Υπάρχει κάτι βαθιά παράδοξο στη συνάντηση Μητσοτάκη – Ερντογάν που έχει ήδη «κλειδώσει» για τα μέσα Φεβρουαρίου.

Όχι ως γεγονός, αλλά ως πολιτικό σύμπτωμα. Με δεδομένη την σημερινή τουρκική στάση – NAVTEX διαρκείας, χάρτες με τον 25ο μεσημβρινό, λίστες αποστρατιωτικοποίησης, ρητή αμφισβήτηση κυριαρχίας σε νησιά και βραχονησίδες – το ερώτημα δεν είναι τι θα συζητήσουν οι δύο ηγέτες. Το ερώτημα είναι σε ποιο πλαίσιο θα συζητήσουν.

Ως δύο χώρες με σαφή σύνορα και αδιαπραγμάτευτα δικαιώματα; Ή ως δύο διαχειριστές ενός “κοινού προβλήματος” που πρέπει απλώς να μην ξεφύγει από τον έλεγχο;

Αν ισχύει το δεύτερο, τότε το παιχνίδι έχει ήδη χαθεί για την Ελλάδα στο επίπεδο της αρχής. Γιατί όταν δεν αποφασίζεις για τον χώρο σου, αλλά τον “διαχειρίζεσαι”, έχεις ήδη αποδεχθεί ότι δεν σου ανήκει αποκλειστικά.

Και αυτό ακριβώς είναι το κληροδότημα των Ιμίων.

Το «λογιστήριο» του Αιγαίου

Υπάρχουν κρίσεις που τελειώνουν όταν πέφτουν οι τόνοι. Και υπάρχουν κρίσεις που δεν τελειώνουν ποτέ – απλώς μετατρέπονται σε καθεστώς. Τα Ίμια ανήκουν στη δεύτερη κατηγορία. Δεν ήταν απλώς ένα επεισόδιο οριακής πολεμικής αντιπαράθεσης. Ήταν η στιγμή που το Αιγαίο απέκτησε λογιστήριο: καταγράφηκαν κέρδη, απώλειες, “εκκρεμότητες”, δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Η αμερικανική παρέμβαση του 1996 («no ships, no troops, no flags») δεν ήταν ουδέτερη. Μετέτρεψε ένα ζήτημα κυριαρχίας σε ζήτημα διαχείρισης κρίσης. Από εκείνη τη στιγμή και μετά, το πρόβλημα δεν ήταν ποιος έχει δίκιο, αλλά ποιος προκαλεί λιγότερο. Κι αυτό είναι η ουσία της φράσης:
το Αιγαίο έπαψε να είναι χώρος απόφασης και έγινε χώρος διαχείρισης.

Δηλαδή δεν συζητάμε πια “σε ποιον ανήκει τι”, αλλά “πώς θα συνυπάρχουν οι διαφωνίες χωρίς να σκάσει κρίση”. Δεν επιβεβαιώνεται η κυριαρχία, απλώς δεν αμφισβητείται πολύ. Δεν κλείνουν ζητήματα, απλώς κρατιούνται ανοιχτά με χαμηλή ένταση.

Το γκρίζο στη Μαδρίτη

Το 1997, στη Μαδρίτη (συμφωνία αμερικανικής έμπνευσης που δέχτηκε η κυβέρνηση της «ισχυρής Ελλάδας» του Σημίτη), η Ελλάδα αποδέχθηκε επισήμως ότι στο Αιγαίο υπάρχουν τουρκικά “ζωτικά συμφέροντα και ανησυχίες”. Όχι δικαιώματα. Όχι σύνορα. Συμφέροντα. Δηλαδή κάτι που δεν τελειώνει ποτέ.

Έτσι το Αιγαίο μετατράπηκε από χώρο κυριαρχίας σε χώρο διαπραγμάτευσης. Και ό,τι μπαίνει σε διαπραγμάτευση, κάποια στιγμή μπαίνει και σε «λογιστικό φύλλο»: τι πήρες, τι έδωσες, τι χρωστάς.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάχθηκαν και τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης του ΝΑΤΟ και η ανάθεση της επιχειρησιακής εποπτείας στο στρατηγείο της Νάπολης. Όχι τυπικά, αλλά λειτουργικά, το Αιγαίο έπαψε να είναι αποκλειστικά ελληνικός επιχειρησιακός χώρος. Και ό,τι ελέγχεται επιχειρησιακά από τρίτους, αργά ή γρήγορα τίθεται και πολιτικά υπό αμφισβήτηση. Η Τουρκία το κατάλαβε. Η Ελλάδα προσποιήθηκε ότι δεν το είδε.

Παρενθετικά εδώ θα πρέπει να κρατήσουμε την πρόσφατη βλάβη στα συστήματα επιτήρησης του ελληνικού FIR δεδομένων των τουρκικών αμφισβητήσεων στον ελληνικό χώρο ευθύνης εναέριας κυκλοφορίας και μιας «υπόγειας» συζήτησης που αναγνωρίζει την τουρκική λογική περί ελληνικής αδυναμίας να διαχειριστεί το τόσο μεγάλο εύρος του ελληνικού FIR , άρα λογικό θα ήταν ο επανασχεδιασμός του….

Η Τουρκία παράγει – H Ελλάδα αγοράζει

Η σημερινή διαφορά Ελλάδας – Τουρκίας δεν είναι μόνο ισχύος. Είναι διαφορά μοντέλου. Η Άγκυρα παίζει ως παραγωγός ισχύος. Η Αθήνα ως καταναλωτής ασφάλειας.

Η Τουρκία επενδύει σε δική της αμυντική βιομηχανία, drones, πλοία, γεωπολιτική αφήγηση (“Γαλάζια Πατρίδα”). Παρεμβαίνει σε Συρία, Λιβύη, Ουκρανία, διαπραγματεύεται με όλους, συγκρούεται με όλους, αλλά κανείς δεν την αγνοεί.

Η Ελλάδα, αντίθετα, δανείζεται για να αγοράσει όπλα που εντάσσονται σε ΝΑΤΟϊκούς σχεδιασμούς, για να προστατευθεί από μια χώρα που είναι σύμμαχος στο ίδιο ΝΑΤΟ. Δηλαδή πληρώνει για να συμμετέχει σε έναν μηχανισμό που της ζητά αυτοσυγκράτηση απέναντι σε αυτόν που την απειλεί.

Η Τουρκία χρησιμοποιεί το ΝΑΤΟ ως εργαλείο.

Η Ελλάδα χρησιμοποιείται από το ΝΑΤΟ «εργαλειακά»

Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο: η Ελλάδα ξοδεύει περισσότερα για την άμυνά της από σχεδόν οποιαδήποτε χώρα στην Ευρώπη, αλλά δεν αποκτά αντίστοιχη αυτονομία. Γιατί τα χρήματα δεν επενδύονται σε στρατηγική ικανότητα, αλλά σε συμμόρφωση.

Το τελικό « εκκαθαριστικό»

Σήμερα η Τουρκία δεν εμφανίζεται ως αναθεωρητική δύναμη. Εμφανίζεται ως δύναμη που ζητά εφαρμογή όσων θεωρεί ότι έχουν ήδη συμφωνηθεί σιωπηρά. Σαν λογιστής που δεν ανοίγει νέα καρτέλα, αλλά υπενθυμίζει παλιές οφειλές.

NAVTEX διαρκείας, λίστες αποστρατιωτικοποίησης, “νησιά χωρίς διευκρινισμένη κυριαρχία”, δεν είναι κλιμάκωση. Είναι υπενθύμιση.

Το “Γραμμάτιο των Ιμίων” δεν ζητά πια σημαίες. Ζητά διαδικασίες. Δεν ζητά επεισόδια. Ζητά μηχανισμούς.

Και αυτό είναι πιο επικίνδυνο από μια κρίση. Γιατί οι κρίσεις τελειώνουν. Αλλά τα τετελεσμένα μένουν….

Η πικρή πραγματικότητα για την Ελλάδα είναι ότι βρίσκεται μπροστά σε μια συνάντηση κορυφής (Μητσοτάκης – Ερντογάν μέσα Φλεβάρη) όπου δεν διαπραγματεύεται πια δικαιώματα, αλλά όρους διαχείρισης. Όχι το “αν”, αλλά το “πώς”. Όχι την κυριαρχία, αλλά την ηρεμία.

Και όταν μια χώρα φτάνει στο σημείο να θεωρεί επιτυχία το “να μη συμβεί κάτι”, έχει ήδη αποδεχθεί ότι κάτι έχει χαθεί.

Διαβάστε επίσης:

Γιώργος Σιακαντάρης: Η μεταγραφή έκπληξη του Αλέξη Τσίπρα – Στροφή στο Κέντρο και ρωγμή στο αντισύριζα μέτωπο (photos)

Στο αεροδρόμιο Καστελίου ο Μητσοτάκης – Υπογράφεται συμφωνία για την προμήθεια εξοπλισμού αεροναυτιλίας, ξεκινάει ο ΒΟΑΚ

Η… «Μεγάλη Χίμαιρα»: Γιατί ο Άδωνις Γεωργιάδης πρεσάρει το ΠΑΣΟΚ να συνεργαστεί με τη ΝΔ