Όταν (και) οι ειδικοί αμφιβάλλουν – Οι προειδοποιήσεις του ανθρώπου που τα έβαλε με την ψηφιακή απάτη

Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, ο Χάνι Φαρίντ θεωρείτο ο άνθρωπος που μπορούσε να ξεχωρίσει το αληθινό από το κατασκευασμένο στον ψηφιακό κόσμο.

Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Berkeley, πρωτοπόρος στην ψηφιακή εγκληματολογία και ένας από τους σημαντικότερους ειδικούς παγκοσμίως στην ανίχνευση παραποιημένων εικόνων και βίντεο, έχτισε την καριέρα του πάνω σε μια βασική υπόθεση: ότι η αλήθεια, όσο καλά κι αν κρύβεται, αφήνει πάντα ίχνη.

Σήμερα, όμως, ο ίδιος παραδέχεται ότι η βεβαιότητα αυτή κλονίζεται.

Στο εκτενές προφίλ που δημοσίευσαν οι «New York Times», με την υπογραφή του βραβευμένου δημοσιογράφου Ίλαϊ Σάσλοου, ο Φαρίντ εμφανίζεται με την ειδικότητα του επιστήμονα που μελετά την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και ως ο άνθρωπος που βρίσκεται στην πρώτη γραμμή ενός πολέμου για την ίδια την έννοια της πραγματικότητας.

Και ίσως το πιο ανησυχητικό στοιχείο του ρεπορτάζ είναι ότι ακόμη και ο κορυφαίος ειδικός του πλανήτη δυσκολεύεται πλέον να εμπιστευτεί αυτό που βλέπει.

Ποια πραγματικότητα…

Η αφορμή δόθηκε από ένα βίντεο που γίνεται viral κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης Ιράν – ΗΠΑ. Το υλικό φαίνεται να δείχνει πύραυλο να πλήττει δημοτικό σχολείο, προκαλώντας τον θάνατο εκατοντάδων ανθρώπων. Δημοσιογράφοι, οργανώσεις και ερευνητές στρέφονται στον Φαρίντ ζητώντας μια απάντηση: Είναι αληθινό ή είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης;

Το ερώτημα ακούγεται απλό. Στην πραγματικότητα, αποδεικνύεται βασανιστικό.

Ο Φαρίντ αναλύει το βίντεο καρέ-καρέ. Εξετάζει σκιές, γωνίες φωτισμού, την κίνηση της κάμερας, την ταχύτητα του πυραύλου, ακόμη και τη χρονική καθυστέρηση ανάμεσα στην έκρηξη και τον ήχο που ακολουθεί.

Όλα δείχνουν ότι το βίντεο είναι αυθεντικό. Κι όμως, σύμφωνα με το ρεπορτάζ των «New York Times», ακόμη και όταν τα στοιχεία συγκλίνουν, εκείνος διστάζει να καταλήξει σε οριστικό συμπέρασμα. Ο λόγος είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη έχει αλλάξει δραματικά τους όρους του παιχνιδιού.

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, η ανίχνευση ενός ψεύτικου βίντεο στηριζόταν σε εμφανείς ατέλειες: αφύσικες κινήσεις, παράξενους φωτισμούς, έλλειψη συγχρονισμού εικόνας και ήχου.

Σήμερα, τα συστήματα παραγωγής εικόνας και βίντεο δημιουργούν περιεχόμενο τόσο πειστικό, ώστε ακόμη και εξειδικευμένοι αναλυτές χρειάζονται ώρες ή ημέρες για να καταλήξουν σε συμπέρασμα.

Και κάπου εδώ πρέπει να αναλογιστούμε ίσως το μεγαλύτερο πρόβλημα της εποχής μας: Η αλήθεια χρειάζεται χρόνο. Το ψέμα χρειάζεται μόνο λίγα δευτερόλεπτα.

Μέχρι να ολοκληρωθεί μια τεχνική ανάλυση, το επίμαχο βίντεο έχει ήδη διαδοθεί σε εκατομμύρια χρήστες, έχει αναπαραχθεί από λογαριασμούς, μέσα ενημέρωσης και πολιτικούς παράγοντες, και έχει αρχίσει να επηρεάζει τη δημόσια συζήτηση.

Ακόμη κι αν αργότερα αποδειχθεί ψεύτικο, η ζημιά συχνά έχει ήδη γίνει, οι συνειδήσεις έχουν επηρεαστεί.

Το φιλοσοφικό παράδοξο

Το παράδοξο που περιγράφει ο Φαρίντ είναι σχεδόν φιλοσοφικό. Για δεκαετίες, οι κοινωνίες λειτουργούσαν με την παραδοχή ότι η φωτογραφία και το βίντεο αποτελούν μορφές απόδειξης.

Σήμερα, η σχέση αυτή καταρρέει. Δεν αρκεί πλέον να δεις κάτι για να το πιστέψεις.

Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη επειδή τα deepfakes δεν χρησιμοποιούνται μόνο από επιτήδειους χρήστες του διαδικτύου.

Ο Χάνι Φαρίντ έχει ερευνήσει περιπτώσεις που αφορούν κυβερνήσεις, πολιτικές καμπάνιες, οικονομικές απάτες και οργανωμένα δίκτυα παραπληροφόρησης.

Από ψεύτικες τηλεφωνικές κλήσεις με κλωνοποιημένες φωνές μέχρι βίντεο που εμφανίζουν δημόσια πρόσωπα να λένε πράγματα που ποτέ δεν είπαν, το φαινόμενο αγγίζει κάθε πτυχή της δημόσιας ζωής.

Ο ίδιος έχει βιώσει προσωπικά αυτή τη νέα πραγματικότητα. Κάποιος χρησιμοποίησε τεχνητή νοημοσύνη για να αντιγράψει τη φωνή του και να επικοινωνήσει με συνεργάτες του, προσπαθώντας να αποσπάσει πληροφορίες.

Το περιστατικό ήταν αρκετό ώστε ο Φαρίντ και η σύζυγός του, η επιστήμονας Έμιλι Κούπερ, να δημιουργήσουν έναν προσωπικό κωδικό ασφαλείας για να επιβεβαιώνουν ότι μιλούν πραγματικά μεταξύ τους σε ευαίσθητες συνομιλίες.

Ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της αφήγησης του Σάσλοου είναι ότι ο Φαρίντ απέχει από τον τεχνοφοβικό προφήτη καταστροφής.

Αντιθέτως. Ο καθηγητής υπήρξε διαχρονικά υποστηρικτής της τεχνολογικής προόδου. Χρησιμοποιεί εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, διδάσκει τις δυνατότητές τους και αναγνωρίζει τις εφαρμογές τους στην επιστήμη και την καθημερινότητα.

Αυτό ακριβώς είναι που δίνει και κύρος σε αυτές τις προειδοποιήσεις απέναντι στις απειλές της νέας πραγματικότητας της τεχνητής νοημοσύνης. Προέρχονται από κάποιον που κατανοεί την τεχνολογία καλύτερα από τους περισσότερους.

Καιροί οργανωμένης αμφιβολίας

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η κοινωνία στέκεται με μια αμηχανία μπροστά στις μηχανές που γίνονται πιο «έξυπνες» και οι μηχανισμοί προστασίας αργούν να αναπτυχθούν.

Η παραγωγή ψεύτικου περιεχομένου γίνεται φθηνότερη, ταχύτερη και κυρίως πιο προσβάσιμη, ενώ η διαδικασία επαλήθευσης παραμένει αργή, σύνθετη και κοστοβόρα.

Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές του ρεπορτάζ, ένας φοιτητής τον ρωτά αν υπάρχει λύση στο άμεσο μέλλον ή αν η κατάσταση είναι ήδη εκτός ελέγχου.

Η απάντηση του Φαρίντ είναι αποστομωτική στην ειλικρίνειά της: «Είμαστε αρκετά μπλεγμένοι». Η φράση αυτή συνοψίζει ίσως το πραγματικό διακύβευμα της εποχής των deepfakes. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο τεχνολογικό. Είναι πολιτικό, κοινωνικό και έχει να κάνει με τη λειτουργία της δημοκρατίας.

Όταν κάθε εικόνα μπορεί να αμφισβητηθεί και κάθε βίντεο μπορεί να είναι προϊόν αλγορίθμου, τότε η ίδια η έννοια της κοινής πραγματικότητας αρχίζει να διαβρώνεται. Και χωρίς κοινή πραγματικότητα, η δημόσια συζήτηση γίνεται σχεδόν αδύνατη, καθώς δεν έχει καμία απολύτως έγκυρη βάση. Πρόκειται για το πορτρέτο μιας εποχής που παλεύει να αποφασίσει τι είναι αληθινό.

Ο Χάνι Φαρίντ βρίσκεται στο κέντρο αυτής της μάχης, αναλύοντας αδιάκοπα βίντεο, φωτογραφίες και ηχητικά αρχεία. Όμως η μεγαλύτερη αξία της ιστορίας του δεν βρίσκεται στις τεχνικές του γνώσεις. Βρίσκεται στην υπενθύμιση ότι η αλήθεια δεν είναι πλέον δεδομένη.

Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ακόμη και ο άνθρωπος που αφιέρωσε τη ζωή του στην έρευνά της, αναγκάζεται να κοιτάζει ξανά και ξανά την ίδια εικόνα και να αναρωτιέται αν βλέπει πραγματικά αυτό που νομίζει ότι βλέπει.

Διαβάστε επίσης:

Sony: Τέλος τα CD για παιχνίδια PlayStation από τον Ιανουάριο του 2028

SEGA: Ο Sonic The Hedgehog γιορτάζει τα 35α γενέθλιά του με αγώνα δρόμου 10 χλμ. γύρω από το Λονδίνο (photos/videos)

Κίνα: Ήρθε η πρώτη «μύγα-κατάσκοπος» – Μicro-drone στο μέγεθος του εντόμου αλλάζει τα δεδομένα (video)

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.