Εύθραυστη πρόοδος στη Μέση Ανατολή

Η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή παραμένει ρευστή, εύθραυστη και έντονα εξαρτώμενη από τις περιφερειακές εξελίξεις. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ και το Ιράν συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη 60 ημερών για τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων σχετικά με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την άρση των αμερικανικών κυρώσεων.

MoU – roadmap – διαπραγματεύσεις 60 ημερών – τελική συμφωνία

Στις 17 Ιουνίου 2026, ΗΠΑ και Ιράν κατέληξαν σε ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU), που έθεσε το γενικό πλαίσιο της αποκλιμάκωσης, την άρση των κυρώσεων και την επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων. Ακολούθως, στις 21-22 Ιουνίου, οι δύο πλευρές συμφώνησαν στην Ελβετία σε έναν οδικό χάρτη (roadmap), που «ερμηνεύει» το MoU και εκκινεί τη διαδικασία διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών.

Η φάση των συνομιλιών ξεκίνησε στις 22 Ιουνίου και καλώς εχόντων των πραγμάτων αναμένεται να διαρκέσει έως περίπου τις 21 Αυγούστου 2026. Με στόχο τη διαμόρφωση μιας πιθανής τελικής συμφωνίας, προβλέπεται να επικεντρωθούν σε κρίσιμα ζητήματα όπως:

● Το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

● Οι αμερικανικές κυρώσεις.

● Η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

● Οι περιφερειακές εστίες έντασης (Άξονας Αντίστασης).

Το μέτωπο του Λιβάνου

Αναμφισβήτητα, η σημαντικότερη απειλή για την ειρηνευτική διαδικασία είναι η συνεχιζόμενη σύγκρουση μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ. Οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ και οι κατηγορίες του Ιράν ότι παραβιάζεται το Μνημόνιο σχεδόν οδήγησαν σε νέα κατάρρευση των συνομιλιών. Το Τελ Αβίβ διά στόματος Νετανιάχου ξεκαθαρίζει ότι δεν προτίθεται να δεχθεί περιορισμούς στη διεξαγωγή των εκκαθαριστικών επιχειρήσεων κατά της Χεζμπολάχ, διατηρώντας ταυτόχρονα στρατιωτική παρουσία στον νότιο Λίβανο.

Μετά την εκεχειρία Ισραήλ – Χεζμπολάχ του 2024, υπήρχε ένας μηχανισμός που αναγνώριζε στο Ισραήλ το δικαίωμα να προβαίνει σε μονομερείς προληπτικές ή αμυντικές επιχειρήσεις, εάν οι λιβανικές αρχές δεν αντιμετώπιζαν τις παραβιάσεις της Χεζμπολάχ.

Με βάση τις μέχρι στιγμής πληροφορίες, ο νέος «μηχανισμός αποτροπής συγκρούσεων» ή «ομάδα επίλυσης συγκρούσεων» (deconfliction cell), που αποφασίστηκε στις συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στην Ελβετία (21-22 Ιουνίου) για την επίβλεψη της εκεχειρίας στον Λίβανο, φαίνεται να περιορίζει τη δυνατότητα του Ισραήλ να αναλαμβάνει δράση κατά της Χεζμπολάχ. Συγκεκριμένα υποχρεώνει το Ισραήλ να περνά πρώτα μέσα από μια διαδικασία διαβούλευσης και συντονισμού.

Τα Στενά του Ορμούζ και η ελεύθερη ναυσιπλοΐα

Ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Οι δύο πλευρές έχουν αρχίσει να εφαρμόζουν τις δεσμεύσεις τους για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, γεγονός που έχει οδηγήσει σε αύξηση της εμπορικής κίνησης και σε θετικές αντιδράσεις στις διεθνείς αγορές πετρελαίου.

Το ζήτημα του μελλοντικού καθεστώτος των Στενών του Ορμούζ παραμένει ανοικτό και εκτιμάται ότι θα αποτελέσει αντικείμενο ευρύτερων περιφερειακών διαβουλεύσεων, στις οποίες αναμένεται να συμμετάσχουν και τα αραβικά κράτη του Κόλπου.

Σήμερα, τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι ούτε πλήρως ανοιχτά ούτε πλήρως κλειστά. Η ναυσιπλοΐα συνεχίζεται με αργούς ρυθμούς και αυξημένο ρίσκο, γεγονός που αποδεικνύει ότι το Ιράν μπορεί να επηρεάζει σημαντικά τη ροή του εμπορίου.

Η άρση των κυρώσεων

Κεντρική εξέλιξη αποτέλεσε η απόφαση της Ουάσιγκτον να αναστείλει προσωρινά τις κυρώσεις στο ιρανικό πετρέλαιο έως τις 21 Αυγούστου 2026, επιτρέποντας την παραγωγή, την εξαγωγή και τη μεταφορά του.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών συνέδεσε την κίνηση αυτή με τη συμμετοχή της Τεχεράνης σε συνομιλίες που περιλαμβάνουν δεσμεύσεις για ελεύθερη και απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, καθώς και πιθανή επαναφορά επιθεωρητών της IAEA στο Ιράν. Βέβαια, η πλήρης άρση των κυρώσεων εξαρτάται από την επίτευξη τελικής συμφωνίας και από την επίλυση ζητημάτων που αφορούν χιλιάδες ιρανικές οντότητες, οι οποίες έχουν ενταχθεί σε καθεστώς κυρώσεων.

Το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν

Το δυσκολότερο μέρος των διαπραγματεύσεων αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Ουάσιγκτον απαιτεί αυστηρότερους περιορισμούς από εκείνους της συμφωνίας JCPOA του 2015, με μακροχρόνια αναστολή του εμπλουτισμού ουρανίου και διαρκή έλεγχο των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού. Παρότι το Μνημόνιο προβλέπει διαβουλεύσεις για το μέλλον του πυρηνικού προγράμματος υπό την εποπτεία της ΙΑΕΑ, πολλοί αναλυτές αμφισβητούν το κατά πόσο μια νέα συμφωνία μπορεί να εγγυηθεί ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Πάντως, το Ιράν δεν φαίνεται να επιδιώκει μια απλή συμφωνία ή ένα μνημόνιο που μπορεί να ακυρωθεί εύκολα από μια επόμενη αμερικανική κυβέρνηση, όπως συνέβη με τη συμφωνία του 2015, όταν η πρώτη κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ αποχώρησε μονομερώς από το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) το 2018. Μάλλον, η Τεχεράνη επιδιώκει μια πιο δεσμευτική και μη αναστρέψιμη συμφωνία, πιθανώς μέσω ενός νέου ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Η αμερικανική προσέγγιση και τα πολιτικά της οφέλη

Για την κυβέρνηση Τραμπ το Μνημόνιο αποτελεί σημαντική πολιτική επιτυχία, καθώς επιτρέπει:

● Την αποκλιμάκωση της κρίσης.

● Τη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών ενέργειας.

● Τη δέσμευση της Τεχεράνης ότι δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα.

Παράλληλα, προβλέπεται η συζήτηση για τη μείωση ή την καταστροφή των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου υπό την εποπτεία της ΙΑΕΑ.

Οι ιρανικοί στόχοι και τα άμεσα οφέλη

Από την πλευρά του το Ιράν πέτυχε τους ακόλουθους στόχους:

● Τον τερματισμό του πολέμου.

● Την άρση του ναυτικού αποκλεισμού από τις αμερικανικές δυνάμεις.

● Την επανέναρξη των εξαγωγών πετρελαίου.

● Την πρόσβαση σε δεσμευμένα κεφάλαια.

● Την προοπτική δημιουργίας ταμείου οικονομικής ανασυγκρότησης ύψους περίπου 300 δισ. δολαρίων.

Το σημαντικότερο όμως είναι ότι τα πλέον κρίσιμα ζητήματα, όπως το μέλλον του εμπλουτισμού ουρανίου, η τύχη των περίπου 440 κιλών υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου (60%), οι μηχανισμοί επιτήρησης και οι κυρώσεις, μετατίθενται για μεταγενέστερη διαπραγμάτευση.

Συνολικά οι συνομιλίες των τελευταίων ημερών δείχνουν περισσότερο μια προσπάθεια διαχείρισης της κρίσης παρά μια πορεία προς μια τελική συμφωνία. Η πρόοδος στη Μέση Ανατολή είναι υπαρκτή, αλλά εύθραυστη. Το επόμενο δίμηνο θεωρείται καθοριστικό για το αν θα υπάρξει σταθεροποίηση ή νέα κλιμάκωση στην περιοχή.

* Ο Βασίλης Γιαννακόπουλος είναι ταξίαρχος ε.α. της Π.Α., γεωστρατηγικός αναλυτής ([email protected])

Διαβάστε επίσης:

Τσίπρας: Επιμονή σε νέα και «άφθαρτα πρόσωπα – Το Σάββατο επικυρώνονται δομή και όργανα της ΕΛ.Α.Σ.

Η Βρετανία αλλάζει ξανά πρωθυπουργό

Μια ωραία ατμόσφαιρα: Επικοινωνιακή υπέρβαση της σκανδαλολογίας επιχειρεί το Μέγαρο Μαξίμου

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.