του τεράστιου πλούτου τους, φαίνεται πιθανό ότι αργά ή γρήγορα θα προσπαθήσουν να επαναβεβαιώσουν την πολιτική τους επιρροή.
Ήδη, κάποιοι «προσπαθούν να γίνουν φίλοι με το σωστό είδος αξιωματούχων ασφαλείας ή υπουργών», λέει ο Νεκράσοφ, ο εξόριστος πολιτικός. Αλλά λέει ότι οποιαδήποτε περαιτέρω βήματα είναι «πολύ επικίνδυνα για να γίνουν».
Λέει ότι η συμπεριφορά των μεγιστάνων τα επόμενα χρόνια θα εξαρτηθεί εν μέρει από τα οικονομικά τους. Όσοι έχουν πολλά μετρητά θα είναι πιο σίγουροι για να «παίξουν πολιτικά παιχνίδια» και να διεκδικήσουν θέσεις, προετοιμαζόμενοι για μια χώρα μετά τον Πούτιν. Αλλά όσοι των οποίων ο πλούτος εξαρτάται από κρατικές συμβάσεις ή την καλή θέληση της κυβέρνησης θα νιώσουν πολύ φοβισμένοι, σε περίπτωση που χάσουν τα πάντα, λέει.
Η Προκοπένκο λέει ότι έχει ήδη υπάρξει μια αλλαγή στον τρόπο που οι επιχειρηματίες μιλούν για τον Πούτιν. Συνήθιζαν να τον αποκαλούν με το παρατσούκλι «Νατσάλνικ» (που μεταφράζεται ως «αφεντικό»), καθώς και «Πέρβι» («πρώτος») ή με τα αρχικά του «ΒΒ». Τώρα τον αποκαλούν «Ντεντ», με αυτό που η Προκοπένκο αποκαλεί «μια σταγόνα περιφρόνησης». Το «Ντεντ» μεταφράζεται ως «γέρος» ή «παππούς» – ένα πολύ λιγότερο ευλαβικό όνομα.
Μερικοί πλούσιοι Ρώσοι λαχταρούν μια «επιστροφή της πολιτικής στη ζωή των ανθρώπων», λέει, με λιγότερη καταστολή, περισσότερο ανοιχτό λόγο και πιο υγιές ανταγωνισμό μεταξύ κομμάτων και πολιτικών.
Αλλά αυτή τη στιγμή, λέει, φοβούνται πολύ να το κάνουν αυτό να συμβεί λόγω της ασφυκτικής ατμόσφαιρας της Ρωσίας. Η Προκοπένκο πήρε συνέντευξη από έναν μεγιστάνα που καθόταν φυσικά μπροστά στο τηλέφωνό του κατά τη διάρκεια ολόκληρης της συνομιλίας, επειδή πίστευε ότι αυτό θα δυσκόλευε την ψηφιακή παρακολούθηση για την μυστική αστυνομία. «Νόμιζα ότι είναι ένας απολύτως σταλινικός τύπος φόβου. Είναι απολύτως παράλογος», λέει.

Μια ενδιαφέρουσα ένδειξη για το τι μπορεί να θέλουν οι μεγιστάνες από ένα μέλλον μετά τον Πούτιν προήλθε από τον Αντρέι Μελνισένκο, ο οποίος είναι γνωστός ως ο βασιλιάς των λιπασμάτων στον κόσμο και είναι αυτή τη στιγμή ο όγδοος πλουσιότερος άνθρωπος της Ρωσίας.
Νωρίτερα φέτος, εξέπληξε τους παρατηρητές δίνοντας μια συνέντευξη στον Economist – κάτι σπάνιο για έναν πλούσιο Ρώσο, ειδικά σε ένα έντυπο από μια χώρα που το Κρεμλίνο θεωρεί μη φιλική. Δημοσίευσαν επίσης ένα άρθρο που έγραψε ο ίδιος.
Σε ορισμένα σημεία της συνέντευξης, ο Μελνισένκο επανέλαβε την επιχειρηματολογία του Κρεμλίνου. Είπε ότι η Ουκρανία είναι ένα πεδίο μάχης μεταξύ Ρωσίας και Δύσης και πιστεύει ότι η Δύση αγνόησε τις ανησυχίες για την ασφάλεια της Ρωσίας και απειλεί την κυριαρχία της.
Αλλά μετά έγινε πιο ενδιαφέρουσα. Ο Μελνισένκο δεν ζήτησε την αποχώρηση του Πούτιν, αλλά -και είναι ένα μεγάλο αλλά- υποστήριξε μια αλλαγή που θα έφερνε το τέλος της μονοκρατορίας στη Ρωσία. Είπε ότι η Ρωσία πρέπει να συνεργαστεί περισσότερο με τον κόσμο.
Η Προκοπένκο πιστεύει ότι ο μεγιστάνας προσπαθούσε να προκαλέσει δημόσια συζήτηση. Ήταν μια «έκκληση προς πλούσιους ανθρώπους σαν αυτόν να αρχίσουν να μιλάνε», λέει.
Ο δημοσιογράφος που του πήρε συνέντευξη, ο Αρκάντι Οστρόφσκι, είπε ότι οι δυό τους είχαν «τεταμένες και έντονες συζητήσεις» σε «ξενοδοχεία και καφετέριες, κυρίως πίνοντας καφέ, πολύ καφέ, μερικές φορές καπνίζοντας». Λέει ότι ο μεγιστάνας φαινόταν να «σκέφτεται πραγματικά» τις απαντήσεις του, αντί να δίνει πολιτικές τάσεις.
Τίποτα στη Ρωσία δεν είναι απλό και οι περισσότεροι παρατηρητές πιστεύουν ότι η συνέντευξη πιθανότατα έλαβε χώρα με κάποια μορφή έγκρισης – έμμεσης ή ρητής – από το Κρεμλίνο. Δεν γνωρίζουμε γιατί οι αρχές θα ήταν ευτυχείς να εγκρίνουν την ασυνήθιστη έκκληση για αλλαγή. Είναι πιθανό να προσπαθούσαν να δείξουν ότι υπάρχει ακόμα κάποιος βαθμός πλουραλισμού στη χώρα.
Κανένας μεγιστάνας δεν βγήκε να τον υποστηρίξει. Παρόλα αυτά, ο δημοσιογράφος πιστεύει ότι ο Μελνιτσένκο δεν μιλούσε μόνο για τον εαυτό του, αλλά και για τους συναδέλφους του επιχειρηματίες.
Μερικοί από αυτούς ελπίζουν ότι μετά την αποχώρηση του Πούτιν, η χώρα μπορεί να γίνει μια «ολιγαρχική δημοκρατία», όπως το θέτει ο δημοσιογράφος Οστρόφσκι – κάτι σαν αυτό που φαινόταν τη δεκαετία του 1990, με τις επιχειρηματικές ελίτ στην εξουσία.
Βασιζόμενος στα χρόνια ρεπορτάζ του για τη Ρωσία, ο Οστρόφσκι λέει ότι πολλοί από τους υπερ-πλούσιους της χώρας αισθάνονται επί του παρόντος «ένα αίσθημα πλήρους αδιεξόδου, στο οποίο αυτός ο πόλεμος έχει οδηγήσει τη Ρωσία… [μια] απουσία του μέλλοντος».
Αλλά ακόμα κι αν οι μεγιστάνες σκέφτονται το μέλλον, φαίνεται ότι υπάρχει μια μικρή πιθανότητα να αναλάβουν δράση σύντομα.
Ο Μπράουντερ, ο επικριτής του Πούτιν, λέει ότι παρόλο που πολλοί από αυτούς είναι δυσαρεστημένοι, είναι απίθανο να συνωμοτήσουν εναντίον του Πούτιν όσο είναι ακόμα ζωντανός. «Καταλαβαίνουν ότι αν έκαναν οτιδήποτε θα αμφισβητούσε τον Πούτιν, θα τους σκότωνε. Και ο Πούτιν είναι ένας πολύ παρανοϊκός μικρός άνθρωπος».
Ο Μάικ Κάλβεϊ, ένας Αμερικανός χρηματοδότης που ήταν κάποτε βασικός επενδυτής στη Ρωσία, συμφωνεί. «Τι μπορούν να κάνουν εκτός από το να πάνε κατευθείαν στη φυλακή και να χάσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία;».
Οι πλουσιότεροι άνδρες της Ρωσίας μπορούσαν κάποτε να κινούν τα νήματα στα υψηλότερα επίπεδα εξουσίας. Μόλις ο Πούτιν φύγει, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα προσπαθήσουν να ανακτήσουν την επιρροή τους στο παρελθόν. Το ερώτημα είναι: θα τους το επιτρέψουν τα απομεινάρια του σημερινού καθεστώτος;
Διαβάστε επίσης:
Brexit: Βρετανία και ΕΕ «ξαναχτίζουν» τις σχέσεις τους – Οι συμφωνίες στο τραπέζι και τα εμπόδια
Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.
Το topontiki.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Οι χρήστες που παραβιάζουν τους κανόνες συμπεριφοράς θα αποκλείονται. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.