Την τελευταία εβδομάδα οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή συνθέτουν μια εικόνα πολυεπίπεδης γεωπολιτικής κρίσης, με επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, τις διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν και το μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ στον Λίβανο.

Η περιοχή εισέρχεται σε φάση αυξημένης αστάθειας, όπου η έντονη στρατιωτική δραστηριότητα, η ενεργειακή ανασφάλεια και τα διπλωματικά αδιέξοδα αλληλοτροφοδοτούνται.

Έλεγχος του Ορμούζ

Η πιο άμεση ένταση καταγράφεται στα Στενά του Ορμούζ, όπου το Ιράν επιχειρεί να επιβάλει νέο καθεστώς ελέγχου στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του Κεντρικού Στρατηγείου Khatam ol Anbia, «όλα τα εμπορικά πλοία καλούνται να διέρχονται μέσω του ιρανικού συστήματος διαχωρισμού κυκλοφορίας και κατόπιν έγκρισης του Ναυτικού των Φρουρών της Επανάστασης». Η Τεχεράνη παρουσιάζει τις κινήσεις αυτές ως «μέτρο ασφάλειας», όμως οι ΗΠΑ τις αντιμετωπίζουν ως de facto περιορισμό της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.

Σύμφωνα με πρόσφατη ανακοίνωση της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ (CENTCOM), οι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να διεξάγουν επιχειρήσεις στα βόρεια της στρατηγικής χερσονήσου Μουσαντάμ (βόρειο άκρο του Ομάν στα Στενά του Ορμούζ), με στόχο τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση πλοίων που εμπλέκονται σε δραστηριότητες ναρκοθέτησης. Να θυμίσουμε ότι, από τις 13 Απριλίου 2026, οι αμερικανικές δυνάμεις εφαρμόζουν ναυτικό αποκλεισμό με στόχο τον περιορισμό των ιρανικών θαλάσσιων μεταφορών.

Επίσης, την Τετάρτη, η CENTCOM ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις αφενός απέτρεψαν σειρά ιρανικών επιθέσεων με βαλλιστικούς πυραύλους και drones εναντίον στόχων στο Κουβέιτ και στο Μπαχρέιν, αφετέρου κατέστρεψαν ιρανικό στρατιωτικό σταθμό ελέγχου στο νησί Κεσμ στα Στενά του Ορμούζ.

Αναποτελεσματική διπλωματική δραστηριότητα

Στα τέλη Μαΐου καταγράφηκε μια εικόνα συγκρατημένης αισιοδοξίας, που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σταδιακή αποκλιμάκωση. Ωστόσο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων εμφανίσθηκαν νέα ζητήματα, όπως η μερική άρση των περιορισμών της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο και η πιθανή αποδέσμευση ιρανικών παγωμένων κεφαλαίων.

Από την πλευρά της, η Ουάσιγκτον επέμεινε σε αυστηρό έλεγχο ή απομάκρυνση των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, ενώ η Τεχεράνη απέρριψε κάθε ιδέα μεταφοράς τους εκτός της χώρας. Παράλληλα, το ζήτημα των παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων αποτέλεσε βασικό σημείο τριβής, με το Ιράν να θεωρεί την πρόσβαση σε περίπου 12 δισ. δολάρια ως απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε συμφωνία.

Στη συνέχεια, η διαδικασία επιβαρύνθηκε σημαντικά από την επιδείνωση της περιφερειακής ασφάλειας, κυρίως λόγω της κλιμάκωσης στον Λίβανο και των εντάσεων στα Στενά του Ορμούζ. Το Ιράν συνέδεσε ανοιχτά τη διαπραγματευτική του στάση με τις ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ, μετατρέποντας τη λιβανική κρίση σε έμμεσο μοχλό πίεσης προς την Ουάσιγκτον.

Αποτέλεσμα όλων αυτών ήταν η ανακοίνωση την 1η Ιουνίου της αναστολής των συνομιλιών από την Τεχεράνη.Έκτοτετο ενδεχόμενο επανεκκίνησης των αμερικανοϊρανικών διαπραγματεύσεων εξαρτάται πλέον όχι μόνο από τα πυρηνικά και οικονομικά ζητήματα, αλλά και από την εξέλιξη των περιφερειακών συγκρούσεων που λειτουργούν ως καταλύτης αποσταθεροποίησης.

Εν τω μεταξύ, την Τρίτη, ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο δήλωσε ότι ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ο οποίος τραυματίστηκε στις αμερικανοϊσραηλινές επιθέσεις του Φεβρουαρίου, είναι ζωντανός και συμμετέχει ολοένα και περισσότερο στη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, το ιρανικό σύστημα εξουσίας δεν λειτουργεί μονοπρόσωπα. Ακόμη και αν ο ανώτατος ηγέτης διαθέτει τον τελικό λόγο, οι αποφάσεις για τον πόλεμο, το πυρηνικό πρόγραμμα και τις διαπραγματεύσεις επηρεάζονται κυρίως από τους Φρουρούς της Επανάστασης. Επομένως, η αυξημένη δραστηριότητα του Χαμενεΐδεν συνεπάγεται αυτόματα πλήρη συγκέντρωση της εξουσίας. Επιπρόσθετα θα πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι οι αμερικανικές δηλώσεις συχνά εξυπηρετούν και επικοινωνιακούς ή διαπραγματευτικούς στόχους.

Ο Λίβανος ως κεντρικό πεδίο περιφερειακής ανάφλεξης

Όπως προαναφέρθηκε, το μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ εξελίχθηκε στον πιο κρίσιμο και δυναμικό άξονα της ευρύτερης σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, λειτουργώντας πλέον όχι απλώς ως δευτερεύον πεδίο αντιπαράθεσης, αλλά ως βασικός καταλύτης για τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν και τη συνολική περιφερειακή σταθερότητα.

Η σύγκρουση Ισραήλ – Χεζμπολάχ κλιμακώθηκε σε ένταση και επεκτάθηκε σε γεωγραφικό εύρος, με αποτέλεσμα ο Λίβανος να μετατραπεί σε επίκεντρο μιας ευρύτερης γεωπολιτικής αναμέτρησης.

Η αρχική φάση της κλιμάκωσης καταγράφηκε στα τέλη Μαΐου, όταν η Χεζμπολάχ εξαπέλυσε πολλαπλές επιθέσεις με ρουκέτες και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον ισραηλινών πόλεων στο βόρειο τμήμα της χώρας. Οι επιθέσεις αυτές έδειξαν ότι η Χεζμπολάχ επεκτείνει το εύρος δράσης της και μπορεί πλέον να πλήττει στόχους σε μεγαλύτερη απόσταση από τα ισραηλινολιβανικά σύνορα. Το γεγονός αυτό αύξησε την απειλή κατά του Ισραήλ και υποχρέωσε την ισραηλινή αεράμυνα να τεθεί σε παρατεταμένη αυξημένη ετοιμότητα.

Η ισραηλινή απάντηση υπήρξε άμεση και κλιμακούμενη. Ο ισραηλινός στρατός προχώρησε σε εκτεταμένες χερσαίες επιχειρήσεις στον νότιο Λίβανο, με χαρακτηριστική την προέλαση της 36ης Μεραρχίας πέρα από τον ποταμό Λιτάνι. Η κίνηση αυτή θεωρήθηκε στρατηγικής σημασίας, καθώς για πρώτη φορά μετά από πολλά χρόνια (2006) ισραηλινές δυνάμεις διεξήγαγαν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ σε τόσο μεγάλο βάθος εντός του λιβανικού εδάφους.

Την Τρίτη η ένταση κορυφώθηκε εκ νέου, ωστόσο η απουσία ενός μηχανισμού επιτήρησης και επιβολής της εκεχειρίας κατέστησε σαφές ότι οποιαδήποτε συμφωνία παραμένει προσωρινή και εύθραυστη, με περιορισμένη δυνατότητα εφαρμογής στο πεδίο.

Καθοριστικό παράγοντα στην εξέλιξη της σύγκρουσης αποτέλεσε η στάση της Τεχεράνης, η οποία έχει συνδέσει τις περιφερειακές εξελίξεις με τις διαπραγματεύσεις. Η Χεζμπολάχ λειτουργεί ουσιαστικά ως προέκταση της ιρανικής στρατηγικής αποτροπής, γεγονός που μετατρέπει το λιβανικό μέτωπο σε έμμεσο αλλά κεντρικό πεδίο αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν μέσω πληρεξουσίων.

Ενιαία γεωπολιτική κρίση σε τρία μέτωπα

Τα Στενά του Ορμούζ, ο Λίβανος και οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ – Ιράν λειτουργούν πλέον ως συγκοινωνούντα δοχεία μιας ενιαίας γεωπολιτικής κρίσης. Η ικανότητα των εμπλεκόμενων να περιορίσουν την κλιμάκωση στα επιμέρους πεδία της σύγκρουσης θα καθορίσει όχι μόνο τον ρυθμό των εξελίξεων, αλλά και τοαν η περιοχή θα οδηγηθεί σε σταδιακή αποκλιμάκωση ή σε νέα φάση γενικευμένης αστάθειας.

Βασίλης Γιαννακόπουλος, ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Θρίλερ 16 ωρών σε τράπεζα στην Καλιφόρνια – Άνδρας είχε ταμπουρωθεί στο κτίριο και κρατούσε ομήρους (Photos/Video)

Επίθεση Νετανιάχου στους Ευρωπαίους ηγέτες: «Δεν έχουν τα κότσια» να αντισταθούν στους «βαρβάρους» – «Ντροπή το πώς φροντίζουν τις ισλαμικές μειονότητες»

Ο πυρηνικός κίνδυνος του Ιράν είναι μεγαλύτερος από ό,τι ήταν πριν τις επιθέσεις Τραμπ, υποστηρίζει ο ΔΟΑΕ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.