Σε μια περίοδο όπου το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα ασφυκτιά από τον υπερπληθυσμό, η νέα ρύθμιση που εισάγεται με το άρθρο 59 του ν. 5275/2026 έρχεται να δώσει –τουλάχιστον σε επίπεδο πρόθεσης– μια άμεση λύση. Η δυνατότητα πρόωρης αποφυλάκισης αλλοδαπών κρατουμένων υπό τον όρο της επιστροφής τους στη χώρα τους παρουσιάζεται ως ένα διαχειριστικό εργαλείο. Ωστόσο, πίσω από αυτή τη ρύθμιση αναδεικνύονται κρίσιμα ερωτήματα για τη λειτουργία της ποινικής δικαιοσύνης, την ασφάλεια και την ουσιαστική αποτελεσματικότητα του μέτρου.

Τα στοιχεία που έχουν δοθεί επισήμως αποτυπώνουν το μέγεθος του ζητήματος. Στις αρχές του 2026, οι αλλοδαποί κρατούμενοι ανέρχονταν σε 6.939 σε σύνολο 13.530, δηλαδή περισσότεροι από τους μισούς. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που ασκεί έντονη πίεση στις δομές κράτησης, αλλά ταυτόχρονα αφορά και σοβαρά ποινικά αδικήματα, από υποθέσεις ναρκωτικών και ληστειών μέχρι ανθρωποκτονίες και βιασμούς. Σε αυτό το πλαίσιο, η επιλογή της πολιτείας να προχωρήσει σε ένα τέτοιο μέτρο δεν μπορεί να ιδωθεί ως απλή τεχνική ρύθμιση, αλλά ως μια βαθιά πολιτική απόφαση.

Όπως επισημαίνει στο topontiki ο δικηγόρος Νίκος Σιαμάκης, «η ποινή στο σύγχρονο κράτος δικαίου δεν έχει μόνο τιμωρητικό χαρακτήρα, αλλά συνδέεται άμεσα με την προστασία της κοινωνίας και την πρόληψη νέων εγκλημάτων». Και προσθέτει με νόημα ότι «όταν η εκτέλεση της ποινής μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια διοικητική διαδικασία απομάκρυνσης από τη χώρα, τότε τίθεται ζήτημα αποδυνάμωσης της ίδιας της ποινικής ευθύνης».

Η ρύθμιση προβλέπει ότι η αποφυλάκιση γίνεται με εισαγγελική διάταξη, εφόσον κριθεί εφικτή η επιστροφή του κρατουμένου. Στη συνέχεια, ο απολυόμενος οδηγείται σε προαναχωρησιακό κέντρο μέχρι την απέλασή του και καταγράφεται ως ανεπιθύμητος. Στο χαρτί, η διαδικασία δείχνει να διαθέτει δομή και έλεγχο. Στην πράξη όμως, η εφαρμογή της εξαρτάται από έναν καθοριστικό παράγοντα που δεν είναι άλλος από το αν η επιστροφή στη χώρα προέλευσης μπορεί πράγματι να πραγματοποιηθεί.

Και εδώ ακριβώς εντοπίζεται το βασικό πρόβλημα αφού πολλές φορές οι επιστροφές αλλοδαπών συχνά σκοντάφτουν σε πραγματικά εμπόδια, όπως η άρνηση των χωρών προέλευσης να δεχθούν τους υπηκόους τους, η έλλειψη εγγράφων ή οι χρονοβόρες νομικές διαδικασίες. Ο ίδιος ο νόμος αναγνωρίζει αυτή τη δυσκολία, προβλέποντας ότι αν η απομάκρυνση δεν καταστεί δυνατή, ο κρατούμενος επιστρέφει στη φυλακή. Ωστόσο, μέχρι να συμβεί αυτό, έχει ήδη υπάρξει μια μετατόπιση από το σωφρονιστικό σύστημα σε μια ενδιάμεση, λιγότερο ελεγχόμενη κατάσταση.

Ακόμη πιο σύνθετο είναι το ζήτημα της επανεισόδου. Θεωρητικά, αν κάποιος επιστρέψει παράνομα στη χώρα, η απόλυση ανακαλείται. Στην πράξη όμως, αυτό προϋποθέτει ότι θα εντοπιστεί, κάτι που δεν είναι δεδομένο. «Η πρόβλεψη αυτή λειτουργεί περισσότερο ως θεωρητική απειλή παρά ως ουσιαστικός μηχανισμός αποτροπής», σημειώνει ο κ. Σιαμάκης, τονίζοντας ότι «χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς ελέγχου, η διάταξη αφήνει ανοιχτά κρίσιμα κενά».

Η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στην πρακτική εφαρμογή, αλλά επεκτείνεται και σε ζητήματα συνταγματικής τάξης. Η διαφοροποίηση μεταξύ αλλοδαπών και ημεδαπών κρατουμένων ως προς την εκτέλεση της ποινής εγείρει ερωτήματα για την αρχή της ισότητας ενώπιον του νόμου, όπως επισημαίνει ο κ. Σιαμάκης.  Παράλληλα, η ουσιαστική παράκαμψη της ποινής μέσω μιας διοικητικής διαδικασίας δημιουργεί προβληματισμό για τη συνοχή και τη συνέπεια του ποινικού συστήματος.

«Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει και είναι το εξής:  πρόκειται για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση ή για μια προσωρινή διέξοδο; Η αποσυμφόρηση των φυλακών είναι αναμφίβολα αναγκαία. Όμως, όταν αυτή επιδιώκεται χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για την εκτέλεση της ποινής και χωρίς αποτελεσματικούς μηχανισμούς επιστροφής και ελέγχου, υπάρχει ο κίνδυνος το πρόβλημα να μην λυθεί, αλλά απλώς να μετακινηθεί. Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να λειτουργεί με όρους διαχείρισης πληθυσμών. Αν χαθεί η ουσία της ποινής, τότε δεν πλήττεται μόνο το σωφρονιστικό σύστημα, αλλά η ίδια η εμπιστοσύνη της κοινωνίας στο κράτος δικαίου», τονίζει ο κ. Σιαμάκης.

Διαβάστε επίσης

Έξι χρόνια μετά την έκρηξη που πήρε τη ζωή της 20χρονης Νεφέλης οι γονείς της περιμένουν ακόμη δικαίωση (photos)

Από την Κάσο στο Όσκαρ: Η δυναστεία Κουλουκουντή, η ναυτιλία και οι «σκιές» πίσω από την εφοπλιστική οικογένεια (photos)

Πυρηνική ενέργεια: Οι αντιρρήσεις επιστημόνων και περιβαλλοντικών φορέων – Χαραλαμπίδης, Τσιπουρίδης μιλούν στο topontiki.gr

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.