Πώς το Ιράν παίζει με τους κανόνες του Τραμπ και τον οδηγεί σε αδιέξοδο

Takeaways by to pontiki AI

• Ο Ντόναλντ Τραμπ κατηγόρησε το Ιράν για αθέτηση του μνημονίου κατανόησης σχετικά με τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, αμφισβητώντας την αξιοπιστία της Τεχεράνης.
• Από την πλευρά της, η ιρανική ηγεσία απάντησε με ειρωνεία στις απειλές των ΗΠΑ για επιβολή τελών, αξιοποιώντας ασάφειες του κειμένου της συμφωνίας προς όφελός της.
• Η αμερικανική κυβέρνηση αντιμετωπίζει στρατηγικό αδιέξοδο, καθώς η προσπάθεια επιβολής της βούλησής της μέσω στρατιωτικών μέτρων δεν έχει αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα.
• Παρά την κλιμάκωση της έντασης και τις απώλειες αμάχων, αναλυτές εκτιμούν ότι παραμένουν περιθώρια για διπλωματική διαχείριση, δεδομένης της αποφυγής ενός ολοκληρωτικού πολέμου από τις δύο πλευρές.

Το Ιράν φαίνεται να παίζει το παιχνίδι του Ντόναλντ Τραμπ με τους δικούς του κανόνες. Ο Αμερικανός πρόεδρος παραπονέθηκε τη Δευτέρα ότι η Ισλαμική Δημοκρατία δεν είναι αξιόπιστη και δεν μπορεί να τηρήσει μια συμφωνία, επικρίνοντας την ηγεσία της για μια τακτική που αποτελεί, ειρωνικά, μια από τις δικές του χαρακτηριστικές κινήσεις.

«Ήταν όλα συμφωνημένα και μετά υπαναχώρησαν. Πάντα αθετούν τις συμφωνίες», δήλωσε στο Fox News, αναφερόμενος στο μνημόνιο κατανόησης (MOU) που είχε οδηγήσει σε προσωρινή παύση των εχθροπραξιών. Ο Τραμπ δεν φάνηκε να αντιλαμβάνεται την ειρωνεία της κριτικής του, δεδομένης της δικής του συνήθειας να αποσύρει τις Ηνωμένες Πολιτείες από διεθνείς συμφωνίες, μεταξύ των οποίων και η Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα – μάλιστα δύο φορές. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η σημερινή κρίση έχει τις ρίζες της στην απόφαση της πρώτης προεδρικής του θητείας να εγκαταλείψει τη συμφωνία της εποχής Ομπάμα, η οποία περιόριζε το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.

Αργότερα την ίδια ημέρα, ένας εμφανώς εκνευρισμένος Τραμπ δεσμεύθηκε να επιβάλει αμερικανικά τέλη στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ. Η Τεχεράνη απάντησε με μια πρόταση εμποτισμένη με σαρκασμό, προσφέροντας ακόμη χαμηλότερη «τιμή».

«Ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει απόλυτο δίκιο», έγραψε στην πλατφόρμα X ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, υποστηρίζοντας ότι ο Τραμπ ουσιαστικά νομιμοποίησε τη θέση της Τεχεράνης υπέρ της επιβολής τελών για τη διέλευση από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό. Και πρόσθεσε με εμφανή ειρωνεία: «Το 20% είναι φυσικά υπερβολικό. Εμείς θα είμαστε δίκαιοι».

Ο Τραμπ διαπιστώνει πλέον ότι το Ιράν είναι ένας σκληρός διαπραγματευτής και ότι έχει τη δική του ερμηνεία για το περιεχόμενο του μνημονίου. Παράλληλα, εξακολουθεί να μην έχει εξηγήσει με σαφήνεια στους Αμερικανούς γιατί αναζωπύρωσε έναν πόλεμο για τον οποίο επανειλημμένα υποστήριζε ότι είχε ήδη κερδίσει.

Λίγες μόλις εβδομάδες αφότου διακήρυττε ότι το μνημόνιο που υπέγραψε «έβαζε οριστικό τέλος» στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και έφερνε ειρήνη στη Μέση Ανατολή «για πρώτη φορά εδώ και 3.000 χρόνια», ο Τραμπ άλλαξε εντελώς στάση. Σε συνέντευξή του στον ραδιοφωνικό παραγωγό Χιου Χιούιτ χαρακτήρισε τη συμφωνία απλώς ένα «τεστ» που το Ιράν απέτυχε να περάσει και υποστήριξε ότι «δεν είχε ιδιαίτερη σημασία».

Κάποτε, οι υποστηρικτές του θα μπορούσαν να ισχυριστούν ότι αυτές οι αντιφάσεις αποτελούν ένδειξη μιας πολυδιάστατης στρατηγικής. Σήμερα, όμως, το πιθανότερο είναι ότι βρίσκεται εγκλωβισμένος σε ένα αδιέξοδο.

Ο Τραμπ δεν μπορεί να αλλάξει την πραγματικότητα του πολέμου

Το μνημόνιο κατέρρευσε επειδή το Ιράν κινήθηκε για να διαφυλάξει το σημαντικότερο στρατηγικό του κέρδος: τον ουσιαστικό έλεγχο των Στενών του Ορμούζ. Η εξέλιξη αυτή υπενθύμισε στις Ηνωμένες Πολιτείες μια δυσάρεστη πραγματικότητα: παρά τις απειλές και τη στρατιωτική υπεροχή της Ουάσιγκτον, η Τεχεράνη εξακολουθεί να καθορίζει τη δυναμική της σύγκρουσης.

Η βασική εξίσωση του πολέμου δεν έχει αλλάξει. Η Ισλαμική Δημοκρατία αξιοποιεί τη γεωγραφική της θέση και τη βαθιά κατανόηση των περιορισμένων αλλά κρίσιμων δυνατοτήτων της, ώστε να υπερκεράσει έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο.

Η νέα αντιπαράθεση προέκυψε εν μέρει επειδή η αμερικανική κυβέρνηση έσπευσε να διαπραγματευτεί ένα μνημόνιο με ασαφείς διατυπώσεις. Η ομάδα διαπραγμάτευσης του Τραμπ, υπό τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, φέρεται να υποτίμησε αυτό που ιστορικοί και ειδικοί στη διπλωματία αντιλήφθηκαν εξαρχής: ότι το Ιράν θα αξιοποιούσε τις ασάφειες για να αποκτήσει επιπλέον διαπραγματευτικά πλεονεκτήματα.

Ενδεικτικά, η συμφωνία προέβλεπε ότι η Τεχεράνη θα λάμβανε «τα απαραίτητα μέτρα» ώστε να διασφαλιστεί η ελεύθερη και ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά για διάστημα 60 ημερών, ενώ θα συνεργαζόταν με το Ομάν για να «καθοριστεί το μελλοντικό καθεστώς διοίκησης και παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών» στην περιοχή.

Αυτό φάνηκε να εξυπηρετεί τον αμερικανικό στόχο της ομαλής λειτουργίας της θαλάσσιας οδού. Ωστόσο, το Ιράν φαίνεται να θεωρεί ότι η διατύπωση αυτή επιβεβαιώνει πως θα διατηρήσει τον έλεγχο των Στενών και μετά από μια μόνιμη συμφωνία. Δεν προκαλεί λοιπόν έκπληξη ότι παλεύει ήδη για να διαμορφώσει το νέο status quo.

Το λάθος αυτό προστέθηκε σε ένα ακόμη: την αποτυχία της Ουάσιγκτον να προβλέψει ότι το Ιράν θα έκλεινε εξαρχής τα Στενά του Ορμούζ. Το γεγονός ότι το ζήτημα παραμένει ανοικτό έναν μήνα μετά την υπογραφή του μνημονίου δείχνει πως το χρονοδιάγραμμα των 60 ημερών για μια συνολική συμφωνία, συμπεριλαμβανομένου του πυρηνικού προγράμματος, ήταν εξαρχής εξαιρετικά μη ρεαλιστικό.

Οι δυσκολίες της αμερικανικής κυβέρνησης να επιβάλει τη βούλησή της στην Τεχεράνη εντείνουν τα ερωτήματα γύρω από την απόφαση του Τραμπ να επιστρέψει στην πολεμική αντιπαράθεση.

Υπάρχουν, για παράδειγμα, βάσιμοι λόγοι να πιστεύει κανείς ότι οι επιθέσεις κατά ιρανικών στόχων και η επαναφορά του ναυτικού αποκλεισμού θα καταφέρουν να αλλάξουν τους υπολογισμούς της νέας ιρανικής ηγεσίας, όταν στο παρελθόν απέτυχαν; Άλλωστε, το Ιράν χρειάστηκε μόνο λίγους πυραύλους και drones για να κλείσει ξανά τα Στενά.

Παράλληλα, το αυξανόμενο οικονομικό κόστος –με τις τιμές των συμβολαίων πετρελαίου και ντίζελ να εκτοξεύονται τη Δευτέρα– ενδέχεται να οδηγήσει ξανά τον Αμερικανό πρόεδρο σε υποχώρηση, ώστε να αποφύγει το πολιτικό και οικονομικό τίμημα που ο ίδιος είχε παραδεχθεί τον προηγούμενο μήνα ότι δεν ήταν διατεθειμένος να πληρώσει.

Γιατί ένας ολοκληρωτικός πόλεμος ίσως αποφευχθεί

Ένας λόγος αισιοδοξίας είναι ότι η αναζωπύρωση των συγκρούσεων ίσως αποτελεί προσπάθεια τόσο των Ηνωμένων Πολιτειών όσο και του Ιράν να κατοχυρώσουν τη δική τους ερμηνεία του μνημονίου, προκειμένου να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μια νέα διπλωματική διαδικασία.

Ο Τραμπ, για παράδειγμα, δεν έχει δείξει καμία διάθεση να αναλάβει το πιθανό βαρύ κόστος σε αμερικανικές απώλειες που θα συνεπαγόταν μια εισβολή στο νησί Χαργκ, το βασικό πετρελαϊκό κέντρο του Ιράν, που θα μπορούσε να αποτελέσει έναν τρόπο επιβολής της αμερικανικής στρατιωτικής υπεροχής.

Σε αντίθεση με άλλους προέδρους των ΗΠΑ, όπως ο Λίντον Τζόνσον ή ο Τζορτζ Ου. Μπους, οι οποίοι κλιμάκωσαν πολέμους που ήδη έδειχναν να οδηγούνται σε αδιέξοδο, ο Τραμπ μέχρι στιγμής δεν έχει ακολουθήσει αυτή την πορεία.

Παράλληλα, δεν απάντησε στη στρατηγική του αποτυχία εξαπολύοντας γενικευμένο πόλεμο κατά αμάχων. Ωστόσο, τραγωδία σημειώθηκε ήδη από τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης, όταν αμερικανικό πλήγμα έπληξε κατά λάθος ιρανικό σχολείο, με αποτέλεσμα –σύμφωνα με τις ιρανικές αρχές– να χάσουν τη ζωή τους 168 παιδιά και 14 εκπαιδευτικοί. Ο συνολικός απολογισμός των θυμάτων μεταξύ των αμάχων παραμένει άγνωστος.

Παρ’ όλα αυτά, ο Τραμπ δεν έχει υλοποιήσει προηγούμενες απειλές του να πλήξει κρίσιμες υποδομές, όπως γέφυρες και μονάδες ηλεκτροπαραγωγής, που θα είχαν καταστροφικές συνέπειες για την καθημερινή ζωή των πολιτών. Από την πλευρά του και το Ιράν έχει θέσει τα δικά του όρια στην κλιμάκωση, περιορίζοντας τα αντίποινά του κυρίως σε αμερικανικές βάσεις στην περιοχή και σε στόχους σε γειτονικά κράτη του Κόλπου.

Η εικόνα στο πεδίο των επιχειρήσεων παραπέμπει προς το παρόν σε μια σύγκρουση που σιγοβράζει, χωρίς όμως να έχει ξεφύγει πλήρως από κάθε έλεγχο.

«Υπάρχει ακόμη περιθώριο για διπλωματία, παρά την επέκταση των αμερικανικών επιθέσεων κατά του Ιράν και τα ιρανικά αντίποινα», δήλωσε στο CNN ο Ντάνι Σιτρίνοβιτς, ανώτερος ερευνητής του Προγράμματος για το Ιράν και τον Σιιτικό Άξονα στο Ινστιτούτο Μελετών Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι «τα πράγματα μπορούν εύκολα να ξεφύγουν από τον έλεγχο, καθώς όταν υπάρχουν αμοιβαίες επιθέσεις κάθε μέρα και κάθε νύχτα, είναι πολύ δύσκολο να διατηρηθούν οι κανόνες του παιχνιδιού».

Ακόμη κι αν η νέα ανάφλεξη παραμείνει κάτω από το όριο μιας γενικευμένης σύρραξης, ο Τραμπ εξακολουθεί να καλείται να απαντήσει σε ένα ερώτημα με το οποίο παλεύει ανεπιτυχώς εδώ και σχεδόν πέντε μήνες:

Πώς θα βγει από αυτόν τον πόλεμο;

Διαβάστε επίσης:

Κύπρος: Σε τραγωδία εξελίχθηκαν οικογενειακές διακοπές Βρετανών – 3χρονο αγοράκι έπεσε από τον 4ο όροφο ξενοδοχείου και σκοτώθηκε

Αρκετοί άνθρωποι βρέθηκαν νεκροί σε ασανσέρ μετά από πυρκαγιά σε κτίριο στις Βρυξέλλες – Έξι αγνοούμενοι

Μυστήριο στη Γερμανία: Εξαφανίστηκαν… 20 τόνοι τυρί Έμενταλ αξίας 80.000 ευρώ

Ακολουθήστε το topontiki.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.

Δείτε όλες τις τελευταίες Ειδήσεις από την Ελλάδα και τον Κόσμο, τη στιγμή που συμβαίνουν.